{"id":2871,"date":"2016-08-28T02:25:37","date_gmt":"2016-08-27T23:25:37","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/czarowne-miasteczko-naddnieprza-1\/"},"modified":"2024-12-11T18:49:46","modified_gmt":"2024-12-11T16:49:46","slug":"czarowne-miasteczko-naddnieprza-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/czarowne-miasteczko-naddnieprza-1\/","title":{"rendered":"Czarowne miasteczko Naddnieprza (1)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Taki widok na przes\u0142awny Dniepr rozpo\u015bciera si\u0119 ze wzg\u00f3rz, na kt\u00f3rych le\u017cy R\u017cyszczew<\/strong><\/p>\n

R\u017cyszcz\u00f3w \u2013 tak powszechnie nazywaj\u0105 dzi\u015b malownicze miasteczko, le\u017c\u0105ce na niezwykle wysokich zboczach prawego brzegu Dniepru, w odleg\u0142o\u015bci 80 km od stolicy Ukrainy.<\/p>\n

Z dawien dawna jego wody omywaj\u0105 przybrze\u017cne wysokie stromizny, kt\u00f3re by\u0142y \u015bwiadkami przer\u00f3\u017cnych historycznych wydarze\u0144 odbywaj\u0105cych si\u0119 na tej pradawnej ziemi.<\/p>\n

O pochodzeniu nazwy miasteczka R\u017cyszcz\u00f3w (wcze\u015bniejsza pisownia w \u017ar\u00f3d\u0142ach polskich Rzyszcz\u00f3w) naukowcy wysuwaj\u0105 kilka wersji. Jedni twierdz\u0105, i\u017c jest to nazwa pochodz\u0105ca od staros\u0142owia\u0144skiego terminu \u201ero\u017cyszcze\u201d oznaczaj\u0105cego \u017cyto. I rzeczywi\u015bcie gromadzono w tym miejscu wielkie ilo\u015bci \u017cyta \u0142adowanego na \u0142odzie kupieckie, kt\u00f3re wyrusza\u0142y potem w daleki szlak \u00abod Wareg\u00f3w do Grek\u00f3w\u00bb Niekt\u00f3rzy s\u0105 zwolennikami \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142owu oznaczaj\u0105cego targ \u00abtorgowyszcze\u00bb, co te\u017c wi\u0105\u017ce si\u0119 ze staros\u0142owia\u0144skim okre\u015bleniem \u00abw\u017cyszcze\u00bb. Inni za\u015b m\u00f3wi\u0105, \u017ce nazwa ta ma polskie korzenie.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Ceramiczny pomnik kultury trypoliskiej w \u015br\u00f3dmie\u015bciu R\u017cyszczewa (autor A. Hajdamaka)<\/strong><\/p>\n

\u00a0 Na tych ziemiach w ko\u0144cu XIX st. ekspedycja kierowana przez Wikentija Chwojk\u0119, odkry\u0142a \u015blady pradawnej unikatowej (4200-2750 p.n.e.) kultury trypolskiej, z kt\u00f3r\u0105 badacze \u0142\u0105cz\u0105 proces stworzenia podwalin nowoczesnej cywilizacji na terytorium Ukrainy – rozw\u00f3j technologii rolnych, metalurgii, kszta\u0142towanie szczeg\u00f3lnego \u015bwiatopogl\u0105du i cech etnograficznych. Uczeni natrafili tu r\u00f3wnie\u017c na zabytki jamowej, czornoleskiej, scytyjskiej, zarubinieckiej i czerniachowskiej kultur archeologicznych.<\/p>\n

W czasach Rusi Kijowskiej na terytorium wsp\u00f3\u0142czesnego R\u017cyszczewa, na prawym brzegu, wnosz\u0105cym si\u0119 stromo nad Dnieprem, widnia\u0142 Iwan-Gorod (gr\u00f3d), jedno z kilku takiego rodzaju grodzisk, b\u0119d\u0105cych obronnymi rubie\u017cami na wschodnich obrze\u017cach sto\u0142ecznego grodu Kijowa.<\/p>\n

Pierwsze kronikarskie wspomnienie o po\u0142udniowym przedmie\u015bciu Rzyszczewa – Iwan-Gorodzie znajdujemy pod dat\u0105 1151 rok, w latopisie hipackim (ipatjewskim).<\/p>\n

\u00a0B\u0119d\u0105c jednym z element\u00f3w \u0142a\u0144cucha osad obronnych, ci\u0105gn\u0105cego si\u0119 od Kijowa do podkaniowskiego Rodenia, Iwan-Gorod w ci\u0105gu p\u00f3\u0142tora stulecia skutecznie spe\u0142nia\u0142 swoj\u0105 funkcj\u0119 obronn\u0105, a\u017c do roku 1240, kiedy to mongolsko-tatarskie hordy zniszczy\u0142y fortyfikacje linii obronnej Kijowskiego Prawobrze\u017ca.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Muzeum archeologiczno-krajoznawcze w R\u017cyszczowie<\/strong><\/p>\n

Iwan-Gorod, ju\u017c nie odrodzi\u0142 si\u0119 po spaleniu go przez naje\u017ad\u017ac\u00f3w Batyja w 1240 r. Natomiast odbudowano, jak \u015bwiadcz\u0105 wykopaliska, inne grodzisko – na lewym brzegu rzeki Leg\u0142ycz, kt\u00f3ra dzi\u015b rozcina miasto na dwie cz\u0119\u015bci. O jego nazwie nie wspominaj\u0105 \u017cadne z kronik, ale by\u0107 mo\u017ce grodzisko to by\u0142o praprzodkiem wsp\u00f3\u0142czesnego R\u017cyszczewa.<\/p>\n

W XV stuleciu Rzyszcz\u00f3w by\u0142 ju\u017c niema\u0142ym miasteczkiem, kt\u00f3ry zmienia\u0142 niejednego w\u0142a\u015bciciela. Pod koniec stulecia Ukraina prze\u017cywa now\u0105 agresj\u0119. Si\u0142y turecko-tatarskie sun\u0105c na Podole spustoszy\u0142y Naddnieprze(w tym te\u017c Rzyszcz\u00f3w), o kt\u00f3re potem, ponad 100 lat, rywalizowa\u0142y z Rzeczpospolit\u0105.<\/p>\n

Os\u0142abione ziemie Naddnieprza zacz\u0119li zbiera\u0107 ksi\u0105\u017c\u0119ta litewscy, a po Unii Lubelskiej (1569 r.) Wo\u0142y\u0144, Brac\u0142awszczyzna, Kijowszczyzna z ziemiami zadnieprza\u0144skimi i Podlasiem wesz\u0142y w sk\u0142ad Rzeczpospolitej.<\/p>\n

Pierwsze wzmianki o Rzyszczewie pojawiaj\u0105 si\u0119 w aktach maj\u0105tkowych polskich w\u0142a\u015bcicieli ziemskich w 1506 roku.<\/p>\n

W XVI stuleciu Rzyszcz\u00f3w wymieniany jest w przer\u00f3\u017cnych dokumentach ju\u017c znacznie cz\u0119\u015bciej. W roku 1561 miasteczko wchodzi do wojew\u00f3dztwa wo\u0142y\u0144skiego. P\u00f3\u017aniej dowiadujemy si\u0119, \u017ce prawobrze\u017ce rzeki Leglicz by\u0142o w\u0142asno\u015bci\u0105 niejakich Kordysz\u00f3w i jest odnotowane w dokumentach jako \u201eHorodyszcze\u201d. Natomiast tereny lewobrze\u017cne Leglicza, okre\u015blane nazw\u0105 \u201eRzyszcz\u00f3w\u201d nale\u017ca\u0142y do rodu zamo\u017cnych ziemian Chaleckich.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy w Rzyszczowie, na rysunku Napoleona Ordy (ok. 1870 r.)<\/strong><\/strong><\/p>\n

W 1588 r. \u017cona Kordysza Filona, sprzeda\u0142a swoj\u0105 posiad\u0142o\u015b\u0107 Andrzejowi Chaleckiemu. Chaleckich by\u0142o dw\u00f3ch: Jerzy i Andrzej. Pierwszy osiad\u0142 na cz\u0119\u015bci zwanej \u201eRzyszcz\u00f3w\u201d, drugi – na \u201eHorodyszczu\u201d. W Rzyszczowie, na ziemiach Jerzego, skwapliwie zbudowano ufortyfikowany zamek, a \u201eHorodyszcze\u201d – obniesiono cz\u0119stoko\u0142em.<\/p>\n

Ciekawe, \u017ce w 1596 r. na tutejszy zamek zawita\u0142 poddany cesarza Niemiec Rudolfa II Erich Lasota, odbywaj\u0105cy podr\u00f3\u017c na Zaporo\u017ce, z misj\u0105 zaproszenia Kozak\u00f3w na s\u0142u\u017cb\u0119 do cesarza.<\/p>\n

Mija\u0142y lat i spadkobierca Andrzeja – J\u00f3zef Chalecki ca\u0142y Rzyszcz\u00f3w sprzeda\u0142 Aleksandrowi Konstantemu Woroniczowi.<\/p>\n

A.K. Woronicz (cze\u015bnik, podkomorzy kijowski, pose\u0142 na sejm) wybudowa\u0142 na wzg\u00f3rzu nowy zamek (fortec\u0119-cytadel\u0119), informacja o kt\u00f3rym w 1627 r. zosta\u0142a wniesiona nawet do tzw. „\u041a\u043d\u0438\u0433\u0438 \u0411\u043e\u043b\u044c\u0448\u043e\u043c\u0443 \u0427\u0435\u0440\u0442\u0435\u0436\u0443” („Wielkiej mapy Rosji”). W ten spos\u00f3b Rzyszcz\u00f3w zosta\u0142 naniesiony na map\u0119 (obszar zamku stanowi\u0142 500 x 250 m2<\/sup>).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W 1630 r. do Rzyszczowa przyby\u0142 Guillaume Levasseur de Beauplan – francuski in\u017cynier fortyfikator i kartograf. On to sporz\u0105dzi\u0142 na zam\u00f3wienie polskich w\u0142a\u015bcicieli posiad\u0142o\u015bci na Ukrainie, map\u0119 budowli fortyfikacyjnych wzd\u0142u\u017c Dniepru, od Kijowa do Siczy. Dzi\u0119ki jego pracy, mamy dzi\u015b przedstawienie o Rzyszczowskim zamku.<\/p>\n

Do roku 1648 – momentu rozpocz\u0119cia wojny narodowo-wyzwole\u0144czej pod przewodem Bohdana Chmielnickiego Rzyszcz\u00f3w nale\u017ca\u0142 do rodziny w\u0142a\u015bcicieli ziemskich Woroniczan.<\/p>\n

W czasie wojen Chmielnickiego w 1649 r. Kozacy zaj\u0119li Rzyszcz\u00f3w, tworz\u0105c tu nawet Sotni\u0119 R\u017cyszczowsk\u0105, pod dow\u00f3dztwem sotnika Czugaja, kt\u00f3ra wchodzi\u0142a w sk\u0142ad Pu\u0142ku Kaniewskiego.<\/p>\n

Jako \u017ce w okolicach Rzyszczewa by\u0142a dogodna konna przeprawa, to miasteczko mia\u0142o wyj\u0105tkowe znaczenie strategiczne. Podczas letnich upa\u0142\u00f3w, Dniepr stawa\u0142 si\u0119 p\u0142ytkim i poni\u017cej Iwan-Gorodu przez piaszczyste mierzeje, na kt\u00f3rych woda si\u0119ga\u0142a ledwie po kolana, mo\u017cna by\u0142o przedosta\u0107 si\u0119 ko\u0144mi na przeciwleg\u0142y brzeg.<\/p>\n

Zako\u0144czenie w nast\u0119pnym numerze.<\/p>\n

Natalia PRYTU\u0141A <\/strong>
(starszy pracownik naukowy muzeum archeologiczno-krajoznawczego w R\u017cyszczowie),<\/em><\/strong><\/p>\n

Aleksy JAROSZKIEWICZ<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Taki widok na przes\u0142awny Dniepr rozpo\u015bciera si\u0119 ze wzg\u00f3rz, na kt\u00f3rych le\u017cy R\u017cyszczew R\u017cyszcz\u00f3w \u2013 tak powszechnie nazywaj\u0105 dzi\u015b malownicze miasteczko, le\u017c\u0105ce na niezwykle wysokich…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2872,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-2871","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2016"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t