{"id":2598,"date":"2016-03-13T16:38:05","date_gmt":"2016-03-13T14:38:05","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/moj-ulubiony-bohater-dezydery-chlapowski\/"},"modified":"2024-12-11T10:52:42","modified_gmt":"2024-12-11T08:52:42","slug":"moj-ulubiony-bohater-dezydery-chlapowski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/moj-ulubiony-bohater-dezydery-chlapowski\/","title":{"rendered":"M\u00f3j ulubiony bohater: Dezydery Ch\u0142apowski"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
DEZYDERY ADAM CH\u0141APOWSKI <\/strong>herbu\u00a0Dryja (<\/strong>1788-1879<\/strong>) – polski\u00a0genera\u0142,\u00a0 wybitny dzia\u0142acz gospodarczy, prekursor pracy organicznej w Wielkopolsce. W m\u0142odo\u015bci by\u0142 oficerem napoleo\u0144skim odznaczonym Krzy\u017cem Virtuti Militari i Legi\u0105 Honorow\u0105.<\/strong> <\/strong>Odby\u0142 kampani\u0119 moskiewsk\u0105 (1812) i sask\u0105 (1813). <\/strong><\/strong><\/p>\n

Ojciec, utracjusz i libertyn, wszystko straci\u0142. Syn wyrzuci\u0142 ojcowe stoliki do kart, zlikwidowa\u0142 oran\u017cerie i powozownie, zamkn\u0105\u0142 piwnice na wina i tak d\u0142ugo pracowa\u0142, a\u017c maj\u0105tki Ch\u0142apowskich odzyska\u0142y dawny blask.<\/p>\n

Ka\u017c, prosz\u0119 Ci\u0119, gospodyni nasadzi\u0107 kury na jaja od tych du\u017cych, \u017ceby ich po kraju namno\u017cy\u0107, a kury ka\u017c dobrze pa\u015b\u0107 pszenic\u0105<\/em> – pisa\u0142 do syna Ch\u0142apowski wiosn\u0105 1863 r. Nawet b\u0119d\u0105c w Wersalu, kontrolowa\u0142 dr\u00f3b w swoich wielkopolskich maj\u0105tkach. Pami\u0119ta\u0142 te\u017c, \u017ce w R\u0105biniu trzeba pomalowa\u0107 p\u0142ot na \u017c\u00f3\u0142to i dosadzi\u0107 dwa drzewka przy ogrodzie ksi\u0119dza, bo byd\u0142o szkody tam wyrz\u0105dzi\u0142o.<\/p>\n

By\u0142 prekursorem nowoczesnego rolnictwa w Polsce, ale uwa\u017ca\u0142 si\u0119 przede wszystkim za zawodowego \u017co\u0142nierza. Bi\u0142 si\u0119 w armii napoleo\u0144skiej do 1813 r., przyst\u0105pi\u0142 do powstania listopadowego i pozna\u0144skiego w 1848 r. A w mi\u0119dzyczasie walczy\u0142 na froncie najd\u0142u\u017cszej wojny nowoczesnej Europy, i tu odnosi\u0142 najwi\u0119ksze sukcesy.<\/p>\n

Gospodarka, wojna i mi\u0142o\u015b\u0107, oto by\u0142y trzy prz\u0105dki jego \u017cywota<\/em> – pisa\u0142 o pu\u0142kowniku Michale Wo\u0142odyjowskim Henryk Sienkiewicz. To samo m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107 o generale Dezyderym Ch\u0142apowskim. <\/p>\n

Mleko grzane dla oficera<\/strong><\/p>\n

Wojna by\u0142a pierwsza, ale Ch\u0142apowski nie by\u0142 typem \u017co\u0142nierza \u015blepo pos\u0142usznego wodzowi, o czym przekona\u0142 si\u0119 Napoleon.<\/p>\n

W 1806 r. w Poznaniu cesarz zaprosi\u0142 18-letniego porucznika z pruskiego pu\u0142ku dragon\u00f3w gen. Breisewitza na obiad. M\u0142ody i przystojny oficer robi\u0142 znakomite wra\u017cenie. Cieszy\u0142 si\u0119 na dworze wzgl\u0119dami i gra\u0142 rol\u0119 cherubina<\/em> – zapisa\u0142 ambasador saski hr. Pilsach. Brylowa\u0142 na balach, grywa\u0142 w karty z cesarzow\u0105, zar\u0119czy\u0142 si\u0119 z siostr\u0105 francuskiego przyjaciela pann\u0105 Caraman.<\/p>\n

W 1809 r. Napoleon obdarzy\u0142 „drogiego i kochanego” oficera ordynansowego tytu\u0142em barona cesarstwa, a rok p\u00f3\u017aniej awansowa\u0142 na podpu\u0142kownika. Nie za darmo, Ch\u0142apowski pokaza\u0142, \u017ce umie walczy\u0107 – za bitw\u0119 pod Tczewem w 1807 r. dosta\u0142 Virtuti Militari\u00a0 i Legi\u0119 Honorow\u0105.<\/p>\n

Jako oficer ordynansowy przejecha\u0142 z Hiszpanii do Warszawy w ci\u0105gu 19 dni i nocy. Nie zatrzymywa\u0142 si\u0119 d\u0142u\u017cej ni\u017c kilka godzin u ka\u017cdego panuj\u0105cego. Musia\u0142em im opr\u00f3cz zlece\u0144 opowiada\u0107 wypadki hiszpa\u0144skie. Za rad\u0105 do\u015bwiadczonego podr\u00f3\u017cnika nie jad\u0142em, tylko mleko grzane z chlebem dwa lub trzy razy na dzie\u0144 na poczcie, kiedy mi si\u0119 je\u015b\u0107 zachcia\u0142o<\/em> – wspomina\u0142.<\/p>\n

Nie znosi\u0142 amatorszczyzny, wojskowego rzemios\u0142a nie uczy\u0142 si\u0119 na tekstach staro\u017cytnych wodz\u00f3w, lecz ogl\u0105daj\u0105c \u017co\u0142nierskie pi\u0119ty i przetrz\u0105saj\u0105c worki z obrokiem dla koni. Nie wypina\u0142 piersi po ordery, nie robi\u0142 z siebie m\u0119czennika. Piek\u0142o odwrotu spod Moskwy w 1812 r. nazywa\u0142 „rejterad\u0105” (sic!). Sam znosi\u0142 odwr\u00f3t z olimpijskim spokojem – najbardziej martwi\u0142 si\u0119 skutkami rozprz\u0119\u017cenia wojska – rabunkami, gwa\u0142tami i mordami.<\/p>\n

\"\"<\/a>
By\u0142 propagatorem systemu p\u0142odozmiennego oraz uprawy ziemniak\u00f3w. Pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 profesora uniwersytetu w Berlinie.<\/strong><\/p>\n

Ale jego spok\u00f3j w ko\u0144cu si\u0119 wyczerpa\u0142. W czasie kampanii saskiej dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce Ksi\u0119stwo Warszawskie Napoleon oddaje carowi Aleksandrowi. Natychmiast poprosi\u0142 o dymisj\u0119. I za nic mia\u0142 obelgi koleg\u00f3w, \u017ce jest zdrajc\u0105, kt\u00f3ry plami honor Polak\u00f3w, bo Polak musi by\u0107 wierny po gr\u00f3b, jak ksi\u0105\u017c\u0119 J\u00f3zef Poniatowski.<\/p>\n

Ch\u0142apowski uzna\u0142 po prostu, \u017ce Napoleon Polsk\u0119 sprzeda\u0142. <\/p>\n

Baron rozrzuca gn\u00f3j <\/strong><\/p>\n

Jak 25-latek ud\u017awign\u0105\u0142 tak\u0105 decyzj\u0119, skoro Napoleonowi wszystko zawdzi\u0119cza\u0142, a poza armi\u0105 perspektywy mia\u0142 marne? Jego ojciec, starosta ko\u015bcia\u0144ski, typ XVIII-wiecznego utracjusza i libertyna, by\u0142 bankrutem.<\/p>\n

Dezydery by\u0142 twardy, ascetyczny, pracowity, traktowa\u0142 \u017cycie jak kampani\u0119 wojenn\u0105 i nie oddawa\u0142 pola bez walki. Kupi\u0142 od ojca Turew i R\u0105bi\u0144, zad\u0142u\u017cone maj\u0105tki, i zacz\u0105\u0142 gospodarowa\u0107.<\/p>\n

Z frontu pa\u0142acu w Turwi usun\u0105\u0142 pi\u0119kn\u0105 tarcz\u0119 herbow\u0105 i kaza\u0142 wstawi\u0107 zegar – symbol pracy organicznej – wyrzuci\u0142 stoliki do kart, zlikwidowa\u0142 oran\u017cerie i powozownie, zamkn\u0105\u0142 piwnice na wina. \u201e\u017byje jak mnich, po\u015bci w pi\u0105tki, a dawniej w Boga nie wierzy\u0142\u201d<\/em> – notowa\u0142 zdumiony kolega Adam Turno.<\/p>\n

Ale ani oszcz\u0119dno\u015bci, ani ascetyczny tryb \u017cycia nie pozwoli\u0142yby Ch\u0142apowskiemu sp\u0142aci\u0107 d\u0142ug\u00f3w ojca (szacowano je na milion z\u0142otych), gdyby nie pomys\u0142 na gospodarcz\u0105 rewolucj\u0119, do kt\u00f3rej starannie si\u0119 przygotowa\u0142. Czyta literatur\u0119 rolnicz\u0105, odwiedza w M\u00f6glinie Albrechta Daniela Thaera, papie\u017ca nowoczesnego rolnictwa niemieckiego, a potem – za jego namow\u0105 – uczy si\u0119 w Anglii.<\/p>\n

Pu\u0142kownik i francuski baron oporz\u0105dza byd\u0142o, uk\u0142ada stogi, orze pola. Zagl\u0105da w ka\u017cdy k\u0105t, \u017ceby w wielkopolskich maj\u0105tkach angielskie porz\u0105dki zaprowadzi\u0107.<\/p>\n

A \u0142atwo nie by\u0142o. Ch\u0142opi z Turwi nie chc\u0105 ora\u0107 tak g\u0142\u0119boko p\u0142ugami szkockimi (cho\u0107 to podwaja\u0142o plony przy ma\u0142ym wzro\u015bcie koszt\u00f3w), wi\u0119c pu\u0142kownik sprowadza ch\u0142op\u00f3w z galicyjskiego maj\u0105tku matki. W ci\u0105gu 15 lat sp\u0142aca d\u0142ugi, potem zaczyna skupowa\u0107 okoliczne maj\u0105tki, kszta\u0142ci praktykant\u00f3w, wspiera ka\u017cd\u0105 inicjatyw\u0119, kt\u00f3ra pomaga Polakom umacnia\u0107 swoj\u0105 pozycj\u0119 gospodarcz\u0105.<\/p>\n

Cho\u0107 surowy i ultrakatolicki, nie narzuca pogl\u0105d\u00f3w ani klasztornego stylu \u017cycia. Wsp\u00f3\u0142pracuje z wojuj\u0105cym ateist\u0105 Maciejem Miel\u017cy\u0144skim, deist\u0105 Karolem Marcinkowskim, agnostykiem Edwardem Raczy\u0144skim i pobo\u017cnym kalwinem Gustawem Potworskim.<\/p>\n

Szwagier ksi\u0119cia Konstantego <\/strong><\/strong><\/p>\n

Co innego najbli\u017csza rodzina, ta \u017cyje w wojskowym rygorze. Bo „mnich”, kt\u00f3rego z takim zdumieniem ogl\u0105da\u0142 Adam Turno, o\u017ceni\u0142 si\u0119. I to kieruj\u0105c si\u0119 uczuciem, a nie rozs\u0105dkiem. Jego wyb\u00f3r pad\u0142 na Antonin\u0119 Grudzi\u0144sk\u0105, 26-letni\u0105 pann\u0119 z rodziny, kt\u00f3ra Ch\u0142apowskiemu podoba\u0107 si\u0119 nie mog\u0142a. Przyszli te\u015bciowie byli rozwiedzeni, ka\u017cde znalaz\u0142o ju\u017c nowego towarzysza \u017cycia. Poza tym matka przysz\u0142ej pani Ch\u0142apowskiej ani cnot\u0105, ani m\u0105dro\u015bci\u0105 si\u0119 nie odznacza\u0142a i co usta otworzy\u0142a, to g\u0142upstwo powiedzia\u0142a<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Zdobycie Tczewa przez Legiony D\u0105browskiego w 1807 roku, mal. J. Kossak. <\/strong><\/p>\n

Ale Dezydery wiedzia\u0142, \u017ce dzieci nie musz\u0105 by\u0107 kopi\u0105 rodzic\u00f3w, a trzy siostry Grudzi\u0144skie cieszy\u0142y si\u0119 nienagann\u0105 opini\u0105. Niestety, dwie mia\u0142y ju\u017c m\u0119\u017c\u00f3w, i to z du\u017co gorsz\u0105 reputacj\u0105. Dezydery ma by\u0107 m.in. szwagrem wielkiego ksi\u0119cia Konstantego, m\u0119\u017ca uroczej Jeanettki Grudzi\u0144skiej. Oczywi\u015bcie pod warunkiem, \u017ce wielki ksi\u0105\u017c\u0119 zaakceptuje matrymonialne plany Ch\u0142apowskiego.<\/p>\n

Konstanty pu\u0142kownika nie zna\u0142, ale jako bratu dw\u00f3ch car\u00f3w nie podoba\u0142o mu si\u0119, \u017ce Ch\u0142apowski s\u0142u\u017cy\u0142 w armii napoleo\u0144skiej, a jako wojskowemu, \u017ce Napoleona opu\u015bci\u0142.<\/p>\n

W zasadzie z ca\u0142ej rodziny tylko panna Antonina by\u0142a sk\u0142onna powiedzie\u0107 „tak”, bo – jak pisa\u0142a w li\u015bcie do siostry – wszystkie moje obserwacje sk\u0142aniaj\u0105 mnie do bardzo dobrego o nim mniemania i bardzo dobrego s\u0105du. Mam nadziej\u0119, \u017ce si\u0119 nie myl\u0119.<\/em><\/p>\n

Ani ona si\u0119 nie pomyli\u0142a si\u0119, ani on. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo okaza\u0142o si\u0119 szcz\u0119\u015bliwe. Antonina urodzi\u0142a pi\u0119cioro dzieci, okaza\u0142a si\u0119 niezwykle skrz\u0119tn\u0105 gospodyni\u0105 – \u017cy\u0142a z o\u0142\u00f3wkiem w r\u0119ku, co by\u0142o konieczne, bo przy ci\u0105g\u0142ych inwestycjach w bud\u017cecie domowym nigdy nie by\u0142o pieni\u0119dzy. A kiedy Dezydery szed\u0142 wojowa\u0107, potrafi\u0142a poprowadzi\u0107 rodzinn\u0105 firm\u0119.<\/p>\n

Przy\u015blij sk\u00f3rzane spodnie<\/strong><\/p>\n

Dezydery wykorzystywa\u0142 ka\u017cd\u0105 okazj\u0119, \u017ceby p\u0142ug na szabl\u0119 zamieni\u0107. By\u0142 przeciwnikiem konspiracji, ale powstanie to co innego.<\/p>\n

Powstanie Listopadowe by\u0142o dla niego wielk\u0105 tragedi\u0105. Nie m\u00f3g\u0142 dogada\u0107 si\u0119 z g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cym gen. J\u00f3zefem Ch\u0142opickim i dopiero po jego odsuni\u0119ciu dosta\u0142 dow\u00f3dztwo brygady (a potem awans na genera\u0142a). Odznaczy\u0142 si\u0119 w bitwie o Olszynk\u0119 Grochowsk\u0105, jednak wys\u0142any na Litw\u0119 pod komend\u0105 nieudolnego genera\u0142a Antoniego Gie\u0142guda (starego napoleo\u0144skiego wojskowego) nie mia\u0142 wp\u0142ywu na dowodzenie. Oddzia\u0142 zosta\u0142 zmuszony do przekroczenia granicy z Prusami, a Ch\u0142apowski jako pruski poddany trafi\u0142 na rok do szczeci\u0144skiej twierdzy.<\/p>\n

W li\u015bcie do \u017cony pisa\u0142 za\u0142amany, \u017ce oficerowie i \u017co\u0142nierze w\u015bciekli byli na Gie\u0142guda za jego niedo\u0142\u0119stwo, d\u0142ugo mu grozili i jeden oficer ju\u017c na terytorium pruskim strzeli\u0142 mu z pistoletu prosto w serce.<\/em> Nie chybi\u0142. Rodacy martwego Gie\u0142guda rozgrzeszyli, a ca\u0142\u0105 win\u0105 obarczyli Ch\u0142apowskiego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wr\u00f3ci\u0142 z twierdzy ci\u0119\u017cko chory. W niewoli napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eO rolnictwie\u201d, zn\u00f3w wr\u00f3ci\u0142 za p\u0142ug i czeka\u0142 z broni\u0105 u nogi. A\u017c do 1848 r., do powstania pozna\u0144skiego. W li\u015bcie wys\u0142anym do c\u00f3rki przebywaj\u0105cej w Berlinie pisa\u0142: \u201eKa\u017c zapakowa\u0107 Leopoldowi moje spodnie wojskowe, sk\u00f3rzane, i ksi\u0105\u017ck\u0119, o kt\u00f3rej ci w zesz\u0142ym li\u015bcie pisa\u0142em, ”Jahrbuch der Artillerie”, bo mi do mojego przysz\u0142ego zawodu koniecznie potrzebna, a tutaj jej dosta\u0107 nie mog\u0119\u201d. <\/em><\/p>\n

Mia\u0142 60 lat, ale energii tyle co za napoleo\u0144skich czas\u00f3w. Starczy\u0142o jej jeszcze na 31 lat. A gdy umar\u0142, \u201enie owini\u0119to go rycerskim obyczajem w sztandar na Moskalach zdobyty, nie przybrano w \u015bwietny mundur generalski”, tylko, jak relacjonowa\u0142 \u201eKurier Pozna\u0144ski\u201d, pochowano w skromnym czarnym surducie. Jak rolnika.<\/p>\n

Beata MACIEJEWSKA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

DEZYDERY ADAM CH\u0141APOWSKI herbu\u00a0Dryja (1788-1879) – polski\u00a0genera\u0142,\u00a0 wybitny dzia\u0142acz gospodarczy, prekursor pracy organicznej w Wielkopolsce. W m\u0142odo\u015bci by\u0142 oficerem napoleo\u0144skim odznaczonym Krzy\u017cem Virtuti Militari i…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2599,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-2598","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2016"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t