{"id":2703,"date":"2018-11-11T02:11:20","date_gmt":"2018-11-11T00:11:20","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/o-boy-melancholijny-blazen-2\/"},"modified":"2024-12-11T13:30:10","modified_gmt":"2024-12-11T11:30:10","slug":"o-boy-melancholijny-blazen-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/o-boy-melancholijny-blazen-2\/","title":{"rendered":"O Boy! Melancholijny b\u0142azen\u2026 (2)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Tadeusz Kamil Marcjan \u017bele\u0144ski, herbu Cio\u0456ek, pseud. literacki Boy (ur. 21 grudnia 1874 r. w Warszawie, zamordowany 1941 r. we Lwowie)<\/strong><\/p>\n

W 1905 roku w krakowskiej cukierni Michalika przy Floria\u0144skiej powsta\u0142 kabaret \u201eZielony balonik\u201d. Pocz\u0105tkowo Tadeusz by\u0142 jednym z wielu obserwator\u00f3w wyst\u0119p\u00f3w, kiedy\u015b jednak napisa\u0142 prze\u015bmiewcz\u0105 ballad\u0119 i wys\u0142a\u0142 j\u0105 autorom kabaretu, kt\u00f3rzy zaproponowali Tadeuszowi opracowanie tekst\u00f3w. Atmosfera Balonika z miejsca oczarowa\u0142a Tadeusza, kt\u00f3ry swoje teksty zacz\u0105\u0142 podpisywa\u0107 pseudonimem Boy (zaskakuj\u0105cy pseudonim, zwa\u017cywszy na powi\u0105zania z literatur\u0105 francusk\u0105). I tak dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy z kabaretem nie\u015bmia\u0142y, trzydziestoletni lekarz dokona\u0142 swoistego \u201ecoming out\u2019u\u201d<\/em> objawiaj\u0105c si\u0119 \u015bwiatu jako utalentowany pisarz, humorysta, ostry satyryk \u00a0w spos\u00f3b mistrzowski pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 polszczyzn\u0105.\u00a0<\/p>\n

Pisz\u0105c dla kabaretu Boy wci\u0105\u017c utrzymywa\u0142 rodzin\u0119 z praktyki lekarskiej. W pewnym momencie przyj\u0105\u0142 posad\u0119 lekarza kolejowego, \u00a0kt\u00f3ra doprowadza\u0142a go do rozpaczy. \u201eZielony Balonik\u201d w 1908 roku przesta\u0142 regularnie dawa\u0107 przedstawienia, ale Boy coraz wi\u0119cej pisa\u0142 i odwa\u017cniej podejmowa\u0142 pr\u00f3by t\u0142umacze\u0144. \u00a0<\/p>\n

Nawi\u0105za\u0142 te\u017c romans z bardzo w\u00f3wczas popularn\u0105 aktork\u0105\u00a0Jadwig\u0105 Mrozowsk\u0105 \u2013 wielk\u0105 gwiazd\u0105 krakowskiej sceny. Tadeusz bardzo cierpia\u0142 przez pi\u0119kn\u0105 kochank\u0119, kt\u00f3ra bawi\u0142a si\u0119 jego uczuciami, finalnie porzucaj\u0105c go dla zamo\u017cnego m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry oferowa\u0142 jej zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcie.<\/p>\n

W 1912 roku wydane zostaj\u0105 dzie\u0142a Moliera w t\u0142umaczeniu \u017bele\u0144skiego, po nich za\u015b publikowane s\u0105 kolejne arcydzie\u0142a literatury francuskiej w polskim przek\u0142adzie Boya (Rabelais, Montaigne, Rousseau).\u00a0W 1913 roku wydano jego \u201eS\u0142\u00f3wka\u201d \u2013 zbi\u00f3r dowcipnych wierszy i satyrycznych piosenek, kt\u00f3re cieszy\u0142y si\u0119 ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105, a wiele pochodz\u0105cych z ksi\u0105\u017cki zda\u0144 na sta\u0142e wesz\u0142o do kanonu polskich powiedzonek.\u00a0<\/p>\n

Prac\u0119 literack\u0105 przerywa wybuch I Wojny \u015awiatowej \u2013 Boy zostaje zmobilizowany i s\u0142u\u017cy w armii austriackiej jako lekarz wojskowy. Wolne chwile na froncie po\u015bwi\u0119ca\u0142 t\u0142umaczeniom, kt\u00f3re z ch\u0119ci\u0105 publikowano \u2013 wojna bowiem sprawi\u0142a, i\u017c ludzie \u0142akn\u0119li lektury klasyk\u00f3w. Trudny okres pomaga mu te\u017c przetrwa\u0107 kolejny romans, r\u00f3wnie\u017c z aktork\u0105. Wielkie uczucie skierowane jest do pani Niusi Leszczy\u0144skiej (pseudonim artystyczny Anna Bellina).<\/p>\n

Kilkuletni okres rozsta\u0144 i mi\u0142osnych uniesie\u0144 ulega zako\u0144czeniu w 1918 roku. Boy leczy swoje z\u0142amane serce t\u0142umacz\u0105c Balzaka, po czym kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej znowu anga\u017cuje si\u0119 romans z aktork\u0105 \u2013 Janin\u0105 Szreniaw\u0105.<\/p>\n

Boy ma 44 lata, kiedy Polska odzyskuje niepodleg\u0142o\u015b\u0107. W czerwcu 1919 roku z uwagi na z\u0142y stan zdrowia uda\u0142o mu si\u0119 przej\u015b\u0107 na emerytur\u0119 i na przesz\u0142o dwadzie\u015bcia lat mia\u0142 zaprzesta\u0107 praktyki lekarskiej. Krakowski \u201eCzas\u201d zatrudni\u0142 go jako recenzenta teatralnego. Boy szybko sta\u0142 si\u0119 fenomenalnym recenzentem i \u015bwietnym krytykiem. Kiedy wraz z Fusiem w 1922 roku przenie\u015bli si\u0119 do Warszawy, \u017bele\u0144ski by\u0142 ju\u017c bardzo znan\u0105 postaci\u0105 w literackim \u015bwiecie. Jego styl pisarski okre\u015blano jako jeden z najczystszych w polskiej literaturze \u2013 ta opinia nadal jest zreszt\u0105 aktualna. Dzisiaj powiedzieliby\u015bmy, i\u017c recenzje i felietony Boya (zebrane w cyklu \u201eFlirt z Melpomen\u0105\u201d) to przyk\u0142ad socjologii literatury, gdy\u017c nie ogranicza\u0142y si\u0119 one do analizy danego spektaklu, lecz dotyka\u0142y ca\u0142ej gamy problem\u00f3w i przemian obyczajowych nowej Polski. \u00a0<\/p>\n

W 1928 roku znajomo\u015b\u0107, jak\u0105 Boy rok wcze\u015bniej zawar\u0142 z m\u0142od\u0105 dziennikark\u0105 Iren\u0105 Krzywick\u0105 przerodzi\u0142a si\u0119 w romans, kt\u00f3ry przerodzi\u0142 si\u0119 w silny,\u00a0w maj\u0105cy trwa\u0107 ponad 10 lat zwi\u0105zek dw\u00f3jki literat\u00f3w. On mia\u0142 lat 54, Irena 29. Ona w\u0142a\u015bnie urodzi\u0142a dziecko swojemu m\u0119\u017cowi, warszawskiemu adwokatowi. Mia\u0142a aspiracje literackie, kt\u00f3re rozwin\u0119\u0142a dzi\u0119ki znajomo\u015bci z Boyem \u2013 s\u0142awn\u0105 i wp\u0142ywow\u0105 person\u0105, co pomog\u0142o jej w karierze.<\/p>\n

Dzisiaj powiedzieliby\u015bmy, i\u017c w latach 30-tych XX w. byli par\u0105 celebryt\u00f3w, cieszyli si\u0119 s\u0142aw\u0105 i estym\u0105, ich pojawienie si\u0119 w teatrze czy restauracji wywo\u0142ywa\u0142o poruszenie.<\/p>\n

Ich zwi\u0105zek by\u0142 dla warszawiak\u00f3w tajemnic\u0105 poliszynela. Zar\u00f3wno m\u0105\u017c Krzywickiej jak i \u017cona Boya wiedzieli o nim i tolerowali sytuacj\u0119.<\/p>\n

Koniec lat 20-tych i lata 30-te by\u0142y szczytowym okresem tw\u00f3rczej aktywno\u015bci i s\u0142awy \u017bele\u0144skiego. Przysz\u0142a wielka popularno\u015b\u0107, lawiny pochwa\u0142, Boy je\u017adzi po kraju z odczytami o Molierze. Inwestuj\u0105c w\u0142asne pieni\u0105dze (niestety w efekcie stracone) wydaje kupowan\u0105 w ramach subskrypcji kilkudziesi\u0119ciotomow\u0105 \u201eBibliotek\u0119 Boya\u201d. W prasie publikuje wiele tekst\u00f3w publicystycznych, felietony i artyku\u0142y. Gani narodowo\u015bciowe sk\u0142onno\u015bci do mesjanizmu, krytykuje ob\u0142ud\u0119 kleru, walczy o prawa kobiet.\u00a0<\/em>Z reszt\u0105 stosunek Boy do kobiet i jego zas\u0142ugi na tym polu mog\u0142yby si\u0119 sta\u0107 tematem osobnej rozprawy doktorskiej.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Irena Krzywicka: polska feministka, pisarka, publicystka i t\u0142umaczka, propagatorka \u015bwiadomego macierzy\u0144stwa, antykoncepcji<\/strong><\/p>\n

Wsp\u00f3lnie z Krzywick\u0105 otworzyli w Warszawie\u00a0klinik\u0119, w kt\u00f3rej udzielano bezp\u0142atnych porad dotycz\u0105cych \u015bwiadomego macierzy\u0144stwa. Zwalczali ciemnot\u0119, zabobony i prymitywny patriotyzm, czym narazili si\u0119 oboje obozom prawicowym, zarzucaj\u0105cym im \u201eszkodzenie narodowi\u201d.<\/p>\n

W 1929 roku Boy wydaje \u201eLudzi \u017cywych\u201d<\/em>, a rok p\u00f3\u017aniej s\u0142ynnych \u201eBr\u0105zownik\u00f3w\u201d<\/em>. W swoich tekstach o znanych osobisto\u015bciach \u2013 Przybyszewskim, \u017bmichowskiej, Wyspia\u0144skim, Marysie\u0144ce Sobieskiej, w ko\u0144cu o Mickiewiczu w zupe\u0142nie nowy spos\u00f3b podchodzi do biografii tych tw\u00f3rc\u00f3w. \u201eOdbr\u0105zawia\u201d pomnik, jaki Polacy wystawili swojemu wieszczowi \u2013 Mickiewiczowi. Zabobonna cze\u015b\u0107, jak\u0105 okazywano poecie dra\u017cni\u0142a go, podj\u0105\u0142 wi\u0119c bezkompromisow\u0105 walk\u0119 o prawd\u0119 naukow\u0105 na jego temat i przywo\u0142a\u0142 w swoich tekstach posta\u0107 przemilczanej dot\u0105d kochanki Mickiewicza \u2013 Xawery Deybel. Rzecz jasna to podej\u015bcie do poety jak do pe\u0142nego sprzeczno\u015bci, zwyk\u0142ego cz\u0142owieka, musia\u0142o rodzi\u0107 sprzeciw.<\/p>\n

W latach 30-tych ataki na Boya nasili\u0142y si\u0119 z bezpardonow\u0105 si\u0142\u0105, zar\u00f3wno z prawej, jak i z lewej strony. Nagonka prasowa sprawia, i\u017c Boy twierdzi, i\u017c jest sko\u0144czony, wszystko w nim ucich\u0142o, nie jest w stanie ju\u017c pisa\u0107.<\/p>\n

Zaledwie po kilku dniach urlopu ma dosy\u0107 morza czy g\u00f3r. Nie lubi nawet je\u017adzi\u0107 do nowo wybudowanego, modernistycznego domu Krzywickiej w podwarszawskiej Podkowie Le\u015bnej. Ich zwi\u0105zek na jaki\u015b czas s\u0142abnie.<\/p>\n

Wreszcie w wakacje 1939 roku zwi\u0105zek z Krzywick\u0105 znowu od\u017cywa. Jad\u0105 razem do Zakopanego i wracaj\u0105c poci\u0105giem do Warszawy pod koniec sierpnia widz\u0105 si\u0119 po raz ostatni. Wybucha wojna \u2013 5 wrze\u015bnia Boy obawiaj\u0105c si\u0119 wkroczenia hitlerowc\u00f3w wraz z transportem s\u0105downik\u00f3w ucieka do Lwowa, gdzie rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 ostatni, najbardziej tragiczny i kontrowersyjny etap jego \u017cycia.<\/p>\n

We Lwowie zamieszkuje ze szwagrem \u017cony i jej siostr\u0105 \u2013 profesorskim ma\u0142\u017ce\u0144stwem Grek\u00f3w. Pocz\u0105tkowo zmuszony do podj\u0119cia jakiegokolwiek zatrudnienia odnawia praktyk\u0119 medyczn\u0105 i przyjmuje pacjent\u00f3w w klinice dzieci\u0119cej.<\/p>\n

22 wrze\u015bnia do Lwowa wkracza Armia Czerwona \u2013 problemem okaza\u0142 si\u0119 obowi\u0105zek rejestracji, kt\u00f3remu pod gro\u017ab\u0105 kary Boy uleg\u0142. Zarejestrowa\u0142 si\u0119 jako literat, t\u0142umacz i lekarz, przez co zosta\u0142a zaraz wezwany na zebranie zwi\u0105zku literat\u00f3w. Tam po burzliwych naradach \u015brodowisko postanowi\u0142o podpisa\u0107 deklaracj\u0119, w kt\u00f3rej \u201episarze polscy witaj\u0105 zjednoczenie Ukrainy\u201d<\/em>. Wed\u0142ug Kowalewskiego Boy swoj\u0105 decyzj\u0119 wyt\u0142umaczy\u0142 w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy: \u201ePodpisuj\u0119 tylko dlatego, \u017ce w tej rezolucji obiecuj\u0105 wolno\u015b\u0107 s\u0142owa i nauki oraz walk\u0119 z dyskryminacj\u0105 rasow\u0105 i narodowo\u015bciow\u0105. (…) Niebawem przysz\u0142y fakty, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142y Boyem tak, \u017ce chcia\u0142 wycofa\u0107 sw\u00f3j podpis. (…) Pomylili\u015bmy si\u0119 wszyscy – m\u00f3wi\u0142. – Oszukali nas. (…) Prawd\u0105 jest tylko, \u017ce w tym systemie nie mo\u017ce \u017cy\u0107 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry by chcia\u0142 cho\u0107by w najniklejszym stopniu wyrazi\u0107 jaki\u015b pogl\u0105d krytyczny. To najstraszniejsza niewola my\u015bli, jak\u0105 znaj\u0105 dzieje”.<\/p>\n

Jesieni\u0105 1939 roku \u017bele\u0144ski zacz\u0105\u0142 wyk\u0142ada\u0107 na lwowskim Uniwersytecie odczyty o Prou\u015bcie. W tych ci\u0119\u017ckich czasach, zim\u0105 kiedy temperatura spada\u0142a do minus 35 stopni, t\u0142umy ludzi przychodzi\u0142y s\u0142ucha\u0107 opowiada\u0144 Boya o tak odleg\u0142ym, wr\u0119cz nierealnym paryskim \u015bwiecie.<\/p>\n

W ko\u0144cu Boy przyj\u0105\u0142 od nowych w\u0142adz nominacj\u0119 i obj\u0105\u0142 katedr\u0119 romanistyki. Przyj\u0119to go do Zwi\u0105zku Pisarzy. Coraz cz\u0119\u015bciej czu\u0142, \u017ce goni go przeznaczenie \u2013 odm\u00f3wi\u0142 przyjacio\u0142om, kt\u00f3rzy chcieli zorganizowa\u0107 mu ucieczk\u0119 do Pary\u017ca.<\/p>\n

Kiedy 30 czerwca 1941 roku Lw\u00f3w zaj\u0119li Niemcy, Boy czu\u0142, \u017ce jego dni s\u0105 policzone.<\/p>\n

3 lipca m\u00f3wi\u0142 jeszcze, \u017ce tak nachalnie pachn\u0105 pe\u0142ne \u017cycia, kwitn\u0105ce lipy, podczas gdy jego czas si\u0119 zbli\u017ca. Zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze przekaza\u0107 zaprzyja\u017anionej osobie pieni\u0105dze dla \u017cony. Noc\u0105 z 3 na 4 lipca Niemcy aresztowali ma\u0142\u017ce\u0144stwo Grek\u00f3w oraz Boya. Wraz z innymi przedstawicielami kadry uniwersyteckiej zostali rozstrzelani na Wzg\u00f3rzach Wuleckich. Miejsce poch\u00f3wku nie jest znane.<\/p>\n

Ostatnie p\u00f3\u0142tora roku, jakie Boy sp\u0119dzi\u0142 we Lwowie sprawi\u0142y, i\u017c \u015brodowiska prawicowe oraz konspiracyjne uzna\u0142y go za zdrajc\u0119 Ojczyzny. Do dzisiaj wiele os\u00f3b przekre\u015bla ca\u0142y dorobek literacki \u017bele\u0144skiego, deprecjonuj\u0105c jego osob\u0119 przez fakt, i\u017c wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105c z sowieck\u0105 w\u0142adz\u0105 przyj\u0105\u0142 prac\u0119 na lwowskiej uczelni. Przyczyni\u0142y si\u0119 do tego r\u00f3wnie\u017c plotki, jakoby Wanda Wasilewska mia\u0142a uratowa\u0107 Boya z transportu na Syberi\u0119.<\/p>\n

Barbara Winklowa w swojej ksi\u0105\u017cce pt. \u201eBoy we Lwowie <\/em>napisa\u0142a: \u201eWydaje mi si\u0119, \u017ce w kraju nadszed\u0142 wreszcie czas na rozpocz\u0119cie rzeczowej dyskusji na temat postaw polskiej inteligencji we Lwowie w latach okupacji sowieckiej, a tym samym na obiektywn\u0105 ocen\u0119 tego okresu w \u017cyciu Tadeusza Boya-\u017bele\u0144skiego, od kt\u00f3rego bohaterskiej \u015bmierci min\u0119\u0142o p\u00f3\u0142 wieku.\u201d\u00a0<\/em>Sprzeczne relacje dotycz\u0105ce ostatnich miesi\u0119cy \u017cycia Boya, skomplikowana sytuacja Polak\u00f3w we Lwowie, \u00a0wszystko to w mojej opinii nie pozwala na ferowanie prostych wyrok\u00f3w.<\/p>\n

Sylwia ZIENTEK<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tadeusz Kamil Marcjan \u017bele\u0144ski, herbu Cio\u0456ek, pseud. literacki Boy (ur. 21 grudnia 1874 r. w Warszawie, zamordowany 1941 r. we Lwowie) W 1905 roku w…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2704,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-2703","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2018"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t