{"id":2983,"date":"2014-11-14T11:51:04","date_gmt":"2014-11-14T09:51:04","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/miliony-ofiar-polityki-stalina-z-nr-471\/"},"modified":"2024-12-11T20:41:15","modified_gmt":"2024-12-11T18:41:15","slug":"miliony-ofiar-polityki-stalina-z-nr-471","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/miliony-ofiar-polityki-stalina-z-nr-471\/","title":{"rendered":"Miliony ofiar polityki Stalina (z nr 471)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Kolejka po chleb przed torgsinem w Charkowie, rok 1932<\/strong>
fot. Wikimedia Commons\/Pa\u0144stwowe Archiwum Ukrainy<\/em><\/p>\n

J\u00f3zef Stalin celowo spowodowa\u0142 kl\u0119sk\u0119 g\u0142odu, aby zdoby\u0107 \u015brodki niezb\u0119dne do zbudowania silnej armii, kt\u00f3ra mia\u0142a wprowadzi\u0107 sowiecki porz\u0105dek na ca\u0142ym \u015bwiecie. Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych szacunk\u00f3w, Wielki G\u0142\u00f3d na Ukrainie doprowadzi\u0142 do \u015bmierci od 3,89 do 10 mln ludzi. <\/strong><\/p>\n

Pierwsza wojna \u015bwiatowa by\u0142a dla imperium rosyjskiego straszliw\u0105 kl\u0119sk\u0105. Zgin\u0119\u0142y miliony ludzi. Ilu dok\u0142adnie – nie wiadomo, gdy\u017c krwawa wojna zamieni\u0142a si\u0119 w jeszcze bardziej krwaw\u0105 wojn\u0119 domow\u0105. Szacuje si\u0119, \u017ce w latach 1914-1921 \u015bmier\u0107 ponios\u0142o kilkana\u015bcie milion\u00f3w ludzi.<\/p>\n

Sytuacja gospodarcza nowo powsta\u0142ego pa\u0144stwa – zwanego od ko\u0144ca 1922 roku Zwi\u0105zkiem Socjalistycznych Republik Sowieckich – by\u0142a tak z\u0142a, \u017ce jego komunistyczni w\u0142odarze porzucili komunistyczny model ekonomii.<\/p>\n

W 1921 roku og\u0142oszono NEP – Now\u0105 Polityk\u0119 Ekonomiczn\u0105 – opart\u0105 na gospodarce wolnorynkowej. NEP trwa\u0142 do 1929 roku, a przez tych kilka lat nast\u0105pi\u0142 niespotykany wcze\u015bniej w Rosji – ani p\u00f3\u017aniej w ZSRS – rozw\u00f3j gospodarczy. Bra\u0142 w tym udzia\u0142 – na masow\u0105 skal\u0119 – kapita\u0142 zagraniczny. Na Zachodzie powszechnie wierzono, \u017ce w ten spos\u00f3b pa\u0144stwo bolszewickie stanie si\u0119 pa\u0144stwem kapitalistycznym (a wi\u0119c przejdzie takie zmiany, kt\u00f3re od \u0107wier\u0107 wieku przechodz\u0105 Chiny).\u00a0<\/p>\n

Najsilniejsza armia \u015bwiata<\/strong><\/p>\n

NEP by\u0142 jednak tylko kr\u00f3tkim epizodem, wynikaj\u0105cy zar\u00f3wno z kryzysu gospodarczego, jak i kryzysu w\u0142adzy. Pod koniec lat 20. XX wieku poprawi\u0142a si\u0119 ekonomia ZSRS i wyja\u015bni\u0142a sytuacja polityczna: pe\u0142ni\u0119 w\u0142adzy zdoby\u0142 J\u00f3zef Stalin. W 1928 roku og\u0142osi\u0142 zako\u0144czenie NEP-u, odej\u015bcie od zasad wolnego rynku, likwidacj\u0119 w\u0142asno\u015bci prywatnej i zainicjowanie \u201epi\u0119ciolatki\u201d – programu gospodarczego, kt\u00f3ry mia\u0142 doprowadzi\u0107 do przekszta\u0142cenia Armii Czerwonej w najliczniejsze i najlepiej uzbrojone si\u0142y zbrojne \u015bwiata.<\/p>\n

Wnet okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce przemys\u0142 sowiecki jest zbyt s\u0142aby, \u017ceby produkowa\u0107 czo\u0142gi, samoloty i okr\u0119ty, kt\u00f3rych licencje zakupiono w Niemczech, W\u0142oszech, Ameryce czy Wielkiej Brytanii. Ca\u0142\u0105 energi\u0119 pa\u0144stwa nale\u017ca\u0142o skoncentrowa\u0107 na stworzeniu przemys\u0142u zbrojeniowego. Obywatele ZSRS ponie\u015bli straszliw\u0105 cen\u0119 tej decyzji.\u00a0<\/p>\n

Za przemian\u0119 Armii Czerwonej w najsilniejsz\u0105 armi\u0119 \u015bwiata zap\u0142aci\u0107 mieli ch\u0142opi. Nie tylko dlatego, \u017ce stanowili 80 proc. ludno\u015bci ZSRS, ale tak\u017ce dlatego, \u017ce – dzi\u0119ki NEP-owi – ich kondycja ekonomiczna by\u0142a bardzo dobra, a na wsi produkowano du\u017ce ilo\u015bci zbo\u017ca. W latach 20. XX wieku ch\u0142opi sprzedawali jednak tylko 15-20 proc. produkcji rolnej, ca\u0142\u0105 reszt\u0119 pozostawiaj\u0105c sobie: po\u0142ow\u0119 przeznaczaj\u0105c do wykarmienia inwentarza i kolejnych zasiew\u00f3w, a po\u0142ow\u0119 – konsumuj\u0105c.\u00a0<\/p>\n

J\u00f3zef Stalin wraz ze swoimi towarzyszami doszed\u0142 do wniosku, \u017ce ludzie nie musz\u0105 je\u015b\u0107, natomiast pa\u0144stwo musi eksportowa\u0107 produkty rolne. W Moskwie uznano, \u017ce najlepszym \u015brodkiem do osi\u0105gni\u0119cia tego celu b\u0119dzie kolektywizacja rolnictwa: indywidualne gospodarstwa mia\u0142y by\u0107 zabrane ich w\u0142a\u015bcicielom, a na stworzonych w ten spos\u00f3b sowchozach (gospodarstwach pa\u0144stwowych) i ko\u0142chozach (gospodarstwach sp\u00f3\u0142dzielczych) pracowa\u0107 mieli jako robotnicy rolni dawni w\u0142a\u015bciciele ziem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Przynios\u0142o to oczekiwane przez komunist\u00f3w rezultaty: w 1930 roku pa\u0144stwo skupi\u0142o 30 proc. produkcji rolnej, a w 1931 – 50 proc. W ten spos\u00f3b w spichlerzach pozosta\u0142o bardzo niewiele zbo\u017ca i ch\u0142opi musieli podj\u0105\u0107 tragiczny wyb\u00f3r: albo ich rodziny nie dostan\u0105 jedzenia, albo nie b\u0119dzie czym wykarmi\u0107 trzody i nie b\u0119dzie czym obsia\u0107 p\u00f3l.\u00a0<\/p>\n

Ch\u0142opi zacz\u0119li wi\u0119c chowa\u0107 zbo\u017ce przed pa\u0144stwem sowieckim. Jednak po\u0142\u0105czone si\u0142y dzia\u0142aczy partii komunistycznej i oprawc\u00f3w z NKWD sprawi\u0142y, \u017ce bardzo niewiele zbo\u017ca mog\u0142o pozosta\u0107 ukryte.<\/p>\n

Jakie by\u0142y \u201emetody poszukiwa\u0144\u201d? Oddajmy na chwil\u0119 g\u0142os Michai\u0142owi Szo\u0142ochowowi, wielkiemu pisarzowi i autorowi \u201eCichego Donu\u201d, kt\u00f3ry tak opisywa\u0142 je w swoim li\u015bcie do Stalina z 4 kwietnia 1933 roku: \u201eMetoda ch\u0142odu… Rozbiera si\u0119 ko\u0142cho\u017anika i nago 'wystawia si\u0119 na ch\u0142\u00f3d’ w jakiej\u015b szopie. Ko\u0142cho\u017anik\u00f3w cz\u0119sto 'wystawiano na ch\u0142\u00f3d’ ca\u0142ymi brygadami.<\/p>\n

Metoda gor\u0105ca: Skrapia si\u0119 stopy i brzegi sukien ko\u0142cho\u017anic naft\u0105 i podpala. Potem si\u0119 je gasi i zaczyna od nowa. W ko\u0142chozie Na\u0142owskim niejaki P\u0142otkin, 'pe\u0142nomocnik’ komitetu rejonowego [NKWD], zmusza\u0142 przes\u0142uchiwanych ko\u0142cho\u017anik\u00f3w do k\u0142adzenia si\u0119 na rozgrzanym do bia\u0142o\u015bci piecyku, a nast\u0119pnie ich och\u0142adza\u0142, zamykaj\u0105c nago w szopie\u201d.\u00a0<\/p>\n

Czo\u0142gi zamiast chleba<\/strong><\/p>\n

7 sierpnia 1932 roku og\u0142oszono z\u0142owieszcze \u201eprawo 5 k\u0142os\u00f3w\u201d wszelka kradzie\u017c lub roztrwonienie \u201esocjalistycznej w\u0142asno\u015bci\u201d – nawet 5 k\u0142os\u00f3w zbo\u017ca – by\u0142a karana 10-letnim wi\u0119zieniem lub \u015bmierci\u0105. Do ko\u0144ca 1933 roku na podstawie tego paragrafu skazano 125 tys. ludzi, w tym 5,4 tys. na kar\u0119 \u015bmierci.<\/p>\n

W tym samym czasie do \u0142agr\u00f3w trafi\u0142o tak\u017ce \u0107wier\u0107 miliona ku\u0142ak\u00f3w – nazywano w ten spos\u00f3b ka\u017cdego ch\u0142opa, kt\u00f3ry pozwala\u0142 sobie na jakikolwiek – nawet czysto symboliczny – op\u00f3r.\u00a0<\/p>\n

Kupno jedzenia i zbo\u017ca na wolnym rynku za waluty i z\u0142oto by\u0142o zgodne z prawem tylko w specjalnych sklepach, tzw. torgsinach (\u201etorgowych sindikatach\u201d).<\/p>\n

Dzi\u0119ki temu pa\u0144stwo sowieckie pozyska\u0142o walut\u0119 zarobion\u0105 przez spo\u0142ecze\u0144stwo podczas trwania tzw. NEP-u i mog\u0142o pozwoli\u0107 sobie na zakup uzbrojenia. Koszt licencji brytyjskiego czo\u0142gu \u015bredniego wnosi\u0142 20 tys. funt\u00f3w, ok. 250 kg z\u0142ota. Nie by\u0142o na ni\u0105 sta\u0107 rz\u0105du Rzeczypospolitej, kt\u00f3ry te\u017c stara\u0142 si\u0119 wzmocni\u0107 Wojsko Polskie. Tymczasem dla Sowiet\u00f3w by\u0142a to drobna suma, miesi\u0119czny utarg jednego tylko \u201etorgsina\u201d. W 1932 roku takich torgsin\u00f3w by\u0142o w ZSRS 263!<\/strong><\/p>\n

Kl\u0119ska g\u0142odu z ca\u0142\u0105 si\u0142\u0105 wybuch\u0142a w 1933 roku. Opanowa\u0142a po\u0142udniowo-zachodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ZSRS, a przede wszystkim – Ukrain\u0119. Dzi\u015b historycy s\u0105 pewni, \u017ce g\u0142\u00f3d wywo\u0142ano \u015bwiadomie.<\/p>\n

Spieraj\u0105 si\u0119 jednak, czy by\u0142o to zaplanowane przez Moskw\u0119 ludob\u00f3jstwo na narodzie ukrai\u0144skim. Wiele na to wskazuje: na Ukrain\u0119 na\u0142o\u017cono najwi\u0119ksze kontyngenty, na Ukrain\u0119 skierowano najbrutalniejszych enkawudzist\u00f3w, jednocze\u015bnie morduj\u0105c przedstawicieli ukrai\u0144skiej elity, nie tylko prawdziwych i wydumanych wrog\u00f3w Zwi\u0105zku Sowieckiego (jak Mychaj\u0142o Hruszewskiego, pierwszego premiera niepodleg\u0142ej Ukrainy), ale tak\u017ce ukrai\u0144skich komunist\u00f3w. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na dane statystyczne: pomi\u0119dzy 1926 a 1939 rokiem ludno\u015b\u0107 Rosji wzros\u0142a o 16,9 proc., a ludno\u015b\u0107 Ukrainy o 6,6 proc.\u00a0<\/p>\n

\u015amier\u0107 z g\u0142odu ponios\u0142y miliony ludzi. Od stycznia do czerwca 1933 roku, w najtragiczniejszym p\u00f3\u0142roczu \u201eHo\u0142odomoru\u201d – w obwodzie charkowskim zmar\u0142o 100 tys. ludzi (dla por\u00f3wnania: rok wcze\u015bniej zmar\u0142o 5 tys.).<\/p>\n

Ludzie umierali tak\u017ce w miastach. Doro\u015bli nie mogli przenosi\u0107 si\u0119 do miast, zabrania\u0142o im tego – pod gro\u017ab\u0105 wi\u0119zienia lub \u015bmierci – prawo wprowadzone w grudniu 1932 roku.<\/p>\n

Do miast przybywa\u0142y dzieci, niekt\u00f3re samodzielnie, w poszukiwaniu \u017cywno\u015bci, inne by\u0142y przywo\u017cone przez umieraj\u0105cych z g\u0142odu rodzic\u00f3w, w nadziei, \u017ce pa\u0144stwo sowieckie zaopiekuje si\u0119 nimi. Konsul w\u0142oski w Charkowie tak opisywa\u0142 ow\u0105 opiek\u0119: \u201eTam [na dworcu towarowym] gromadzi si\u0119 dzieci znalezione na dworcach i w poci\u0105gach, a tak\u017ce rodziny ch\u0142op\u00f3w i samotne starsze osoby schwytane w mie\u015bcie w ci\u0105gu dnia. Jest tam te\u017c personel medyczny, kt\u00f3ry dokonuje \u201eselekcji\u201d. Ci, kt\u00f3rzy jeszcze nie spuchli i maj\u0105 szans\u0119 na prze\u017cycie, kierowani s\u0105 do barak\u00f3w w Cho\u0142odnej Gorze, gdzie kona na s\u0142omie prawie 8000 ludzkich dusz, w wi\u0119kszo\u015bci dzieci. […] Osoby opuchni\u0119te przewozi si\u0119 poci\u0105gami towarowymi na wie\u015b, \u017ceby nie umiera\u0142y na widoku. Po dotarciu na miejsce wy\u0142adunku kopie si\u0119 wielkie rowy, do kt\u00f3rych wrzuca si\u0119 zw\u0142oki zebrane za wszystkich wagon\u00f3w\u201d.\u00a0<\/p>\n

Kanibalizm<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u017bniwo zabiera\u0142 nie tylko g\u0142\u00f3d, ale tak\u017ce choroby atakuj\u0105ce os\u0142abione organizmy: tyfus, dur brzuszny, ospa. Najbardziej przera\u017caj\u0105cy by\u0142 jednak kanibalizm i to wcale nie dlatego, \u017ce ludzie jedli ludzi, ale dlatego, \u017ce by\u0142 on tak powszechny, \u017ce niemal wszyscy do niego przywykli. Oburzenie wywo\u0142ywa\u0142o cz\u0119sto dopiero to, \u017ce rodzice mordowali swoje dzieci. Ponad 2,5 tys. os\u00f3b zosta\u0142o skazanych w 1933 roku za akty kanibalizmu.\u00a0<\/p>\n

Nie wiadomo dzi\u015b dok\u0142adnie, ile by\u0142o ofiar g\u0142odu. Trudno jest je policzy\u0107, ze wzgl\u0119du na brak precyzyjnych kryteri\u00f3w, migracje ludno\u015bci, cz\u0119ste zmiany granic i wojny \u015bwiatowe – zar\u00f3wno pierwsz\u0105, jak i drug\u0105. Warto przy tym zauwa\u017cy\u0107, \u017ce obie wojny \u015bwiatowe toczy\u0142y si\u0119 przede wszystkim na terenie Bia\u0142orusi i Ukrainy.<\/p>\n

\"\"<\/a>Autor – Tymoteusz PAW\u0141OWSKI <\/strong>– Doktor historii, pasjonuj\u0105cy si\u0119 pierwsz\u0105 po\u0142ow\u0105 XX wieku, a szczeg\u00f3lnie powi\u0105zaniami mi\u0119dzy technik\u0105 a spo\u0142ecze\u0144stwem<\/strong><\/p>\n

Na ziemie etnicznie rosyjskie pierwsza wojna \u015bwiatowa nie dotar\u0142a wcale, a druga – jedynie na kr\u00f3tki czas i na niewielki obszar. W dodatku w latach 1946-1947 na Ukrainie wybuch\u0142a kolejna kl\u0119ska g\u0142odu.<\/p>\n

Dzi\u015b liczb\u0119 ofiar g\u0142odu wywo\u0142anego przez Stalina szacuje si\u0119 na 10 milion\u00f3w ludzi. Dokumenty – niepe\u0142ne, nierzetelne i bardzo cz\u0119sto fa\u0142szowane – pozwoli\u0142y doliczy\u0107 si\u0119 3,89 mln zag\u0142odzonych na \u015bmier\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Ukrainy (w tym tak\u017ce kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy Polak\u00f3w). Na innych ziemiach Zwi\u0105zku Sowieckiego g\u0142\u00f3d zabra\u0142 \u017cycie kolejnemu milionowi ludzi, z kt\u00f3rych 200 tys. stanowili Ukrai\u0144cy.\u00a0<\/p>\n

Ho\u0142odomor jest dla wsp\u00f3\u0142czesnej Ukrainy tym, czym by\u0142yby dla Polak\u00f3w po\u0142\u0105czone zbrodnie katy\u0144ska i o\u015bwi\u0119cimska. G\u0142\u00f3d jest wielk\u0105 tragedi\u0105, a mo\u017cliwo\u015b\u0107 m\u00f3wienia o nim – symbolem wolno\u015bci (dop\u00f3ki Zwi\u0105zek Sowiecki istnia\u0142, problem Wielkiego G\u0142odu w og\u00f3le nie by\u0142 poruszany, nie dyskutowano o nim tak\u017ce na Zachodzie).<\/p>\n

Konsekwencje demograficzne Ho\u0142odomoru wida\u0107 do dzisiejszego dnia. Najstraszniej ucierpia\u0142 chyba Kuba\u0144, czyli terytorium na wsch\u00f3d od Krymu. By\u0142 on zasiedlony przede wszystkim przez Ukrai\u0144c\u00f3w i w latach rewolucji bolszewickiej sk\u0142ania\u0142 si\u0119 ku zjednoczeniu z Ukrain\u0105. Tego Moskwa nie wybaczy\u0142a: ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy nie zmarli z g\u0142odu, wywieziono na Syberi\u0119, dlatego dzi\u015b na Kubaniu pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 \u015blad\u00f3w ukrai\u0144skiej mowy.<\/p>\n

Wielki G\u0142\u00f3d pom\u00f3g\u0142 tak\u017ce Moskwie w rusyfikacji wschodniej Ukrainy, kt\u00f3ra obecnie pozostaje w du\u017cej mierze zamieszkana przez ludno\u015b\u0107 rosyjskoj\u0119zyczn\u0105.<\/p>\n

Nale\u017cy te\u017c mie\u0107 na uwadze to, \u017ce si\u0142a Armii Czerwonej, rozw\u00f3j przemys\u0142owy Rosji, a nawet pi\u0119kne stacje metra w Moskwie – s\u0105 wybudowane na trupach ukrai\u0144skich ch\u0142op\u00f3w. I koniecznie pami\u0119ta\u0107 o polskich bohaterach wojny z bolszewikami w 1920 roku. Gdyby Polacy w\u00f3wczas nie obronili niepodleg\u0142o\u015bci, Moskwa zgotowa\u0142aby im ten sam los, co Ukrai\u0144com.\u00a0<\/p>\n

Tymoteusz PAW\u0141OWSKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kolejka po chleb przed torgsinem w Charkowie, rok 1932fot. Wikimedia Commons\/Pa\u0144stwowe Archiwum Ukrainy J\u00f3zef Stalin celowo spowodowa\u0142 kl\u0119sk\u0119 g\u0142odu, aby zdoby\u0107 \u015brodki niezb\u0119dne do zbudowania…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2984,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-2983","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2014"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t