{"id":3002,"date":"2018-02-28T21:18:35","date_gmt":"2018-02-28T19:18:35","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/z-dziejow-dziennika-kresowego-4\/"},"modified":"2024-12-11T20:51:25","modified_gmt":"2024-12-11T18:51:25","slug":"z-dziejow-dziennika-kresowego-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/z-dziejow-dziennika-kresowego-4\/","title":{"rendered":"Z DZIEJ\u00d3W DZIENNIKA KRESOWEGO (4)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Redaktor \u201eDziennika Kijowskiego\u201d Wac\u0142aw Tadeusz Dobrzy\u0144ski, syn Romualda i Marii urodz. w Kijowie 1896. Stopie\u0144 naukowy, Uniwersytet Kijowski, 1907, Dyplom Kompozycji, Kijowska Szko\u0142a Muzyczna<\/strong><\/p>\n

Kontynuujemy publikacj\u0119 fragment\u00f3w pami\u0119tnika jednego z pierwszych redaktor\u00f3w \u201eDziennika Kijowskiego\u201d – gazety wydawanej w pierwszych latach ubieg\u0142ego stulecia \u2013 Wac\u0142awa T. Dobrzy\u0144skiego. Jego wnuk, mieszkaj\u0105cy obecnie w Anglii, zawita\u0142 do naszej redakcji i udost\u0119pni\u0142 nam ten niezwyk\u0142y opis \u00f3wczesnych wydarze\u0144 i atmosfery, w kt\u00f3rej prosperowa\u0142o w\u00f3wczas to pismo. <\/em><\/strong><\/p>\n

Ci\u0105g dalszy z nr 562 (Pisownia orygina\u0142u) <\/em><\/strong><\/p>\n

Nudzili\u015bmy si\u0119 pot\u0119\u017cnie, a Mosiewicz zacz\u0105\u0142 szpera\u0107 w naszej bibliotece, kt\u00f3ra zawiera\u0142a ksi\u0105\u017cki w pi\u0119ciu j\u0119zykach. Z\u0142apa\u0142 jaki\u015b tom, pocz\u0105\u0142 go czyta\u0107 i po chwili wymamrota\u0142: \u201eDoskona\u0142e okre\u015blenie! Ciekaw jestem, czy nie mogliby\u015bmy zrobi\u0107 z niego u\u017cytku?\u201d<\/p>\n

\u201eO co chodzi?\u201d, zapyta\u0142em. \u201eGuniawy, guniawy\u201d – odpowiedzia\u0142. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce czyta\u0142 on jakie\u015b opowiadanie satyryka rosyjskiego Sa\u0142tykowa-Szczedrina, w kt\u00f3\u00adrym opisany jest pewien prowincjonalny kacyk i jego mi\u0142o\u015b\u0107 bez wzajemno\u015bci do pewnej lokalnej donny. Chc\u0105c pozyska\u0107 sobie jej wzgl\u0119dy, kacyk wtr\u0105ci\u0142 do wi\u0119zienia Bogu ducha winnego jej m\u0119\u017ca, obiecuj\u0105c zwolnienie, ale pod pewnymi warun\u00adkami, na kt\u00f3re jednak rosyjska Penelopa niezmiennie odpowia\u00adda\u0142a:\u00a0 \u201e\u0414\u0430 \u043d\u0430 \u0447\u0442\u043e \u0442\u044b \u043c\u043d\u0435, \u0433\u0443\u043d\u044f\u0432\u044b\u0439!\u201d\u00a0 (\u201ei na co by\u015b mi si\u0119 zda\u0142 ty oblaz\u0142y\u201d).<\/p>\n

Zaproponowa\u0142em napisanie listu do naszej redakcji z pro\u015bb\u0105 o wyja\u015bnienie tego niezwyk\u0142ego wyrazu. Poniewa\u017c w tym\u017ce czasie nasze \u201enocne kaktusy\u201d pu\u015bci\u0142y innego byka, podaj\u0105c nazwisko Huttten-Czapski jako Gutman-Czapski, zredagowali\u015bmy list, jak nast\u0119puje: \u201eDostojny Panie, upraszam Szanown\u0105 Redakcj\u0119 o \u0142askaw\u0105 odpowied\u017a na dwa nast\u0119puj\u0105ce trapi\u0105\u00adce mnie pytania: I. Czy rodzina Gutman-Czapskich jest samo\u00addzielnie prosperuj\u0105c\u0105 bran\u017c\u0105 Hutten-Czapskich, czy jest to po prostu ex re omy\u0142ki dziennikarskiej? <\/em><\/p>\n

2. Co znaczy wyraz „guniawy”, kt\u00f3ry w \u201eOziminie\u201d Pana Berenta odczyta\u0142em?” (S\u0105dzili\u015bmy, \u017ce nikt naprawd\u0119 ksi\u0105\u017cki tej dok\u0142adnie przeczy\u00adta\u0107 nie mia\u0142 by cierpliwo\u015bci i \u017ce ryzyko wobec tego by\u0142o nie\u00addu\u017ce).<\/em><\/p>\n

List zosta\u0142 podpisany: Konstanty Petkowski. Odpowied\u017a nie kaza\u0142a d\u0142ugo na siebie czeka\u0107 i ukaza\u0142a si\u0119 w \u201eDzienniku\u201d w brzmieniu nast\u0119puj\u0105cym:<\/p>\n

\u201eAd I. Domy\u015blno\u015b\u0107 nie zawiod\u0142a Szanownego Pana: jest to istotnie b\u0142\u0105d drukarski.<\/p>\n

Ad 2. Wyraz „guniawy” jest to ma\u0142o u\u017cywany przymiotnik od s\u0142owa „gunia”. Lepiej m\u00f3wi\u0107 „guniowy”.<\/p>\n

W odpowiedzi wyczuli\u015bmy lwi pazur Stanis\u0142awa Zieli\u0144skiego. Niezw\u0142ocznie z\u0142apali\u015bmy jakiego\u015b naburmuszonego wr\u00f3bla w na\u00adszym ogrodzie, wsadzili\u015bmy go do klatki i przez pos\u0142a\u0144ca pos\u0142ali\u015bmy do Redakcji przy dzi\u0119kczynnym pi\u015bmie od Patkows\u00adkiego, kt\u00f3ry t\u0142umaczy\u0142, \u017ce posy\u0142a on w darze swego uczonego szczyg\u0142a, kt\u00f3ry, kiedy mu si\u0119 nuci \u201eJeszcze Polska\u201d, to on najwyra\u017aniej pogwizduje. Kiedy po paru dniach zg\u0142osili\u015bmy si\u0119 do Redakcji, g\u0142ucho by\u0142o o ca\u0142ym incydencie. Tylko wo\u017a\u00adny Miko\u0142aj \u017cali\u0142 si\u0119 mnie, nie bez weso\u0142o\u015bci, \u017ce oto jaki\u015b pewno warjat przys\u0142a\u0142 do Redakcji wr\u00f3bla, a pisa\u0142, \u017ce to uczony szczygie\u0142.<\/p>\n

Wkr\u00f3tce potem posypa\u0142 si\u0119 na Redakcj\u0119 grad dalszych list\u00f3w od Petkowskiego, w kt\u00f3rych <\/sub>zach\u0119cony powodzeniem pierwszego z nich, domaga\u0142 si\u0119 on niezw\u0142ocznych odpowiedzi na takie, na przyk\u0142ad pytania, jak: dlaczego metr jest d\u0142u\u017cszy od arszyna?\u00a0 (\u201ePocz\u0105tkowo, t\u0142umaczy\u0142 Petkowski, s\u0105dzi\u0142em, \u017ce da si\u0119 to wyt\u0142umaczy\u0107 szeroko\u015bci\u0105 pogl\u0105d\u00f3w na Zachodzie i w\u0105sko\u015bci\u0105 na Wschodzie; przypomniawszy sobie jednak, \u017ce mila kr\u00f3tsza jest od wiorsty, zaniecha\u0142em tej metody docieka\u0144, Jako widocznie niew\u0142a\u015bciwej). Albo: dlaczego Chopin na fisharmonji nie koncertowa\u0142 skoro na fortepianie by\u0142 tak uzdolniony? Jakie s\u0105 podstawy bytu narodowego chrze\u015bcijan w Watykanie? W jakim stopniu posiada\u0142 Mickiewicz przypisywane sobie zalety umys\u0142u i serca? Przy ilu stopniach zimna p\u0119ka termometr pana Fahrenheita? Onegdaj postawi\u0142em kipi\u0105cy samowar na k\u00f3\u0142kach. Dlaczego nie pojecha\u0142? itd. itp.<\/p>\n

Wobec oczywistego braku odpowiedzi w \u201eDzienniku\u201d Petkowski napisa\u0142 o protekcj\u0119 do kijowskiego ksi\u0119garza i wydawcy W\u0142a\u00addys\u0142awa Idzikowskiego, kt\u00f3ry te\u017c, s\u0105dz\u0105c, \u017ce broni dobrej sprawy, pretensje Petkowskiego przedstawi\u0142 samemu Bartoszewi\u00adczowi. Ten ostatni, pogr\u0105\u017cony w tym czasie w pisaniu artyku\u0142u wst\u0119pnego, rykn\u0105\u0142 wielkim g\u0142osem: \u201eG\u0142owy mi pan tym ba\u0142wanem nie zawracaj!\u201d.<\/p>\n

Mistyfikacja jednak d\u0142ugo nie trwa\u0142a. Wiedziony trafn\u0105 intuicj\u0105 Zieli\u0144ski wyczu\u0142 w Petkowskim zbiorow\u0105 indywi\u00addualno\u015b\u0107 nas dw\u00f3ch. Przyparci do muru wyznali\u015bmy autorstwo list\u00f3w i wr\u00f3bla. Bynajmniej jednak Petkowski egzystencji swej na tym nie zako\u0144czy\u0142, wr\u0119cz przeciwnie – zacz\u0105\u0142 \u201eon\u201d pisa\u0107, pisa\u0107 coraz wi\u0119cej, zataczaj\u0105c tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 coraz szersze ko\u0142a. W taki to spos\u00f3b powsta\u0142 w literaturze kresowej typ m\u0105drego ko\u0142tuna czy, jak kto woli, uczonego mato\u0142a.<\/p>\n

Po pewnym czasie pisma Petkowskiego osi\u0105gn\u0119\u0142y takie rozmiary, \u017ce zdecydowali\u015bmy si\u0119 wyda\u0107 je ksi\u0105\u017ck\u0105 i to od razu drugim wydaniem. Pe\u0142ne imi\u0119 i nazwisko tego p\u0142odnego autora brzmia\u0142y: Konstanty herbu Ci\u0119\u017cosi\u0142 Officyna Petkowski. Kiedy dowiedzia\u0142 si\u0119 o tym Paszkowski, zatar\u0142 z zadowolenia r\u0119ce: \u201eDoskonale, \u015bwietnie! W\u0142a\u015bnie – oficyna! Umys\u0142owo\u015b\u0107 od ty\u0142\u00f3w… Ja go opisz\u0119 w Ma\u0142ym Feljetonie!”. W pierwszym rz\u0119dzie geniusz Petkowskiego poci\u0105gn\u0119\u0142y bajki. Oto jedna z nich (pisana przez Mosiewicza):<\/p>\n

Kot i Astrolabia<\/span><\/p>\n

Kot, jako \u017ce jest to ulubieniec babi,
Spa\u0142, zwin\u0105wszy si\u0119 w k\u0142\u0119buszek, na astrolabji.
Wtem przyszed\u0142 geometra i przep\u0119dzi\u0142 kota.
Kot odszed\u0142, mrocz\u0105c gniewnie, bo chcia\u0142 spa\u0107 niecnota.
Mora\u0142 tej bajki jasny, kochani koledzy:
Nie wolno spa\u0107 bezczynnie i gnu\u015bnie\u0107 – przy wiedzy!<\/p>\n

Pisa\u0142 on te\u017c nowele, szkice z podr\u00f3\u017cy pomi\u0119dzy Kijowem i Koziatynem, a r\u00f3wnie\u017c i przepowiednie. Na rok 1914 ta ostatnia brzmia\u0142a:<\/p>\n

Rzecz si\u0119 stanie, jakiej cz\u0142owiek nie pami\u0119ta.<\/p>\n

Nawet wieloryb znajdzie konkurenta! \/\u0141odzie podwodne\/<\/p>\n

Dziwnym jednak zbiegiem okoliczno\u015bci przepowiednie jego urywaj\u0105 si\u0119 z rokiem zamierzonego wydania jego pism. Napisa\u0142 on r\u00f3wnie\u017c trzy scenarjusze filmowe, a w jednym z nich, risum teneatis, [wstrzymajcie si\u0119 od \u015bmiechu przyp. red.<\/span><\/em>] przepowiedzia\u0142 zniszczenie Kijowa i jego pomnik\u00f3w.<\/p>\n

Do wydania dzie\u0142 Petkowskiego jednak nie dosz\u0142o. Wybuch\u00ad\u0142a wojna, kt\u00f3ra znalaz\u0142a w Redakcji \u201eDziennika\u201d tylko Wo\u0142oszynowskiego, Radziejowskiego i mnie. Inni nasi Mohikanie przeby\u00adwali na wywczasach. Z niezw\u0142oczn\u0105 odsiecz\u0105 przyby\u0142 nam Mosiewicz, kt\u00f3r\u0105 obj\u0105\u0142 dzia\u0142 sprawozda\u0144 wojennych, \u015bwietnie wkr\u00f3tce opanowanych i ujawniaj\u0105cych jeszcze jeden ukryty w nim talent.<\/p>\n

Na mnie przypad\u0142 w udziale obowi\u0105zek napisania pierwszego wst\u0119p\u00adnego artyku\u0142u wojennego. Uzyska\u0142 on aprobat\u0119 moich koleg\u00f3w.By\u0142 to artyku\u0142 zdecydowanie antyniemiecki, ale bez cienia anga\u017cowania si\u0119 po stronie rosyjskiej.<\/p>\n

Ani Bartoszewicz ani Zieli\u0144ski na stanowiska swoje nie powr\u00f3cili. Redaktorem Naczel\u00adnym zosta\u0142 Paszkowski. Fala wojenna zacz\u0119\u0142a wyrzuca\u0107 na bruk kijowski wybitnych pisarzy, literat\u00f3w i dziennikarzy z Galicji i Kr\u00f3lestwa, kt\u00f3rzy z natury rzeczy skupiali si\u0119 wok\u00f3\u0142 \u201eDzien\u00adnika\u201d.<\/p>\n

Stosunki nasze z wojennym cenzorem by\u0142y poprawne. Przez\u00adnaczone do druku materja\u0142y omawiali\u015bmy z nim zazwyczaj w knaj\u00adpie, przy w\u00f3dce. Zapytywa\u0142 nas z regu\u0142y: \u201eCzy artyku\u0142 ten zgodny jest z duchem odezwy w. ksi\u0119cia Miko\u0142aja do Polak\u00f3w?\u201d Odpowiadali\u015bmy: \u201eCa\u0142kowicie\u201d. Nie czytaj\u0105c ani s\u0142owa, pisa\u0142 on pod artyku\u0142em: „\u0414\u043e\u0437\u0432\u043e\u043b\u0435\u043d\u043e”.<\/p>\n

Tymczasem jednak grono nasze zaczyna\u0142o topnie\u0107. Jednym z pierwszych zmobilizowano nam Zygmunta Mostowskiego (p\u00f3\u017aniejszy Konsul R.P. w Tyflisie). Przysz\u0142a nast\u0119pnie kolej na naszego Miko\u0142aja, a rz\u0105dy po nim obj\u0119\u0142a Miko\u0142ajowa, kt\u00f3ra od razu ws\u0142awi\u00ad\u0142a si\u0119 tym, \u017ce nazwa\u0142a naszego cenzora „\u0142oszadinaja morda” i tak te\u017c go nam meldowa\u0142a. Potem dobrano si\u0119 do jedynak\u00f3w, a ofiar\u0105 tego wy\u0142omu w prawie rosyjskim, kt\u00f3re do tego czasu zwalnia\u0142o od s\u0142u\u017cby wojskowej jedynych syn\u00f3w, pad\u0142 Mosiewicz. Pomimo swojej trzydziestki ochoczo wst\u0105pi\u0142 on do oficerskiej szko\u0142y piechoty. Co do mnie, to, pomimo \u017ce by\u0142em oficerem rezerwy kawalerji, datki gdzie nale\u017cy (wulgarnie m\u00f3wi\u0105c \u2013 \u0142ap\u00f3wki) jako\u015b chroni\u0142y tonie od zmobilizowania. Wreszcie jednak w r. 1915 dor\u0119czono wezwanie i mnie.<\/p>\n

Karjera moja w wojsku rosyjskim mia\u0142a przebieg raczej operetkowy. Urlop\u00f3w mia\u0142em niemal\u017ce a\u2019 discretion [wed\u0142ug uznania przyp. red], a sp\u0119dza\u00ad\u0142em je przewa\u017cnie w Kijowie, bior\u0105c udzia\u0142 w epickich libac\u00adjach u Antona, gdzie b\u0142yszczeli jako gwiazdorzy pierwszej wielko\u015bci tacy jak Kornel Makuszy\u0144ski, Kazimierz Dunin-Markiewicz, Osterwa i wielu innych.<\/p>\n

Pocz\u0105tkowo b\u0142\u0105ka\u0142em si\u0119 po rozmaitych sztabach na froncie. W jednym z nich, pami\u0119tam, mieli\u015bmy na\u00adprzeciwko sobie jakiego\u015b upartego lotnika niemieckiego, kt\u00f3ry punktualnie o 6 rano rzuca\u0142 na nas bomb\u0119. Bomba pada\u0142a zwykle w odleg\u0142o\u015bci \u0107wier\u0107 mili od naszej kwatery, ale zegarki nasze nastawiali\u015bmy pod\u0142ug jej wybuchu. By\u0142o to jedyn\u0105 nasz\u0105 rozrywk\u0105.<\/p>\n

Nast\u0119pnie odes\u0142ano mnie do pu\u0142ku rezerwy, gdzie si\u0119 formowa\u0142y szwadrony marszowe mego pu\u0142ku macierzystego \/9 hu\u00adzar\u00f3w\/. Tu po pewnym czasie zosta\u0142em adjutantem dow\u00f3dcy pu\u0142ku, nast\u0119pnie dow\u00f3dcy brygady i dywizji. Kiedy\u015b, ju\u017c z ko\u0144cem roku I9l6, przyby\u0142 do nas na rewj\u0119 genera\u0142 broni o polskim nazwisku (Zdrojewski), kt\u00f3ry by\u0142 zast\u0119pc\u0105 generalnego inspek\u00adtora kawalerji, w. ks. Micha\u0142a, brata cara Miko\u0142aja. Zgubi\u0142 on gdzie\u015b po drodze swego adjutanta i mnie te\u017c w tym charakterze do niego przydzielono. P\u0119ta\u0142em si\u0119 z nim<<\/sub>przez pewien czas, a\u017c na po\u017cegnanie powiedzia\u0142 mi on:<\/p>\n

\u201eTraci tu pan sw\u00f3j czas. Po powrocie do Petrogradu zadepeszuj\u0119 o przydzia\u0142 pa\u0144s\u00adki do mego sztabu”. Do Petrogradu wr\u00f3ci\u0142, ale depeszy nigdy nie wys\u0142a\u0142, bowiem jak raz w tym czasie zamordowano Rasputina a wkr\u00f3tce po tym wybuch\u0142a rewolucja.<\/p>\n

Karjer\u0119 w wojsku rosyjskim uzna\u0142em za sko\u0144czon\u0105 i w og\u00f3lnym ba\u0142aganie, kt\u00f3ry opanowa\u0142 w\u0142adze, wyjecha\u0142em do Kijowa dla odnowienia kontaktu z \u201eDziennikiem\u201d. Tu jednak wpad\u0142em na Stefana Sm\u00f3lskiego (p\u00f3\u017aniejszego Ministra Pracy i Spraw Wewn\u0119trznych w Polsce, kt\u00f3ry tworzy\u0142 w\u00f3wczas Zwi\u0105zek Wojskowych Polak\u00f3w Okr\u0119gu Wojennego Kij\u00f3w. Wym\u00f3g\u0142 on na dow\u00f3dcy Okr\u0119gu moje niezw\u0142oczne odwo\u0142anie z pu\u0142ku i przydzia\u0142 do Kijowa dla wzi\u0119cia udzia\u0142u w Zarz\u0105dzie Zwi\u0105zku.<\/p>\n

Pojecha\u0142em do pu\u0142ku dla zlikwidowania manatk\u00f3w i tu by\u0142em \u015bwiadkiem nas\u00adt\u0119puj\u0105cego wydarzenia.\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Przyby\u0142 tam rotmistrz \u017b\u00f3\u0142kiewski, 9 pu\u0142ku huzar\u00f3w, i za\u017c\u0105da\u0142 od w\u0142adz pu\u0142kowych niezw\u0142ocznego wy\u00adcofania wszystkich Polak\u00f3w. W\u0142adze odm\u00f3wi\u0142y, ale wie\u015b\u0107 po pu\u0142ku rozesz\u0142a si\u0119 piorunem i oto kilkudziesi\u0119ciu naszych ch\u0142opc\u00f3w, zabrawszy pomimo wrzask\u00f3w i sprzeciw\u00f3w co najlepsze konie i amunicj\u0119 ze szwadron\u00f3w, ustawi\u0142o si\u0119 we wzorowym szyku na placu musztry pod dow\u00f3dztwem dw\u00f3ch naszych m\u0142odych oficer\u00f3w ppor. Zakrzewskiego i chor. Olszamowskiego. Wyje\u00adcha\u0142 do nich rotm. Z\u00f3\u0142kiewski, odda\u0142 komend\u0119 po polsku i wyprowadzi\u0142 sw\u00f3j oddzia\u0142 z po\u015br\u00f3d g\u0142upawo gapi\u0105cych si\u0119 t\u0142um\u00f3w przysz\u0142ych bolszewik\u00f3w. O ile si\u0119 nie myl\u0119, oddzia\u0142 ten sta\u0142 si\u0119 zawi\u0105zkiem czwartego szwadronu U\u0142an\u00f3w Krechowieckich.<\/p>\n

Wac\u0142aw T. DOBRZY\u0143SKI<\/strong>
Ci\u0105g dalszy nast\u0105pi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Redaktor \u201eDziennika Kijowskiego\u201d Wac\u0142aw Tadeusz Dobrzy\u0144ski, syn Romualda i Marii urodz. w Kijowie 1896. Stopie\u0144 naukowy, Uniwersytet Kijowski, 1907, Dyplom Kompozycji, Kijowska Szko\u0142a Muzyczna Kontynuujemy…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3003,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-3002","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2018"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t