{"id":2566,"date":"2018-07-07T06:44:11","date_gmt":"2018-07-07T03:44:11","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/z-dziejow-dziennika-kresowego-2\/"},"modified":"2024-12-11T10:28:53","modified_gmt":"2024-12-11T08:28:53","slug":"z-dziejow-dziennika-kresowego-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/z-dziejow-dziennika-kresowego-2\/","title":{"rendered":"Z DZIEJ\u00d3W DZIENNIKA KRESOWEGO (2)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Kontynuujemy publikacj\u0119 fragment\u00f3w pami\u0119tnika jednego z pierwszych redaktor\u00f3w \u201eDziennika Kijowskiego\u201d – gazety wydawanej w pierwszych latach ubieg\u0142ego stulecia \u2013 Wac\u0142awa Tadeusza Dobrzy\u0144skiego. Jego wnuk, Ian Cantwell<\/em>,<\/em>\u00a0 mieszkaj\u0105cy obecnie w Anglii, zawita\u0142 niedawno do naszej redakcji i udost\u0119pni\u0142 nam ten niezwyk\u0142y opis \u00f3wczesnych wydarze\u0144 i atmosfery, w kt\u00f3rej prosperowa\u0142o w\u00f3wczas to pismo. <\/em><\/p>\n

\u201eDziennik Kijowski\u201d by\u0142 dzie\u0142em \u201eendecji\u201d, a za\u0142o\u017cycie\u00adlem jego by\u0142 znowu\u017c jeden z \u201eobszarnik\u00f3w\u201d, W\u0142odzimierz hr. Grocholski.<\/p>\n

Jako \u017ce by\u0142 on przyjacielem naszej rodziny doskonale przypominam go sobie \u2014 z lat dzieci\u0119cych i m\u0142odzie\u0144czych – Polak do szpiku ko\u015bci. Pi\u0119kna posta\u0107 fizycz\u00adnie. Tyle si\u0119 s\u0142yszy o przystojnych Polakach, ale ten by\u0142 naprawd\u0119 przystojny.\u00a0 Bardzo s\u0142uszny, o rysach w naj\u00adlepszym typie polskim, sumiastym w\u0105sie, z wieczn\u0105 \u201emacie\u00adj\u00f3wk\u0105\u201d na g\u0142owie, o manierach, dobroci i uczynno\u015bci praw\u00addziwego grand seigneur\u2019a.<\/p>\n

Posiada\u0142 pi\u0119kny maj\u0105tek Hryc\u00f3w na Wo\u0142yniu, w pow. staro-konstantynowskim. Pami\u0119tam, jako m\u0142ody ch\u0142opak by\u0142em zaproszony tam na polowanie, g\u0142\u00f3wnie na zaj\u0105ce i lisy, ale uprzedzono nas, \u017ce mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c dziki. W kniei, gdzie ich si\u0119 spodziewano, ustawiono nas ty\u0142em do p\u0142otu z \u017cerdzi, jako ewentualny schron przed rannym dzikiem. Stanowisko mia\u0142em doskona\u0142e i kiedy ju\u017c po\u0142o\u017cy\u0142em sporo szarak\u00f3w, raptem wypad\u0142o na mnie stado dzi\u00adk\u00f3w.<\/p>\n

Nigdy jeszcze nie widzia\u0142em ich w takiej ilo\u015bci, tak zbitej masy zwierza, wal\u0105cego na prze\u0142aj w \u015bnie\u017cnej ku\u00adrzawie. Tote\u017c, zapomniawszy o przestrogach i p\u0142ocie z \u017cerdzi, upatrzy\u0142em t\u0119giego warchlaka, kt\u00f3ry si\u0119 nieco od stada odbi\u0142 i \u0142upn\u0105\u0142em do niego kul\u0105 z lewej lufy. Warchlak tkn\u0105\u0142 ryjem w ziemi\u0119, przeszed\u0142 kilka krok\u00f3w i pad\u0142, ale w tej\u017ce chwili rozleg\u0142 si\u0119 jeszcze jeden strza\u0142. Oprzytom\u00adniawszy ujrza\u0142em, \u017ce dziki posuwaj\u0105 si\u0119 z ty\u0142u ode mnie, wzd\u0142u\u017c p\u0142otu, i \u017ce s\u0105siedzi moi z prawej i lewej r\u0119ki przygl\u0105daj\u0105 si\u0119 widowisku z wysoko\u015bci g\u00f3rnej \u017cerdzi. Ju\u017c mia\u0142em otr\u0105bi\u0107 swoje zwyci\u0119stwo, gdy jeden u moich s\u0105siad\u00f3w kategorycznie o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce on to, a nie kto inny dzika zast\u00adrzeli\u0142.<\/p>\n

Jako najm\u0142odszy z my\u015bliwych nie mia\u0142em odwagi zao\u00adponowa\u0107, a poniewa\u017c mia\u0142 to by\u0107 pierwszy dzik mego s\u0105siada, twarz wymazano mu tak suto posok\u0105, i\u017c naprawd\u0119 rad si\u0119 po\u00adczu\u0142em, \u017ce ten zaszczyt omin\u0105\u0142 mnie. Przy obiedzie jednak, kiedy pito zdrowie tego z go\u015bci, kt\u00f3ry po\u0142o\u017cy\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 zwierzyny, a nast\u0119pnie tego, kt\u00f3ry ubi\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 sztuk\u0119, nasz gospodarz o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce ca\u0142y incydent widzia\u0142, \u017ce dzika niew\u0105tpliwie zastrzeli\u0142em ja i wzni\u00f3s\u0142 moje zdrowie. Tak, wi\u0119c zaszczyt ostatecznie mia\u0142em, ale bez posoki.<\/p>\n

Ale nawet pi\u0119kny Hryc\u00f3w nie m\u00f3g\u0142 podo\u0142a\u0107 i\u015bcie wielkopa\u0144skim gestom jego w\u0142a\u015bciciela. Po kilku latach, oddanych \u201eDziennikowi Kijowskiemu\u201d w charakterze redaktora odpowiedzialnego, W\u0142odzimierz Grocholski ujrza\u0142 si\u0119 zmuszonym sta\u00adnowisko to opu\u015bci\u0107, maj\u0105tek sprzeda\u0107 i wyjecha\u0107, za granic\u0119. Zmar\u0142 ze zmartwienia i t\u0119sknoty gdzie\u015b w Niemczech, na kilka tygodni przed wybuchem pierwszej wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

Natomiast moje koneksje z \u201eDziennikiem\u201d powsta\u0142y w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy: jednocze\u015bnie ze studiami na uniwersytecie studiowa\u0142em muzyk\u0119 w Kijowskiej Szkole Muzycznej i ko\u0144czy\u0142em w\u00f3wczas ostatni rok teorii kompozycji. Inny znowu\u017c z przyjaci\u00f3\u0142 naszej rodziny Wilhelm Kulikowski, jeden z wsp\u00f3\u0142redaktor\u00f3w \u201eDziennika\u201d spotkawszy mnie na jednym ze s\u0142ynnych kijowskich koncert\u00f3w symfonicznych, powiedzia\u0142 mi: \u201eMusisz napisa\u0107 recenzj\u0119 o tym koncercie dla \u201eDziennika\u201d. Przyniesiesz mi j\u0105 jutro wieczorem do Redakcji\u201d.<\/p>\n

Jak dzi\u015b pami\u0119tam program koncertu – kompozycje Schumanna \u201eSymfonja Re\u0144ska\u201d, \u201eManfred\u201d i in. Ca\u0142\u0105 noc i dzie\u0144 nast\u0119pny przepracowa\u0142em w przekonaniu, \u017ce czas trac\u0119 nadaremnie. Trudno mi by\u0142o uwierzy\u0107 oczom, kiedy nazajutrz ujrza\u0142em sw\u00f3j artyku\u0142 zamieszczony bez \u017cadnych skr\u00f3t\u00f3w czy poprawek – na po\u00adczesnym miejscu \u201eDziennika\u201d, czyli w odcinku na drugiej stronie.<\/p>\n

Po ust\u0105pieniu Grocholskiego odpowiedzialne redaktorstwo przesz\u0142o na dw\u00f3ch szeroko znanych na Ukrainie Polak\u00f3w, Tomasza Micha\u0142owskiego i Antoniego Czerwi\u0144skiego, r\u00f3wnie\u017c \u201eobszarnik\u00f3w\u201d i to bardzo znacznych. Redaktorem Naczelnym by\u0142 Joachim Bartoszewicz, p\u00f3\u017aniejszy Senator Rzplitej (z czasem konsul generalny RP w Berlinie), Sekretarzem – Stanis\u0142aw Zieli\u0144ski, p\u00f3\u017aniejszy wice-dyrektor Departamentu Administracyjnego w MSZ. Za kr\u00f3tkich rz\u0105d\u00f3w Dmowskiego i Mariana Seydy karjer\u0119 w Ministerstwie zako\u0144czy\u0142 jako jedna z ofiar \u201eczystek pu\u0142kownikowskich”. Cz\u0142owiek ten odby\u0142 ewolucj\u0119 narodow\u0105 ze sfer biegunowo przeciwnych tym, z jakich odby\u0142 je taki Adam Rzewuski: w latach uniwersyteckich Zieli\u0144ski ulega\u0142 wp\u0142ywom socjalizmu rosyjskiego, od czasu jednak, kiedy do Narodowej Demokracji przyst\u0105pi\u0142, pozosta\u0142 jej wiernym poprzez wszystkie sukcesy i kl\u0119ski.<\/p>\n

Rol\u0119 fermentu w tym Olimpie Dziennikowym odgrywa\u0142 Edward Paszkowski, adwokat, kt\u00f3ry praktyk\u0119 zaniecha\u0142 dla literatury i dziennikarstwa. By\u0142 autorem kilku powie\u015bci, z kt\u00f3rych przypominam sobie \u201ePodniebie\u201d. W \u201eDzienniku\u201d zamieszcza\u0142 artyku\u0142y wst\u0119pne oraz, g\u0142\u00f3wnie, \u201eMa\u0142e Felje\u00adtony, kt\u00f3re podpisywa\u0142 jako \u201eCzarny Jegomo\u015b\u0107\u201d. By\u0142 dziwn\u0105 mieszanin\u0105 istotnie czarnego pesymizmu i tendencji do bez\u00adtroskiego \u017cycia w atmosferze bohemy dziennikarskiej. Kiedy wpada\u0142 w pasj\u0119, co mu si\u0119 nieraz zdarza\u0142o, krzycza\u0142: \u201eJa pana \u2018zchlaszcz\u0119\u2019 w Ma\u0142ym Feljetonie!”.<\/p>\n

Wszyscy bardzo lubi\u00adli\u015bmy Paszkowskiego, a my, czyli m\u0142odsza bra\u0107 redakcyjna, przezwali\u015bmy go \u201eChutucht\u0105\u201d. Pod t\u0105 te\u017c nazw\u0105 przeszed\u0142 on do anna\u0142\u00f3w dziennikarstwa kresowego i tamtejszej Polonii. Zako\u0144czy\u0142 Paszkowski zaw\u00f3d pisarski ju\u017c w Polsce, jako cz\u0142onek Redakcji Krakowskiego \u201eCzasu\u201d, a ostatnim wy\u00adrazem \u0142\u0105cz\u0105cej nas pomimo r\u00f3\u017cnicy wieku przyja\u017ani by\u0142a \u015bliczna recenzja, kt\u00f3r\u0105 napisa\u0142 on o mojej ksi\u0105\u017cce \u201eEgipt Wsp\u00f3\u0142czesny\u201d w r. 1828.<\/p>\n

Z m\u0142odszej generacji, przed kt\u00f3r\u0105 \u201eDziennik\u201d otwo\u00adrzy\u0142 szerokie mo\u017cliwo\u015bci, najzdolniejszym by\u0142 niew\u0105tpliwie Zygmunt Mosiewicz. Wkr\u00f3tce po uko\u0144czeniu studj\u00f3w uniwersyteckich wyda\u0142 on zbi\u00f3r swoich poezji, o kt\u00f3rym Eli w \u201eTygodniku Ilustrowanym\u201d napisa\u0142 entuzjastycz\u00adn\u0105 ocen\u0119, zatytu\u0142owan\u0105: \u201eAve, Poeta!\u201d. M\u0142odzieniec o olbrzy\u00admim intelekcie i talencie, z przeb\u0142yskami geniuszu, trafi\u0142 on jednak bardzo m\u0142odo pod wp\u0142yw hulaszczo-rozwi\u0105z\u0142ej paczki, straci\u0142 pozostawiony mu przez rodzic\u00f3w wcale poka\u017any grosz a, b\u0119d\u0105c niespokojnego ducha, nigdzie miejsca zagrza\u0107 nie potrafi\u0142. Po \u015bwietnych prymicjach na \u0142amach \u201eDziennika\u201d przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 on do, redagowanej przez adwokata Ignacego \u0141ychowskiego, efemerydy pt. \u201eKresy”, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 odpowiednikiem do wydawanego przez Erazma Piltza w Peters\u00adburgu \u201eKraju\u201d. Stamt\u0105d przerzuci\u0142 si\u0119 do wydawanej przez Ks. Pra\u0142ata K. Stawi\u0144skiego (proboszcza parafii \u015bw. Alek\u00adsandra w Kijowie) prasy klerykalnej \u201eG\u0142os Katolicki\u201d i \u201eLud Bo\u017cy\u201d. Z r\u0119kopisu zna\u0142em jego pisany aleksandrynami dramat \u201eMaria Walewska\u201d.<\/p>\n

Po za tym przyb\u0142\u0105ka\u0142 si\u0119 do nas Leon Radziejowski, kt\u00f3ry, tak samo jak dawniej Stanis\u0142aw Zieli\u0144ski pozostawa\u0142 pod wp\u0142ywami rosyjskiego socjalizmu i rosyjsko-\u017cydowskiej prasy. Uleg\u0142 on z biegiem czasu ca\u0142kowitemu przeobra\u017ceniu, a w Warszawie spotka\u0142em go ponownie jako wsp\u00f3\u0142pracownika wydawanej przez Stanis\u0142awa Stro\u0144skiego \u201eRzeczypospolitej\u201d.<\/p>\n

Z p\u00f3\u017aniejszych nabytk\u00f3w \u201eDziennika\u201d nie m\u00f3g\u0142bym po\u00admin\u0105\u0107 milczeniem Joachima Wo\u0142oszynowskiego. By\u0142 to kochany cz\u0142owiek, ca\u0142kowicie przesi\u0105kni\u0119ty idealizmem w zakresie stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich. Jak daleko idealizm ten si\u0119ga\u0142, czy mia\u0142o to by\u0107: \u201eznaj Lasze, po San nasze\u201d, czy te\u017c Ma\u0142opolska Wschodnia mia\u0142aby jednak przy Polsce po\u00adzosta\u0107, czy mia\u0142o to by\u0107 po prostu polsko-ukrai\u0144skie ser\u00addeczne pobratymstwo (i do licha z granicami itp.!), – tego nikt z nas nigdy dociec nie potrafi\u0142.<\/p>\n

Toczy\u0142 si\u0119 w tym czasie w Kijowie s\u0142ynny proces Mendla Bejlisa, oskar\u017conego o mord rytualny. W tych rosyjsko-\u017cydowskich porachunkach \u201eDziennik\u201d zajmowa\u0142 stanowisko neutralne, jakkolwiek przychylali\u015bmy si\u0119 do opinji, \u017ce ca\u0142a afera zosta\u0142a zmajstrowana przez carsk\u0105 policj\u0119. Tak jednak proces ten, trwaj\u0105cy mie\u00adsi\u0105cami, nam dokuczy\u0142, \u017ce kiedy\u015b na wsp\u00f3\u0142k\u0119 z Mosiewiczem zmontowali\u015bmy rodzaj inscenizacji procesu, w kt\u00f3rej role zamieszanego w nim sanhedrynu rozdzielili\u015bmy pomi\u0119dzy cz\u0142on\u00adk\u00f3w naszej Redakcji, a Wo\u0142oszynowskiemu przypad\u0142a rola pocz\u00adciwego \u017cyda-idealisty, nazwiskiem Nuchim Tartakowskij. O ka\u017cdym z nich powsta\u0142 czterowiersz, a w stosunku do Wo\u0142oszynowskiego brzmia\u0142 on jak nast\u0119puje:<\/p>\n

\u201ePr\u00f3cz cadyk\u00f3w co najwi\u0119kszych s\u0105 i mniejsze sefiroty.
Wiwajt Nuchim Tartakowskij. Niech nam \u017cyje, Rebe z\u0142oty!
Ale tak\u017ce niech pami\u0119ta, co mit die Ukrainniki,
Git jest pacht mie\u0107, albo b\u2026el, ale nigdy polityki!\u201d.<\/p>\n

\u201eDziennik\u201d dawa\u0142 r\u00f3wnie\u017c zatrudnienie sporej paczce m\u0142o\u00addzie\u017cy polskiej, przewa\u017cnie studenckiej, w charakterze \u201enocnych redaktor\u00f3w”, lektor\u00f3w, korektor\u00f3w, reporter\u00f3w etc. Stosunki finansowe pomi\u0119dzy t\u0105 braci\u0105 dziennikarsk\u0105 by\u0142y niezmiernie skomplikowane, uwik\u0142ane w rozmaitych \u201ezast\u0119pstwach\u201d, po\u017cyczkach, kontr-po\u017cyczkach, awansach zwyczajnych lub na kieliszek w\u00f3dki, rewan\u017cach za postawiony kieliszek w\u00f3dki, itd.<\/p>\n

Wac\u0142aw T. DOBRZY\u0143SKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kontynuujemy publikacj\u0119 fragment\u00f3w pami\u0119tnika jednego z pierwszych redaktor\u00f3w \u201eDziennika Kijowskiego\u201d – gazety wydawanej w pierwszych latach ubieg\u0142ego stulecia \u2013 Wac\u0142awa Tadeusza Dobrzy\u0144skiego. Jego wnuk, Ian…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2567,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-2566","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2018"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t