{"id":2627,"date":"2015-10-13T21:11:51","date_gmt":"2015-10-13T18:11:51","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/mapa-kijowskiego-chrzescijanstwa\/"},"modified":"2024-12-11T11:14:43","modified_gmt":"2024-12-11T09:14:43","slug":"mapa-kijowskiego-chrzescijanstwa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/mapa-kijowskiego-chrzescijanstwa\/","title":{"rendered":"Mapa kijowskiego chrze\u015bcija\u0144stwa"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\u201eKo\u015bcio\u0142y wschodnie w pa\u0144stwie polsko-litewskim w procesie przemian i adaptacji: Metropolia Kijowska w latach 1458-1795\u201d<\/em><\/strong>
Andrzej Gil, Ihor Skoczylas
Instytut Europy \u015arodkowo \u2013 Wschodniej \u2013 Lublin\u00a0 – Lw\u00f3w 2014 <\/em><\/p>\n

Ksi\u0105\u017c\u0119 kijowski W\u0142odzimierz I Wielki ze swoim otoczeniem, s\u0105dz\u0105c z ilustracji umieszczonej w Latopisie Radziwi\u0142\u0142owskim, b\u0119d\u0105cym kopi\u0105 \u015bredniowiecznej kroniki ruskiej przekazuj\u0105cej dzieje Rusi Kijowskiej, ochrzci\u0142 si\u0119 w 988 r. w greckim Chersonezie na Krymie, co oznacza\u0142o te\u017c symboliczny chrzest Rusi i odt\u0105d zwalcza\u0142 poga\u0144stwo, zabiegaj\u0105c o zjednoczenie ruskich plemion.<\/strong><\/p>\n

\u00a0\u201eLitewska\u201d i \u201epolska\u201d Ru\u015b oraz zamieszkuj\u0105cy j\u0105 Rusini nie mieli nic wsp\u00f3lnego z Rosj\u0105 i jej tradycj\u0105 oraz Rosjanami – uwa\u017caj\u0105 autorzy tej ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n

Dla chrze\u015bcijan wschodnich Kij\u00f3w to stolica Rusi Kijowskiej, \u201emacierz grod\u00f3w ruskich\u201d, jak na pocz\u0105tku XII w. napisa\u0142 mnich Nestor w swoim latopisie (kronice), miejsce chrztu tego pa\u0144stwa w 988 r. i wreszcie siedziba metropolii prawos\u0142awnej obejmuj\u0105cej przez kilka stuleci wschodni\u0105 S\u0142owia\u0144szczyzn\u0119. St\u0105d Kij\u00f3w to \u201eruskie Jeruzalem\u201d, a w teologii i historiografii u\u017cywane jest poj\u0119cie \u201echrze\u015bcija\u0144stwa kijowskiego\u201d na podkre\u015blenie oryginalnej tradycji eklezjalnej ukszta\u0142towanej na dzisiejszych ziemiach Bia\u0142orusi, Litwy, Polski i Ukrainy.<\/p>\n

Po rosyjsku „ruski” (\u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0439) to rosyjski, wi\u0119c Rosja od wiek\u00f3w stara si\u0119 zaw\u0142aszczy\u0107 tradycj\u0119 Rusi Kijowskiej i kijowskiego chrze\u015bcija\u0144stwa. Zdaniem autor\u00f3w tej ksi\u0105\u017cki, profesor\u00f3w Andrzeja Gila i Ihora Skoczylasa, nasta\u0142 czas, by przy tworzeniu \u201ewizji dziej\u00f3w Europy \u015arodkowo-Wschodniej i to\u017csamo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych Bia\u0142orusin\u00f3w, Litwin\u00f3w, Polak\u00f3w oraz Ukrai\u0144c\u00f3w znale\u017a\u0107 miejsce dla komponentu ruskiego. Jest on immanentnie powi\u0105zany z dziejami tego regionu i narod\u00f3w, a jednocze\u015bnie, ze wzgl\u0119du na jego swoiste uproszczenie i sprowadzenie go do roli czynnika rosyjskiego, nie jest szerzej analizowany i nie wyst\u0119puje w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej<\/em>\u201d.<\/p>\n

Gil pracuje na KUL-u, Skoczylas – na Ukrai\u0144skim Uniwersytecie Katolickim we Lwowie, plac\u00f3wce za\u0142o\u017conej i prowadzonej przez Ukrai\u0144ski Ko\u015bci\u00f3\u0142 Greckokatolicki. Pierwszy jest Polakiem, drugi – Ukrai\u0144cem. Przez wiele lat razem i osobno badali dzieje prawos\u0142awnych i greckokatolickich eparchii (diecezji) dawnej Rzeczypospolitej. Jak nikt inny znaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a i literatur\u0119 przedmiotu, a ta praca to pierwszorz\u0119dne dzie\u0142o naukowe nie b\u0119d\u0105ce zarazem ksi\u0105\u017ck\u0105 hermetyczn\u0105. Moim zdaniem to najpe\u0142niejsza monografia tytu\u0142owego zagadnienia oraz jedna z najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek o dziedzictwie Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w. Autorzy podejmuj\u0105 polemik\u0119 z ustalonymi pogl\u0105dami w historiografii polskiej, ukrai\u0144skiej i rosyjskiej, przedstawiaj\u0105 w\u0142asne spojrzenie na wiele kluczowych wydarze\u0144, w tym uni\u0119 brzesk\u0105, powstanie Chmielnickiego czy rol\u0119 Cerkwi unickiej w XVIII w.
Gil i Skoczylas podnosz\u0105 znaczenie \u201emapy mentalnej\u201djako klucza do zrozumienia fenomenu trwania metropolii kijowskiej i kijowskiego chrze\u015bcija\u0144stwa pomimo zmieniaj\u0105cej si\u0119 przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej terytori\u00f3w, kt\u00f3re obejmowa\u0142a, a tak\u017ce wielkich zmian demograficznych oraz spo\u0142ecznych zachodz\u0105cych na przestrzeni tysi\u0105clecia.<\/p>\n

Pisz\u0105: \u201e Mapa mentalna\u201d metropolii kijowskiej pokazuje, \u017ce „litewska” i ” polska” Ru\u015b oraz zamieszkuj\u0105cy j\u0105 Rusini nie ma\/nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego z Moskw\u0105\/Rosj\u0105 i jej tradycj\u0105 oraz ruskimi\/Rosjanami. Stanowi\u0142a byt samoistny i oryginalny, a jej spadkobiercami byli \u015bwiadomi swej odr\u0119bno\u015bci Ukrai\u0144cy i Bia\u0142orusini, a tak\u017ce spora cz\u0119\u015b\u0107 populacji obecnych Polak\u00f3w. Rusi\u0105 bywa\u0142a tak\u017ce Moskwa, jednak nie carska, lecz ksi\u0105\u017c\u0119ca, szukaj\u0105ca swej nowej, antykijowskiej to\u017csamo\u015bci (…). Wsp\u00f3lnota religii (prawos\u0142awie) i tradycji (Kij\u00f3w) pocz\u0105tkowo stwarza\u0142a przes\u0142anki zachowania jedno\u015bci (od XII w. ju\u017c raczej mitycznej). Jednak\u017ce dalsze wydarzenia, przede wszystkim podb\u00f3j przez Moskw\u0119 ziem wschodnioruskich, z\u0142ama\u0142y nawet t\u0119 idealistyczn\u0105 jedno\u015b\u0107. Od prze\u0142omu XIV i XV wieku na wschodzie Europy s\u0105 ju\u017c dwie odr\u0119bne przestrzenie wschodnios\u0142owia\u0144skie: „postkijowska”, podzielona mi\u0119dzy Litw\u0119 i Polsk\u0119, oraz moskiewska, nabywaj\u0105ca szereg odr\u0119bnych cech prowadz\u0105cych do powstania innego typu spo\u0142ecze\u0144stwa, rz\u0105dz\u0105cego si\u0119 odr\u0119bnymi prawami i obyczajami. Podzia\u0142 ten doprowadzi\u0142 do wykszta\u0142cenia si\u0119 dw\u00f3ch narod\u00f3w: ruskiego (Ma\u0142o- i Bia\u0142oruskiego) oraz russkiego (Wielkoruskiego).<\/em><\/p>\n

Zawarcie w 1596 r. ko\u015bcielnej unii brzeskiej doprowadzi\u0142o do podzia\u0142u chrze\u015bcija\u0144stwa kijowskiego na od\u0142am prawos\u0142awny i unicki (greckokatolicki). Zarazem jednak w ogniu spor\u00f3w teologicznych nast\u0105pi\u0142 renesans prawos\u0142awia, szczeg\u00f3lnie intensywny w okresie rz\u0105d\u00f3w metropolity Piotra Mohy\u0142y (1632-47). W\u00f3wczas te\u017c powsta\u0142 najdojrzalszy projekt \u201ezjednoczenia prawos\u0142awnej Rusi z Rusi\u0105 unick\u0105\u201d, kt\u00f3ry pogrzeba\u0142 wybuch powstania Chmielnickiego. Uni\u0119 brzesk\u0105 autorzy oceniaj\u0105 jako udan\u0105 pr\u00f3b\u0119 wpisania Cerkwi w nurt przemian kulturowo-religijnych z jednoczesnym zachowaniem podstawowych element\u00f3w kijowskiego dziedzictwa.<\/em><\/p>\n

Zdaniem Gila i Skoczylasa ostatnie trzy dekady XVII w. i pierwsze \u0107wier\u0107wiecze wieku XVIII to \u201ez\u0142ota doba\u201d Cerkwi unickiej. W aspekcie narodowym i kulturowym sukces unickiego odrodzenia polega\u0142 przede wszystkim na organizacyjnym zjednoczeniu \u201enarodu ruskiego\u201d pod egid\u0105 Cerkwi. Politycznym rezultatem tej odnowy by\u0142o pe\u0142niejsze uto\u017csamienie (okcydentalizacja) Cerkwi katolickiej obrz\u0105dku wschodniego z kultur\u0105 i spo\u0142eczn\u0105 struktur\u0105 sarmackiej Rzeczypospolitej<\/em>.<\/p>\n

A powstanie Chmielnickiego? Bilans jest zdecydowanie niekorzystny – tak dla kozaczyzny, jak i dla pa\u0144stwa polsko-litewskiego. Z jednej strony powstanie i p\u00f3\u017aniejsze wojny spowodowa\u0142y regres demograficzny, ekonomiczny i kulturowy (…), z drugiej da\u0142y pocz\u0105tek procesom wasalizacji ziem ukrainnych i uzale\u017cniania Rzeczypospolitej od pa\u0144stw s\u0105siednich, skutkuj\u0105cym utrat\u0105 ziem wschodnich (na rzecz Rosji) i po\u0142udniowo-wschodnich (na rzecz Turcji)<\/em>.<\/p>\n

Praca jest istotnym g\u0142osem w dyskusji na temat przesz\u0142o\u015bci, a tak\u017ce przysz\u0142o\u015bci ziem wchodz\u0105cych niegdy\u015b w sk\u0142ad Rusi Kijowskiej i Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w.<\/p>\n

Miros\u0142aw CZECH<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eKo\u015bcio\u0142y wschodnie w pa\u0144stwie polsko-litewskim w procesie przemian i adaptacji: Metropolia Kijowska w latach 1458-1795\u201dAndrzej Gil, Ihor Skoczylas Instytut Europy \u015arodkowo \u2013 Wschodniej \u2013 Lublin\u00a0…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2628,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[36],"tags":[],"class_list":["post-2627","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2015"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t