{"id":3098,"date":"2011-10-25T22:29:14","date_gmt":"2011-10-25T19:29:14","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/bog-sie-rodzi-moc-truchleje\/"},"modified":"2024-12-12T18:57:30","modified_gmt":"2024-12-12T16:57:30","slug":"bog-sie-rodzi-moc-truchleje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/bog-sie-rodzi-moc-truchleje\/","title":{"rendered":"B\u00f3g si\u0119 rodzi, moc truchleje\u2026"},"content":{"rendered":"

\"\"
<\/strong><\/p>\n

Pierwsza wzmianka o Bo\u017cym Narodzeniu pochodzi z 354 roku, a zamieszcza j\u0105 rzymski kalendarz. R\u00f3\u017cne by\u0142y w przesz\u0142o\u015bci terminy obchod\u00f3w \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia. \u015awi\u0119towano w styczniu, marcu, kwietniu, a nawet w maju. Ostatecznie wybrano dat\u0119 25 grudnia – dzie\u0144 przesilenia zimowego.<\/p>\n

Chrze\u015bcijanie ze s\u0142o\u0144cem uto\u017csamiali Chrystusa, nazywaj\u0105c go \u201eS\u0142o\u0144cem Sprawiedliwo\u015bci\u201d. Tajemnica Bo\u017cego Narodzenia polega na tym, \u017ce druga Osoba Boska sta\u0142a si\u0119 cz\u0142owiekiem, aby w ciele ludzkim dokona\u0107 zbawienia rodzaju ludzkiego za grzechy. Jako B\u00f3g jest wieczny, niesko\u0144czony, wszechobecny i wszechmocny, jako cz\u0142owiek jest ograniczony czasem, przestrzeni\u0105 i moc\u0105.<\/p>\n

24 grudnia o p\u00f3\u0142nocy w ko\u015bcio\u0142ach rzymskokatolickich rozpoczyna si\u0119 uroczysta msza zwana Pasterk\u0105. Nast\u0119pny dzie\u0144 (25 grudnia) jest nazywany Bo\u017cym Narodzeniem<\/em>, a 26 grudnia to w Polsce drugi dzie\u0144 \u015bwi\u0105t obchodzony na pami\u0105tk\u0119 \u015bw. Szczepana, pierwszego ukamienowanego przez t\u0142um m\u0119czennika za wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105. Kolorem liturgicznym w okresie Bo\u017cego Narodzenia jest kolor bia\u0142y.<\/p>\n

\u015awi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia kojarz\u0105 nam si\u0119 z choink\u0105, wigili\u0105, op\u0142atkiem, kol\u0119d\u0105 itp., ale nie wszyscy wiemy sk\u0105d si\u0119 one wzi\u0119\u0142y w polskiej tradycji i co oznaczaj\u0105:<\/p>\n

\u201eW\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych g\u0142upstw \u015bwi\u0105tecznych jest tak\u017ce choinka\u201d <\/strong><\/p>\n

Jeszcze na pocz\u0105tku XV wieku, na Gody (tj. okres od pierwszego dnia \u015awi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia do Trzech Kr\u00f3li) przynoszono do dom\u00f3w zielone ga\u0142\u0105zki albo ca\u0142e drzewka, jemio\u0142\u0119, wieszaj\u0105c u pu\u0142apu. Ziele\u0144 taka, jaka by\u0142a dost\u0119pna o tej porze roku, by\u0142a symbolem \u017cycia.<\/p>\n

Drzewko bo\u017conarodzeniowe pojawi\u0142o si\u0119 w XVI wieku, lecz prawdopodobnie ju\u017c wcze\u015bniej wyst\u0119powa\u0142o jako rajskie \u201edrzewo dobrego i z\u0142ego\u201d w misteriach o Adamie i Ewie, wystawianych w wigili\u0119 Bo\u017cego Narodzenia.<\/p>\n

Natomiast w wielu kulturach drzewo, zw\u0142aszcza iglaste, jest uwa\u017cane za symbol \u017cycia i odradzania si\u0119, trwania i p\u0142odno\u015bci.<\/p>\n

Tradycja choinek narodzi\u0142a si\u0119 w Alzacji na pograniczu Niemiec i Francji. Najstarsze doniesienia o choince – jodle lub \u015bwierku – przyozdabianym na Bo\u017ce Narodzenie spotykamy ju\u017c w XV i XVI-wiecznych kazaniach ko\u015bcielnych, kt\u00f3re zwyczaj ten krytykowa\u0142y jako poga\u0144ski. W 1604 r. teolog Dannhauer strofowa\u0142 z ambony, \u017ce \u201ew\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych g\u0142upstw \u015bwi\u0105tecznych jest tak\u017ce choinka\u201d.<\/p>\n

Wielkim zwolennikiem tego zwyczaju by\u0142 Marcin Luter, kt\u00f3ry zaleca\u0142 sp\u0119dzanie \u015bwi\u0105t w domowym zaciszu. Choinki wi\u0119c szybko sta\u0142y si\u0119 popularne mieszcza\u0144skich protestanckich rodzinach niemieckich, tyrolskich, austriackich promieniuj\u0105c stamt\u0105d, zw\u0142aszcza w wieku XIX, na pozosta\u0142e kraje europejskie i pozaeuropejskie.<\/p>\n

Echa biblijnego jab\u0142ka<\/strong><\/p>\n

Wa\u017cne by\u0142y, rzecz jasna, ozdoby choinkowe. Im r\u00f3wnie\u017c nadawano g\u0142\u0119bszy sens. I tak na szczycie drzewka zawieszano gwiazd\u0119 symbolizuj\u0105c\u0105 gwiazd\u0119 betlejemska, w zawieszanych jab\u0142kach widziano echo biblijnego jab\u0142ka Adama i Ewy, papierowe \u0142a\u0144cuchy rozpoznawano jako okowy zniewolenia orzechowego, czy nawet politycznego (w okresie rozbior\u00f3w). \u0141a\u0144cuchy zrobione np. z rodzynek, migda\u0142\u00f3w czy piernik\u00f3w specjalnie wieszano nad \u015bwieczkami, aby p\u0142omie\u0144 m\u00f3g\u0142 przepali\u0107 nitk\u0119 i przysmaki same spad\u0142y.<\/p>\n

Aby jednak zapali\u0107 \u015bwieczki, trzeba poczeka\u0107 na pojawienie si\u0119 na niebie pierwszej gwiazdy.<\/p>\n

\u015awieczki symbolizowa\u0142y \u015awiat\u0142o\u015b\u0107 \u015bwiata, czyli Chrystusa, by\u0142y te\u017c zwi\u0105zane z kultem zmar\u0142ych. Pocz\u0105tkowo \u015bwiece zapalano w\u0142a\u015bnie dla nich.<\/p>\n

W zale\u017cno\u015bci od regionu na choinkach zawieszano odmienne ozdoby – ciastka i suszone owoce, a tak\u017ce ozdoby w\u0142asnor\u0119cznie wykonane z papieru i s\u0142omy.<\/p>\n

Zwyczaj ubierania choinki rozpowszechni\u0142 si\u0119 w Europie dopiero oko\u0142o dwie\u015bcie lat temu.<\/p>\n

Na tereny Polski strojna choinka przyw\u0119drowa\u0142a na prze\u0142omie XVIII i XIX wieku i na wsiach wypar\u0142a obrz\u0119d ozdabiania snopa zbo\u017ca, czy te\u017c polskie \u201epod\u0142a\u017aniczki\u201d, czyli (najcz\u0119\u015bciej wisz\u0105ce pod sufitem) ga\u0142\u0105zki ozdabiane ciastkami, kolorowymi \u015bwieczkami czy orzechami. W zaborze pruskim zwyczaj propagowali pruscy \u017co\u0142nierze i urz\u0119dnicy. Najpierw by\u0142 on znany tylko w\u015br\u00f3d arystokracji. Z czasem opr\u00f3cz arystokracji przej\u0119\u0142a go tak\u017ce szlachta i mieszcza\u0144stwo, a najp\u00f3\u017aniej mieszka\u0144cy wsi.<\/p>\n

W niekt\u00f3rych regionach po\u0142udniowej Polski choinki pojawi\u0142y si\u0119 dopiero po II wojnie \u015bwiatowej. Zwyczajowo sta\u0142a ona przynajmniej do Trzech Kr\u00f3li, ale najcz\u0119\u015bciej do Matki Boskiej Gromnicznej.\u00a0<\/p>\n

Najbardziej nastrojowy dzie\u0144 roku<\/strong><\/p>\n

W kulturze ludowej, 24 grudnia rozpoczyna okres zwany Godami, kt\u00f3ry trwa przez 12 dni, tj. do Trzech Kr\u00f3li. W ch\u0142opskiej tradycji Wigilia to powt\u00f3rzenie sytuacji z raju, gdzie nie ma r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy biednymi a bogatymi, mi\u0119dzy lud\u017ami, a zwierz\u0119tami. Przebieg ca\u0142ego wigilijnego dnia by\u0142 wr\u00f3\u017cb\u0105 na przysz\u0142o\u015b\u0107. Jest to w roku ko\u015bcielnym najbardziej nastrojowy dzie\u0144. Kojarzy si\u0119 z zasiadaniem do wsp\u00f3lnej kolacji wraz z pojawieniem si\u0119 pierwszej gwiazdki, zwyczajem \u0142amania si\u0119 op\u0142atkiem i sk\u0142adaniem sobie \u017cycze\u0144.<\/p>\n

\u015awi\u0119towanie Wigilii, ani tradycyjny post w tym dniu nie s\u0105 wsp\u00f3lne wszystkim chrze\u015bcijanom, np. protestanci nie zachowali specjalnych przepis\u00f3w odno\u015bnie jedzenia lub niejedzenia mi\u0119sa. Chrze\u015bcijan prawos\u0142awnych obowi\u0105zuje w tym dniu \u015bcis\u0142y post, a\u017c do kolacji wigilijnej.<\/p>\n

\u00a0Warto mimo to odnotowa\u0107, \u017ce w Polsce r\u00f3wnie\u017c i mniejszo\u015bci wyznaniowe przestrzegaj\u0105 wigilijnego postu ze wzgl\u0119du na specyficzn\u0105 tradycj\u0119 kraju. Obowi\u0105zek postu zniesiono w Ko\u015bciele katolickim w roku 1983 (Nowy kodeks prawa kanonicznego). W Polsce episkopat podtrzymywa\u0142 post wigilijny specjalnym dokumentem a\u017c do roku 2003 – obecnie post w Wigili\u0119 jest jedynie zalecany, jednak w wielu domach tradycja ta nadal jest zachowana.\u00a0<\/p>\n

W zwyczajach wigilijnych wyst\u0119puje wiele element\u00f3w zaczerpni\u0119tych z poga\u0144skiej obrz\u0119dowo\u015bci, kt\u00f3re w formie szcz\u0105tkowej, nie zawsze u\u015bwiadomionej, zachowa\u0142y si\u0119 do dnia dzisiejszego.<\/p>\n

Gdy zab\u0142y\u015bnie pierwsza gwiazdka<\/strong><\/p>\n

Obecnie w kolacji wigilijnej zwi\u0105zki z tymi wierzeniami zachowa\u0142y si\u0119 przede wszystkim w potrawach przyrz\u0105dzanych g\u0142\u00f3wnie z ziaren zb\u00f3\u017c, maku, miodu, grzyb\u00f3w, a wi\u0119c typowych dla styp pogrzebowych, oraz w trzymaniu pustego miejsca przy stole dla nieznanego go\u015bcia.<\/p>\n

Tradycja nakazuje, aby wigilijn\u0105 wieczerz\u0119 poda\u0107 na bia\u0142ym obrusie.<\/p>\n

Polska literatura kulinarna podaje, \u017ce liczba go\u015bci w czasie wieczerzy wigilijnej powinna by\u0107 parzysta (plus jeden talerz dla nieobecnych\/zmar\u0142ych\/niespodziewanych przybysz\u00f3w\/Dzieci\u0105tka). Stare wierzenia m\u00f3wi\u0105, \u017ce nieparzysta przynosi nieszcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n

Natomiast nie ma zgodno\u015bci co do liczby potraw: wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142 powinna ona wynosi\u0107 12 (ilo\u015b\u0107 r\u00f3wna jest liczbie aposto\u0142\u00f3w Chrystusa) za\u015b w innych podkre\u015bla si\u0119, \u017ce winna by\u0107 nieparzysta, generalnie 13 u magnat\u00f3w, 11 u szlachty, 9 u mieszcza\u0144stwa. Te 13 potraw jest g\u00f3rn\u0105 granic\u0105. Ka\u017cdego z da\u0144 nale\u017cy spr\u00f3bowa\u0107.<\/p>\n

Symbol pojednania<\/strong><\/p>\n

Zwyczaj dzielenia si\u0119 cienkim op\u0142atkiem upieczonym z m\u0105ki pszennej bez zakwasu pojawi\u0142 si\u0119 w Polsce pod koniec XVIII w. i zadomowi\u0142 si\u0119 tu na dobre. Chocia\u017c nie jest to zwyczaj wy\u0142\u0105cznie polski, spotykany dzi\u015b na S\u0142owacji, Litwie, Ukrainie w Czechach i we W\u0142oszech. Zwyczaj ten pochodzi z czas\u00f3w wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa, kiedy wierni przynosili do \u015bwi\u0105tyni chleb. Tam go b\u0142ogos\u0142awili i zanosili innym osobom, kt\u00f3re nie mog\u0142y przyj\u015b\u0107 na msz\u0119.<\/p>\n

Op\u0142atek symbolizuje pojednanie, zgod\u0119, przyja\u017a\u0144 i mi\u0142o\u015b\u0107. \u0141amiemy si\u0119\u00a0nim przed kolacj\u0105, jednocze\u015bnie sk\u0142adaj\u0105c sobie \u017cyczenia. Po\u0142amanie si\u0119 op\u0142atkiem pozwala w harmonii i porozumieniu zasi\u0105\u015b\u0107 do wieczerzy.<\/p>\n

\u015apiewanie kol\u0119d<\/strong><\/p>\n

Kol\u0119dnicy z gwiazd\u0105, turoniem, Herodem i anio\u0142ami chodz\u0105 po domach ze \u015bpiewami i \u017cyczeniami pomy\u015blno\u015bci. Nie wypada ich nie wpu\u015bci\u0107 do domu lub wypu\u015bci\u0107 bez odpowiedniego pocz\u0119stunku.<\/p>\n

W wielu domach w okresie od Bo\u017cego narodzenia do Popielca zachowana jest tradycja \u015bpiewania kol\u0119d i pastora\u0142ek. Kol\u0119dy to pie\u015bni religijne o tematyce zwi\u0105zanej z narodzinami Jezusa, za\u015b pastora\u0142ki to odmiana kol\u0119d, w kt\u00f3rej tematyk\u0119 religijn\u0105 poszerzono o warstw\u0119 obyczajow\u0105, zazwyczaj utrzyman\u0105 w tonie sielankowym. Pierwsze polskie kol\u0119dy by\u0142y t\u0142umaczone z \u0142aciny i z j\u0119zyka czeskiego. S\u0142owa najbardziej znanej polskiej kol\u0119dy \u201eB\u00f3g si\u0119 rodzi\u201d napisa\u0142 Franciszek Karpi\u0144ski. Wszystkich pie\u015bni \u015bpiewanych w tym wyj\u0105tkowym okresie mamy ponad 500!<\/p>\n

Opracowanie: Antoni KOSOWSKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pierwsza wzmianka o Bo\u017cym Narodzeniu pochodzi z 354 roku, a zamieszcza j\u0105 rzymski kalendarz. R\u00f3\u017cne by\u0142y w przesz\u0142o\u015bci terminy obchod\u00f3w \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia. \u015awi\u0119towano w…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3099,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[32],"tags":[],"class_list":["post-3098","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2011"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t