Warunki przyrodnicze tego kraju praktycznie nie odr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 od polskich. Lasy mieszane: rosn\u0105 tu przewa\u017cnie sosny, d\u0119by, olchy, brzozy i osiny. W lesie cz\u0119sto mo\u017cna napotka\u0107 dzikie jab\u0142onie, grusze, leszczyn\u0119, jarz\u0119bin\u0119, g\u0142\u00f3g. Le\u015bne jagody to dar bo\u017cy tych teren\u00f3w, bogatych tak\u017ce w zaro\u015bla dzikiej maliny, je\u017cyny, a jeszcze rosn\u0105 tu obficie poziomki, bor\u00f3wki. A grzyby to w og\u00f3le chluba tutejszych mieszka\u0144c\u00f3w – borowiki, podgrzybki(kt\u00f3re tu nazywaj\u0105 \u201epolskie\u201d!), ma\u015blaki, ko\u017alarze, kurki, opie\u0144ki i mn\u00f3stwo innych. A na \u0142\u0105kach kot\u0142uj\u0105 si\u0119 trawy: pio\u0142un, dziurawiec, mlecz, tymotka, krwawnik, babka, koniczyna.<\/p>\n
A obok z tymi bajecznie pi\u0119knymi miejscami przep\u0142ywa rzeka Teter\u00f3w – prawy dop\u0142yw Dniepru, kt\u00f3ry bierze sw\u00f3j pocz\u0105tek w okolicach wsi Buraki obwodu \u017cytomierskiego. Jej d\u0142ugo\u015b\u0107 to prawie 400 kilometr\u00f3w, a wpada ona do Kijowskiego Zbiornika Wodnego. Wiosn\u0105 po aktywnych roztopach rzeka wychodzi z brzeg\u00f3w zatapiaj\u0105c przybrze\u017cne doliny. Leniwy pr\u0105d rzeki sprzyja jej powolnej w\u0119dr\u00f3wce. Pojawiaj\u0105 si\u0119 rozlewiste jeziora w miejscach starego \u0142o\u017cyska, kt\u00f3re nazywaj\u0105 tu \u2018staryce\u2019. Latem s\u0105 one zawsze bogate w ryb\u0119.<\/p>\n
W\u0142a\u015bnie w takim miejscu znajdowa\u0142a si\u0119 znana w rejonie borodia\u0144skim polska wie\u015b Raska. Ukryta od \u015bwiata w\u015br\u00f3d takich powodziowych zalewiskach rzeki, kt\u00f3re latem pokrywa\u0142y g\u0119ste zaro\u015bla bagiennej trawy o nazwie raska. Rozlewiska te mia\u0142y istotne rozmiary od oko\u0142o trzech kilometr\u00f3w, wzd\u0142u\u017c dw\u00f3ch brzeg\u00f3w rzeki.<\/p>\n
Wie\u015b Raska zosta\u0142a za\u0142o\u017cona przez polskich ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy przesiedlili si\u0119 tutaj z centralnej Polski, w gdzie\u015b na pocz\u0105tku XIX. stulecia. Dok\u0142adnej daty za\u0142o\u017cenia wsi nie uda\u0142o si\u0119 mi ustali\u0107 (cz\u0119sto opowie\u015bci s\u0105 niejasne i przecz\u0105 sobie wzajemnie, tym niemniej, rozmawiaj\u0105c z miejscowymi mieszka\u0144cami mo\u017cna by\u0142o ustali\u0107 przybli\u017cony czas jej powstania i najciekawsze momenty z jej historii. Jedna z najstarszych mieszkanek wsi Antonina Jaworska przypomina sobie, \u017ce mama jej babci urodzi\u0142a si\u0119 w Polsce i znalaz\u0142a si\u0119 tutaj jeszcze jako dziewczyna.<\/p>\n
Zabudow\u0119 wsi Raski rozpocz\u0119to w\u0142a\u015bnie po stworzeniu tartaku hrabiego Karola Szembeka w malowniczej miejscowo\u015bci nad rzek\u0105 Teter\u00f3w. Karol Szembek odziedziczy\u0142 borodia\u0144sk\u0105 posiad\u0142o\u015b\u0107 w roku 1870 – po \u015bmierci syna Lamberta Poniatowskiego, kt\u00f3ry nie mia\u0142 potomk\u00f3w. Maj\u0105tek Szembeka rozpo\u015bciera\u0142 si\u0119 na ponad 25 tysi\u0105cach dziesi\u0119cin (hektar\u00f3w) i opr\u00f3cz ziem ch\u0142opskich i ko\u015bcielnych zajmowa\u0142 takie wsie jak: Borodianka, Kacza\u0142y, Zahalce, Piskiwka i inne. Szembek otrzymawszy wielki spadek stara\u0142 si\u0119 rozbudowa\u0107 produkcj\u0119, rozwija\u0142 istniej\u0105ce i opanowywa\u0142 nowe dziedziny przedsi\u0119biorczo\u015bci. Z czasem hrabia postanowi\u0142 stworzy\u0107 na terenach, gdzie p\u00f3\u017aniej pojawi\u0142a si\u0119 Raska niewielki tartak. Zarz\u0105dc\u0105 w gospodarstwie hrabiego Szembeka by\u0142 Filip Sawra\u0144ski, a bezpo\u015brednio dostarczaniem i obr\u00f3bk\u0105 drewna zajmowa\u0142 si\u0119 doskona\u0142y specjalista w tej dziedzinie Jakub Gornsztejn. Sam hrabia bywa\u0142 tu rzadko, gdy\u017c musia\u0142 za\u0142atwia\u0107 interesy wyje\u017cd\u017caj\u0105c do Kijowa lub Krakowa.<\/p>\n
By\u0142y to czasy, gdy na \u015bwiecie zarysowa\u0142a si\u0119 tendencja wzrostu przemys\u0142owego, a zatem Szembek\u00a0 zawiera\u0142 umowy z przedsi\u0119biorstwami Niemiec, Belgii, Egiptu na dostaw\u0119 im produkt\u00f3w le\u015bnych: drewnianych belek, desek, listw, kraw\u0119dziak\u00f3w i innych element\u00f3w niezb\u0119dnych dla przemys\u0142u drzewnego. Z czasem Gornsztejn dostrzeg\u0142, \u017ce zakres prac ro\u015bnie, a specjalist\u00f3w z zakresu obr\u00f3bki drewna nie wystarcza, poniewa\u017c ch\u0142opi (kt\u00f3rych stara\u0142 si\u0119 wykorzysta\u0107 jako tani\u0105 si\u0142\u0119 robocz\u0105 na przedsi\u0119biorstwie) ze stawianymi zadaniami nie byli w stanie sobie poradzi\u0107. Zmuszony by\u0142, zatem zaprosi\u0107 robotnik\u00f3w z s\u0105siedniego powiatu zwiagielskiego (dzi\u015b obw\u00f3d Nowograd-Wo\u0142y\u0144ski). By\u0142a to brygada Polak\u00f3w licz\u0105ca oko\u0142o 20 os\u00f3b, z kt\u00f3rymi zawar\u0142 ugod\u0119 na wykonywanie prac na okres 10 lat.<\/p>\n
By\u0142o to latem 1847 roku. Robotnicy najpierw zamieszkali w tak zwanych kureniach (sza\u0142aso-barakach). Praca kipia\u0142a, jako \u017ce wida\u0107 by\u0142o, \u017ce zakres zada\u0144 jest ogromny a i zarobek przyzwoity. Dlatego do\u015b\u0107 szybko pracownicy nabyli u Szembeka dzia\u0142ki na warunkach wyr\u0119bu(czyli kiedy drewno z wylesionej parceli zabiera\u0142 w\u0142a\u015bciciel, a po jej wykarczowaniu przechodzi\u0142a ona we w\u0142asno\u015b\u0107 wie\u015bniakom na ulgowych warunkach).<\/p>\n
\u00a0W ten spos\u00f3b rozpocz\u0119to zabudow\u0119 wsi, kt\u00f3r\u0105 z czasem nazwano Raska, od nazwy bagiennych traw rozrastaj\u0105cych si\u0119 na rzecznych rozlewiskach. W 1850 roku pojawi\u0142y si\u0119 tu pierwsze zabudowania. P\u00f3\u017aniej, jednak zarz\u0105dca Karola Szembeka Filip Sawra\u0144ski odm\u00f3wi\u0142 dalszej sprzeda\u017cy ziemi pracownikom tartaku. Zapobiegliwi robotnicy w tym te\u017c 1850 roku kupili kilka dzia\u0142ek gruntu w maj\u0105tku pani Mariany i zbudowali tam pierwsze domy mieszkalne. W ten spos\u00f3b by\u0142 powsta\u0142 chutor Marian\u00f3wka. Wcze\u015bniej by\u0142a tam jedynie pa\u0144ska posiad\u0142o\u015b\u0107, w kt\u00f3rej mieszka\u0142a s\u0142u\u017c\u0105ca pani Mariany.<\/p>\n
I w tym te\u017c roku \u017conaci m\u0119\u017cczy\u017ani przewie\u017ali do nowych dom\u00f3w swoje \u017cony i dzieci, a nie\u017conaci przywie\u017ali narzeczonych. St\u0105d te\u017c za dat\u0119 powstania wsi Raska i chutoru Marian\u00f3wka mo\u017cna uzna\u0107 rok 1850. O liczbie ludno\u015bci m\u00f3wi\u0107 trudno, cho\u0107 niekt\u00f3rzy ze starych mieszka\u0144c\u00f3w podaj\u0105 liczb\u0119 oko\u0142o 60 – 70 os\u00f3b. Oni uprawiali ju\u017c swoje przydomowe gospodarstwa i hodowali byd\u0142o(sprzyja\u0142y temu \u0142\u0105ki i pastwiska na rozlewiskach). A jeszcze trzymali dr\u00f3b. Powiadaj\u0105, \u017ce \u0142\u0105ki zawczasu podzielone by\u0142y na odr\u0119bne cz\u0119\u015bci i ka\u017cda z nich mia\u0142a swoj\u0105 nazw\u0119 od imienia w\u0142a\u015bciciela. Na przyk\u0142ad \u0142\u0105ka Feliksa, \u0142\u0105ka Franka. Wed\u0142ug danych statystycznych z pocz\u0105tku XX wieku ludno\u015b\u0107 wsi stanowi\u0142a 238 os\u00f3b, w tym 125 m\u0119\u017cczyzn i 113 kobiet. Wszyscy z nich byli Polakami i prawie nie rozmawiali po ukrai\u0144sku.<\/p>\n
W 1905 roku w maj\u0105tku borodia\u0144skim wybuch\u0142o powstanie ch\u0142opskie, lecz w \u017caden spos\u00f3b nie dotyczy\u0142o one wsi Raski, chocia\u017c doprowadzi\u0142o do tego \u017ce Karol Szembek na gwa\u0142t wyjecha\u0142 do Krakowa. Z czasem powr\u00f3ci\u0142, poniewa\u017c gospodarka wymaga\u0142a jego obecno\u015bci i wiadomo, \u017ce w 1906 roku inspekcjonowa\u0142 swoje przedsi\u0119biorstwa. M\u00f3wi\u0105, i\u017c kiedy Szembek przyjecha\u0142 ogl\u0105dn\u0105\u0107 swoje gospodarstwo w Rasce ludzie bardzo rado\u015bnie go powitali, a dzieci dowiedziawszy si\u0119 o tym, \u017ce przyb\u0119dzie tu z \u017con\u0105 przygotowali mn\u00f3stwo le\u015bnych i polnych kwiat\u00f3w, kt\u00f3rymi wy\u015bcielili mu drog\u0119 do wsi. Wzruszony hrabia zdecydowa\u0142 odwdzi\u0119czy\u0107 si\u0119 mieszka\u0144com i za w\u0142asne \u015brodki zbudowa\u0142 w Rasce szko\u0142\u0119, a obok jej domek dla nauczycieli. Nauczycieli utrzymywa\u0142 na w\u0142asny koszt.<\/p>\n
Szko\u0142a by\u0142a trzyklasow\u0105, a pierwsz\u0105 nauczycielk\u0105 by\u0142a Wiktoria Franciwna Lisowska. Niestety nazwiska innych nauczycieli nie s\u0105 znane. M\u00f3wi\u0105, \u017ce by\u0142o ich troje, dwoje mieszka\u0142o tu na sta\u0142e a jeden przyje\u017cd\u017ca\u0142 dwa razy w tygodniu. Nauczanie w szkole prowadzone by\u0142o wy\u0142\u0105cznie po polsku.<\/p>\n
W 1900 roku rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 budownictwo linii kolejowej Kij\u00f3w – Kowel. I ju\u017c w 1902 roku do stacji Teter\u00f3w doje\u017cd\u017ca\u0142 pierwszy parow\u00f3z. To dawa\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 do\u015b\u0107 szybko dobiera\u0107 si\u0119 do tej miejscowo\u015bci z Kijowa i dlatego orientacyjnie w latach 1903-1906 w pobli\u017cu Raski i Marian\u00f3wki (obecnie Le\u015bnictwo Jachniwskie) pojawiaj\u0105 si\u0119 tak zwane pa\u0144skie ogrody, z czasem zwane \u201ePa\u0144ska Dubrawa\u201d. Powstawa\u0142y one w postaci pa\u0142acyk\u00f3w ze wspania\u0142ymi owocowymi sadami i nieprze\u015bcignionymi w swoim pi\u0119knie kwietnikami. Budynki okala\u0142y parkowe aleje, wspania\u0142e tereny dla wypoczynku. W cieniu drzew ustawiano \u0142awki i altanki. Niekt\u00f3rzy z wczasowicz\u00f3w przywozili ze sob\u0105 patefony, a nawet pianina, st\u0105d te\u017c wieczorami rozbrzmiewa\u0142a tu muzyka i \u015bpiew.<\/p>\n
Tutejsi wie\u015bniacy w okresie letnim mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 dodatkowych zarobk\u00f3w (w zasadzie by\u0142a to praca dla kobiet). Zim\u0105, kiedy w\u0142a\u015bciciele domk\u00f3w letniskowych wyje\u017cd\u017cali do Kijowa zabudowania te znajdowa\u0142y si\u0119 pod specjaln\u0105 ochron\u0105, a\u017c do kolejnej wiosny.<\/p>\n
Arsen MILEWSKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Warunki przyrodnicze tego kraju praktycznie nie odr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 od polskich. Lasy mieszane: rosn\u0105 tu przewa\u017cnie sosny, d\u0119by, olchy, brzozy i osiny. W lesie cz\u0119sto mo\u017cna…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-2659","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2013"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t