{"id":2539,"date":"2018-08-28T00:30:15","date_gmt":"2018-08-27T21:30:15","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/o-boy-melancholijny-blazen-1\/"},"modified":"2024-12-11T10:06:44","modified_gmt":"2024-12-11T08:06:44","slug":"o-boy-melancholijny-blazen-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/o-boy-melancholijny-blazen-1\/","title":{"rendered":"O Boy! Melancholijny b\u0142azen\u2026 (1)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Tadeusz Kamil Marcjan \u017bele\u0144ski, literacki Boy (ur. 21 grudnia 1874 r. w Warszawie, zamordowany 1941 r. we Lwowie)<\/strong><\/p>\n

Tadeusz Boy \u017bele\u0144ski to posta\u0107 absolutnie wyj\u0105tkowa w polskiej kulturze. Jego pogmatwany, bardzo kontrowersyjny \u017cyciorys wart jest naszkicowania, gdy\u017c zgodnie z koncepcj\u0105 autorstwa samego Boya, prawda o \u017cyciu danego tw\u00f3rcy stanowi najlepszy komentarz do jego dzie\u0142a.<\/p>\n

Wydawa\u0107 si\u0119 mo\u017ce, \u017ce Boy to jaka\u015b pokryta patyn\u0105 posta\u0107 z zamierzch\u0142ych czas\u00f3w, o kt\u00f3rej pami\u0119\u0107 ogranicza si\u0119 do obecno\u015bci w podr\u0119cznikach na temat dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego.\u00a0Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas nawet nie zdaje sobie sprawy, i\u017c Boy wci\u0105\u017c funkcjonuje w naszej wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, a jego s\u0142owa na sta\u0142e wesz\u0142y do kanonu kultury (cho\u0107by s\u0142ynne zdanie z wierszyka \u201eStefania\u201d zamieszczonego w \u201eS\u0142\u00f3wkach\u201d –\u00a0\u201eZ tym najwi\u0119kszy jest ambaras, \u017ceby dwoje chcia\u0142o naraz\u201d<\/em>).\u00a0Ilekro\u0107 si\u0119gamy do Prousta, Balzaka, Moliera czerpiemy z wielkiej spu\u015bcizny, jak\u0105 pozostawi\u0142 po sobie Boy-t\u0142umacz \u2013 dla wielu genialny w swoich przek\u0142adach z francuskiego na polski, przez wielu krytykowany za swoj\u0105 kreatywno\u015b\u0107 w tej materii. Ponadto felietony Boya, mimo i\u017c pisane ponad siedemdziesi\u0105t lat temu, w wielu kwestiach idealnie komentuj\u0105 nasz\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 \u2013 wystarczy przeczyta\u0107 jego teksty o zapobieganiu ci\u0105\u017cy, aborcji czy krytyk\u0119 kleru i prymitywnego nacjonalizmu.<\/p>\n

Autor \u015bwietnej biografii \u201eB\u0142azen-wielki m\u0105\u017c. Opowie\u015b\u0107 o Tadeuszu Boy-\u017bele\u0144skim.\u201d<\/em> \u2013 J\u00f3zef Hen zanotowa\u0142 w swoim dzienniku:\u00a0<\/p>\n

\u201eBoy. Czytam i podziwiam. Przew\u00f3d my\u015blowy, dowcip, paradoksy, j\u0119zyk, sztuk\u0119 narracji, wra\u017cliwo\u015b\u0107 na przemiany obyczajowe. Ale przede wszystkim \u2013 odwag\u0119. Nie tylko odwag\u0119 my\u015bli: po prostu odwag\u0119. Nie, \u017ale m\u00f3wi\u0119: to nie odwaga \u2013 to pewno\u015b\u0107 siebie. Skoro widzia\u0142 i wiedzia\u0142, to czemu nie mia\u0142by swemu spojrzeniu dawa\u0107 wyraz \u2013 lekko, nawet z kokieteryjnym humorem. Jest to pewno\u015b\u0107 siebie cz\u0142owieka, kt\u00f3ry czuje si\u0119 wsp\u00f3\u0142gospodarzem kraju. Prawdziwy cud: wielki pisarz bez kompleks\u00f3w. Ziemianin, katolik, skoligacony i zaprzyja\u017aniony z elit\u0105 krakowsk\u0105, nie \u017byd, nie przechrzta i nie proletariusz. Drugi cud: \u017ce cz\u0142owiek z tej warstwy, takiego w\u0142a\u015bnie pochodzenia, mia\u0142 tak\u0105 w\u0142a\u015bnie wra\u017cliwo\u015b\u0107, jasne, niezam\u0105cone widzenie \u015bwiata \u2013 i \u017ce zale\u017ca\u0142o mu na tym, \u017ceby to widzenie \u015bwiata przekaza\u0107 innym. Bo mog\u0142o mu nie zale\u017ce\u0107.\u201d<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/em>
Portret Dagny Juel-Przybyszewskiej (Stanis\u0142aw Wyspia\u0144ski)<\/strong><\/p>\n

Boy sam o sobie m\u00f3wi\u0142: \u201eNie jestem ani satyrykiem, ani\u00a0humoryst\u0105, te etykietki s\u0105 mi bardzo niemi\u0142e, jestem (\u2026) czystej krwi b\u0142aznem i nie widz\u0119 innego odcienia na wyra\u017cenie swego temperamentu literackiego.\u201d<\/em><\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 w dniu 21 grudnia 1874 roku w Warszawie, na s\u0142ynnym Miodog\u00f3rzu, czyli kamienicy przy ulicy Miodowej, kt\u00f3r\u0105 zamieszkiwali s\u0142awni i zas\u0142u\u017ceni przedstawiciele nauki i inteligencji. Ojciec Boya, W\u0142adys\u0142aw \u017bele\u0144ski by\u0142 znanym kompozytorem, okre\u015blanym jako nast\u0119pca Moniuszki, matka \u2013 Wanda z Grabowskich w m\u0142odo\u015bci pr\u00f3bowa\u0142a pisa\u0107, jednak z biegiem lat obowi\u0105zki rodzinne i wychowywanie trzech syn\u00f3w (Tadzio by\u0142 \u015brodkowym dzieckiem) sprawi\u0142y, i\u017c dzie\u0142em jej \u017cycia by\u0142 tekst po\u015bwi\u0119cony postaci ukochanej przyjaci\u00f3\u0142ki i mentorki Narcyzy \u017bmichowskiej, kt\u00f3ra by\u0142a swego czasu jej s\u0105siadk\u0105.<\/p>\n

Rz\u0105dzona przez Rosjan Warszawa w II po\u0142owie XIX wieku by\u0142a hermetycznym, prowincjonalnym miastem, kt\u00f3rego kulturalne wydarzenia by\u0142y nadzorowane przez pu\u0142kownika Muchanowa. Jego \u017cona, Maria Kalergis (wielka mi\u0142o\u015bci Norwida) promowa\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 W\u0142adys\u0142awa \u017bele\u0144skiego, ten jednak nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 odnale\u017a\u0107 w warszawskim \u015bwiatku, czego efektem by\u0142a przeprowadzka ca\u0142ej rodziny w 1881 roku do Krakowa.<\/p>\n

W sennej atmosferze fin de siecle\u2019u<\/em> Tadeusz wyr\u00f3s\u0142 na nie\u015bmia\u0142ego teatromana. Kiedy w ramach nagrody za \u015bwiadectwo rodzice zabrali go kiedy\u015b na \u201eSen nocy letniej\u201d, przysz\u0142y autor \u201eS\u0142\u00f3wek\u201d w wieku kilkunastu lat odnalaz\u0142 w sobie \u201eszekspirologa\u201d. Z pasj\u0105 zaczytywa\u0142 si\u0119 w ksi\u0105\u017ckach, zachwycaj\u0105c si\u0119 \u201eKwiatami z\u0142a\u201d Baudelaire\u2019a. Pomimo tych poetyckich sk\u0142onno\u015bci kolejnym etapem jego edukacji sta\u0142a si\u0119 medycyna. \u00a0Szybko uzna\u0142, \u017ce wyb\u00f3r ten by\u0142 nietrafiony, dotrwa\u0142 jednak do ko\u0144ca studi\u00f3w i uzyska\u0142 tytu\u0142 lekarza. Jeszcze jako student, nam\u00f3wiony przez spokrewnionego z nim poet\u0119 Kazimierza Tetmajera opublikowa\u0142 w prasie swoje sonety, kt\u00f3rych p\u00f3\u017aniej potwornie si\u0119 wstydzi\u0142. Wydarzenie to raz na zawsze odwiod\u0142o go od powa\u017cnych pr\u00f3b poetyckich.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Muzy M\u0142odej Polski – <\/strong>Maria, Zofia (\u017cona T. Boya) i Eliza Pare\u0144skie<\/strong><\/p>\n

Znacz\u0105cym wydarzeniem w \u017cyciu studenta by\u0142o przybycie do Krakowa jesieni\u0105 1898 roku Stanis\u0142awa Przybyszewskiego, kt\u00f3ry z miejsca otoczony \u201ewyznawcami\u201d rozpocz\u0105\u0142 nowe \u017cycie. Jednym z kompan\u00f3w Przybysza by\u0142 m\u0142ody Tadeusz, kt\u00f3ry podziwia\u0142 mistrza, ale te\u017c by\u0142 szale\u0144czo zakochany w niezwyk\u0142ej \u017conie poety \u2013 Norwe\u017cce Dagny Juel. Podczas gdy Stachu perorowa\u0142 w krakowskich kawiarniach albo awanturowa\u0142 si\u0119 przy kolejnym kieliszku w\u00f3dki, Boy zabawia\u0142 gr\u0105 w bilard jego pi\u0119kn\u0105, wyalienowan\u0105 w polskim \u015brodowisku \u017con\u0119.<\/p>\n

Kawiarniane \u017cycie uczyni\u0142o z Tadeusza hazardzist\u0119, kt\u00f3ry szybko zacz\u0105\u0142 ton\u0105\u0107 w d\u0142ugach. Aby sp\u0142aci\u0107 karciane zobowi\u0105zania m\u0142ody lekarz zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 do armii austriackiej, gdzie otrzymywa\u0142 roczne stypendium. S\u0142a\u0142 w tym czasie egzaltowane listy do \u201ePani Dagny\u201d, kt\u00f3ra pr\u00f3bowa\u0142a ratowa\u0107 sw\u00f3j rozpadaj\u0105cy si\u0119 zwi\u0105zek z Przybyszewskim. Boy chcia\u0142 rozwi\u0105za\u0107 sw\u00f3j kontrakt z armi\u0105, pragn\u0105c wyjecha\u0107 do Pary\u017ca na stypendium uniwersyteckie.<\/p>\n

W tym czasie Tadeusz mia\u0142 okazj\u0119 by\u0107 go\u015bciem wyj\u0105tkowego wesela Lucjana Rydla, kt\u00f3re odby\u0142o si\u0119 w Bronowicach. Stanis\u0142aw Wyspia\u0144ski by\u0142 przyjacielem domu \u017bele\u0144skich i w\u0142a\u015bnie w ich mieszkaniu czytano pierwsze wersje dramatu \u201eWesele\u201d. W sztuce opisana zosta\u0142a posta\u0107 Zosi Pare\u0144skiej, kt\u00f3ra za kilka lat mia\u0142a zosta\u0107 \u017con\u0105 Boya.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>
Stanis\u0142aw Wyspia\u0144ski – portret m\u0142odej ma\u0142zonki Tadeusza – Zofii Pare\u0144skiej \u017bele\u0144skiej (Zakopane – 1904 r.)<\/strong><\/p>\n

Tadeusz na razie wci\u0105\u017c kocha si\u0119 w Dagny. Wielkie uczucie do starszej kobiety by\u0142o skazane na pora\u017ck\u0119 \u2013 jak pisa\u0142a Irena Krzywicka w tek\u015bcie \u201eJeszcze o Boyu\u201d (\u201eWiadomo\u015bci\u201d Nr 24 z 1969 r.): \u201eNiewiele dostawa\u0142 w zamian. Cia\u0142o upragnione, ale do\u015b\u0107 oboj\u0119tne, bo jedyn\u0105 prawdziw\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 Dagny by\u0142 jej w\u0142asny m\u0105\u017c\u201d. <\/em>Jednak ta mi\u0142o\u015b\u0107 i historia rozpadu ma\u0142\u017ce\u0144stwa Przybyszewskich doprowadzi\u0142y Tadeusza do psychicznej zapa\u015bci, z kt\u00f3rej pom\u00f3g\u0142 mu si\u0119 wydoby\u0107 Pary\u017c. Tam w\u0142a\u015bnie, przebywaj\u0105c na stypendium Tadeusz-lekarz sta\u0142 si\u0119 \u2013 jeszcze nie ujawnionym \u2013 literatem. Miasto ol\u015bni\u0142o go i sprawi\u0142o, i\u017c zacz\u0105\u0142 ch\u0142on\u0105\u0107 francusk\u0105 literatur\u0119. Ca\u0142ymi dniami wa\u0142\u0119sa\u0142 si\u0119 po Pary\u017cu, lecz\u0105c si\u0119 z depresji w\u015br\u00f3d stragan\u00f3w bukinist\u00f3w i w bibliotekach. Najlepszym lekarstwem okaza\u0142y si\u0119 ksi\u0105\u017cki i paryskie uliczne piosenki, kt\u00f3rych wys\u0142uchiwa\u0142 w kawiarniach Montmartre\u2019u. Przeczyta\u0142 ca\u0142y cykl \u201eKomedii ludzkiej\u201d Balzaka i postanowi\u0142 j\u0105 prze\u0142o\u017cy\u0107 na polski. Kiedy wr\u00f3ci\u0142 do Krakowa, by\u0142 ju\u017c innym cz\u0142owiekiem.<\/p>\n

5 czerwca 1902 roku w dalekim Tyflisie zosta\u0142a zamordowana Dagny. Tadeusz prze\u017cywa\u0142 t\u0119 potworn\u0105 \u015bmier\u0107, niekiedy nie umiej\u0105c zapanowa\u0107 nad rozpacz\u0105 \u2013 wa\u0142\u0119saj\u0105c si\u0119 nocami po krakowskich ulicach z ca\u0142ych si\u0142, rozpaczliwie zaczyna\u0142 krzycze\u0107, prowokuj\u0105c tym interwencje \u017candarmerii. Wezwany przez austriackie wojsko do obycia dalszej s\u0142u\u017cby o\u015bwiadczy\u0142, i\u017c ma objawy ob\u0142\u0119du, dzi\u0119ki czemu uznano go za niezdolnego do s\u0142u\u017cby. Uwolniony od obowi\u0105zku, podejmuje praktyk\u0119 lekarsk\u0105 na oddziale dzieci\u0119cym szpitala, ale medycyna go nie poci\u0105ga.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Zofia Pare\u0144ska z synem pa\u0144stwa \u017bele\u0144skich (Stanis\u0142awem)uwieczniona\u00a0 przez\u00a0 Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego<\/strong><\/p>\n

W 1904 roku Tadeusz \u017ceni si\u0119 z siedemnastoletni\u0105 c\u00f3rk\u0105 przyjaci\u00f3\u0142 rodziny \u2013 Zofi\u0105 Pare\u0144sk\u0105, do kt\u00f3rej pieszczotliwie m\u00f3wi\u0142 \u201eFu\u015b\u201d. Mieszkanie m\u0142odym urz\u0105dzi\u0142 w\u0142asnor\u0119cznie zaprojektowanymi meblami sam Wyspia\u0144ski.\u00a0Gdy na \u015bwiat przyszed\u0142 jedyny syn pa\u0144stwa \u017bele\u0144skich \u2013 Stanis\u0142aw<\/strong>, m\u0142oda matka zosta\u0142a uwieczniona \u00a0z niemowl\u0119ciem przez Wyspia\u0144skiego\u00a0 na s\u0142ynnym obrazie z serii \u201eMacierzy\u0144stwo\u201d.<\/p>\n

Sylwia ZIENTEK<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tadeusz Kamil Marcjan \u017bele\u0144ski, literacki Boy (ur. 21 grudnia 1874 r. w Warszawie, zamordowany 1941 r. we Lwowie) Tadeusz Boy \u017bele\u0144ski to posta\u0107 absolutnie wyj\u0105tkowa…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2540,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-2539","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2018"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t