{"id":3356,"date":"2014-11-11T10:15:21","date_gmt":"2014-11-11T08:15:21","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/po-68-latach-pokoju-z-nr-472\/"},"modified":"2024-12-12T06:21:24","modified_gmt":"2024-12-12T04:21:24","slug":"po-68-latach-pokoju-z-nr-472","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/po-68-latach-pokoju-z-nr-472\/","title":{"rendered":"Po 68. latach pokoju (z nr 472)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Piotr Wojciechowski<\/strong><\/p>\n

Orsk to tradycyjne miejsce zsy\u0142ek, trafili tam i filomaci, a epok\u0119 p\u00f3\u017aniej polski malarz Bronis\u0142aw Wojciech Linke. Miasto le\u017cy na po\u0142udniu Uralu, w przesmyku mi\u0119dzy Baszkiri\u0105 a Kazachstanem. Linke przyjecha\u0142 tam w 1942 z roku \u017con\u0105 i rodzicami \u017cony, nie jako zes\u0142aniec, raczej jako tu\u0142acz. Jego los by\u0142 gorszy ni\u017c wielu \u0142agiernik\u00f3w, bo obarczony rodzin\u0105 \u2013 a pozbawiony zarobk\u00f3w – cz\u0119sto g\u0142odowa\u0142 , chwyta\u0142 si\u0119 wszystkich dorywczych zaj\u0119\u0107, malowa\u0142 portrety, robi\u0142 plakaty, dekoracje \u015bwietlic, z trudem zdobywaj\u0105c okruchy o\u0142\u00f3wk\u00f3w, skrawki papier\u00f3w, czasem atrament. Sytuacja jego pogorszy\u0142a si\u0119 jeszcze, gdy odprawi\u0142 proponuj\u0105cego wsp\u00f3\u0142prac\u0119 wys\u0142annika Wandy Wasilewskiej.<\/p>\n

W 1946 roku Marii D\u0105browskiej uda\u0142o si\u0119 wydoby\u0107 ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 Linkego z Orska i sprowadzi\u0107 do Polski. Znam t\u0119 opowie\u015b\u0107 dzi\u0119ki wdowie po malarzu, t\u0142umaczce Annie Marii Linke, widzia\u0142em pisany i rysowany przez oboje pami\u0119tnik zsy\u0142ki \u2013 trafi\u0142 potem do Muzeum Literatury, nie doczeka\u0142 si\u0119 publikacji. Teraz przypomnia\u0142 mi si\u0119 Orsk, bo do Orskiej twierdzy trafi\u0142 tak\u017ce w 1846 roku trzydziestoletni Taras Szewczenko, po tym, jak Ochrana wykry\u0142a tajne Bractwo Cyryla i Metodego, do kt\u00f3rego nale\u017ca\u0142. W murach Orska i pobliskiego Orenburga sp\u0119dzi\u0142 10 lat, tam przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z polskimi zes\u0142a\u0144cami, tam te\u017c powsta\u0142 wiersz \u201eDo Polak\u00f3w\u201d \u2013 z kt\u00f3rego zacytuj\u0119 fragmenty.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 Kiedy\u015bmy byli Kozakami
I nic o unii nie s\u0142yszeli
Na wolnych stepach, wolni sami
Bratali\u015bmy si\u0119 z Polakami
I \u017cyli sobie najweselej\u2026[..]
Podaj\u017ce r\u0119k\u0119 Kozakowi
I serce do niego przychyl
I razem w imi\u0119 Chrystusowe
Odbudujemy raj nasz cichy!<\/p>\n

Czytam fragmenty literackiej spu\u015bcizny Tarasa Szewczenki, nie dlatego, \u017ce obchodzimy 200-rocznic\u0119 jego urodzin, ale dlatego, \u017ce ten poeta odgrywa symboliczn\u0105 rol\u0119 w dramatycznym procesie, kt\u00f3ry odgrywa si\u0119 tu\u017c za nasz\u0105 wschodni\u0105 granic\u0105. Nie jest dla wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci oboj\u0119tne jak pisa\u0142 i co pisa\u0142. W wielu miastach Zachodniej Ukrainy obserwowa\u0107 mo\u017cna by\u0142o pe\u0142n\u0105 znaczenia polaryzacj\u0119 \u2013 emocje t\u0142umu eksplodowa\u0142y pomi\u0119dzy niszczonym rytualnie pomnikiem Lenina a pomnikiem Szewczenki w morzu \u015bwiate\u0142 i kwiat\u00f3w. Uroczyste po\u017cegnania ofiar Majdanu te\u017c tam si\u0119 odbywa\u0142y. Szukano wyrazu, znaku, aby przenikn\u0105\u0107 do rzeczywisto\u015bci mitu za\u0142o\u017cycielskiego narodu, a Szewczenko poeta, malarz, syn pa\u0144szczy\u017anianego ch\u0142opa, wi\u0119zie\u0144 caratu, bardzo si\u0119 na symbol nadawa\u0142.<\/p>\n

Rodzina Bronis\u0142awa Wojciecha Linke dotar\u0142a do Warszawy 1 maja 1946 roku. Linke wyjrza\u0142 z wagonu, zobaczy\u0142 setki czerwonych flag i nie chcia\u0142 wysi\u0105\u015b\u0107. Stanis\u0142aw Stempowski przekona\u0142 go i doro\u017ck\u0105 z podniesion\u0105 bud\u0105 zawi\u00f3z\u0142 do mieszkania roku na Polnej. Tam, u D\u0105browskiej i St\u0119powskiego mieszkali k\u0105tem wiele miesi\u0119cy. Malarz dzie\u0144 po dniu wyrusza\u0142 na pielgrzymowanie przez ruiny, fotografowa\u0142, szkicowa\u0142, zatrzymywa\u0142 przechodni\u00f3w, wyci\u0105ga\u0142 z nich opowie\u015bci o okupacji i Powstaniu. Z tych poszukiwa\u0144 zrodzi\u0142a si\u0119 idea cyklu obraz\u00f3w i grafik \u201eKamienie krzycz\u0105\u201d, z tych samych wzrusze\u0144 wysnu\u0142 potem wizj\u0119 s\u0142awnego p\u0142\u00f3tna \u201eAutobus\u201d. Patos tych dzie\u0142 jest ukierunkowany na budow\u0119 mitu za\u0142o\u017cycielskiego um\u0119czonego i zmartwychwstaj\u0105cego miasta. Kto widzia\u0142 te obrazy, ten my\u015bl\u0105c o Warszawie nie mo\u017ce si\u0119 uwolni\u0107 od wizji Linkego.<\/p>\n

Jaki mit za\u0142o\u017cycielski okre\u015bli powstaj\u0105cy nar\u00f3d ukrai\u0144ski nagle i brutalnie przymuszony do zerwania z mg\u0142awicowat\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 ukrai\u0144sko-sowiecko-rusk\u0105?<\/p>\n

Ile znajdzie si\u0119 w konstrukcji tego mitu wi\u0105za\u0144 i prz\u0119se\u0142 wyj\u0119tych z dzie\u0142a Tarasa Szewczenki, ile z mitu siczowej i zaporoskiej kozaczyzny, z mitu kozaka-macho, swobodnego je\u017ad\u017aca step\u00f3w, wiernego prawos\u0142awiu, \u015awi\u0119tej Rusi, rodzinnej stanicy?<\/p>\n

To wcale nie oboj\u0119tne dla nas, dla katalogu naszych polskich mit\u00f3w, tak\u017ce dla racjonalnej reakcji na irracjonalne postawy i odruchy, kt\u00f3rych mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107 po tak wielkim wstrz\u0105sie na Wschodzie. Tam dzie\u0144 za dniem \u0142aduj\u0105 si\u0119 akumulatory nienawi\u015bci, nieufno\u015bci, podejrze\u0144, poczucia krzywdy i poczucia winy. Posiano niezgod\u0119 mi\u0119dzy bra\u0107mi tak bliskimi jak Rosjanie i Ukrai\u0144cy. Czy kto\u015b, kto poczuj\u0119 wrogo\u015b\u0107 do brata \u2013 Rosjanina, kto poczuje si\u0119 skrzywdzony przez lata rosyjskiej i sowieckiej dominacji \u2013 potrafi wyst\u0105pi\u0107 przeciwko Rosjaninowi w swojej w\u0142asnej duszy, potrafi wyp\u0119dzi\u0107 z duszy cz\u0142owieka sowieckiego?<\/p>\n

Po 68 latach pokoju znale\u017ali\u015bmy si\u0119 nagle w sytuacji p\u00f3\u0142-wojny, zam\u0119tu polityczno-prawnego, napi\u0119cia. To dotyka wszystkich. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce ojczyzna b\u0119dzie potrzebowa\u0142a od obywateli tylko tego, aby p\u0142acili podatki i konsumowali poda\u017c towar\u00f3w na rynku. Nagle pojawia si\u0119 podejrzenie, \u017ce mo\u017ce trzeba b\u0119dzie znowu p\u0142aci\u0107 danin\u0119 krwi, umiera\u0107 pod sztandarami. Historii nie da si\u0119 oszuka\u0107 Fukuyam\u0105.<\/p>\n

Oto na naszych oczach produkty rozpadu imperium sowieckiego nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na produkty rozpadu naszej \u015bwietno\u015bci jagiello\u0144skiej. Czytamy \u201eHajdamak\u00f3w\u201d Tarasa Szewczenki i u\u015bwiadamiamy sobie, czym od XVII wieku by\u0142a ta przestrze\u0144 od Morza Czarnego po Ural z jednej strony, a Karpaty z drugiej strony. Tam miesza\u0142y si\u0119 wp\u0142ywy w\u0142adzy ruskiej, tatarskiej i polskiej, a ka\u017cda z nich by\u0142a przewa\u017cnie r\u00f3wnie s\u0142aba jak brutalna. Tu granice pa\u0144stw by\u0142y p\u0142ynne, religie i kultury tworzy\u0142y przesypuj\u0105c\u0105 si\u0119 mozaik\u0119, a przemoc i nienawi\u015b\u0107 co par\u0119 lat wybucha\u0142y przelewem krwi, licytacjami okrucie\u0144stw.<\/p>\n

Czytamy \u201eHajdamak\u00f3w\u201d Szewczenki i zaraz powinni\u015bmy si\u0119gn\u0105\u0107 po \u201eSen srebrny Salomei\u201d Juliusza S\u0142owackiego \u2013 pisany przecie\u017c dok\u0142adnie w tym samym czasie, si\u0119gaj\u0105cy do tego samego krwawego okresu, gdy koliszczyzna, bunt Gonty i \u017bele\u017aniaka, jednoczesny zryw konfederacji barskiej zosta\u0142y w ko\u0144cu zd\u0142awione przez rosn\u0105ce w si\u0142\u0119 imperium moskiewskie.<\/p>\n

Bardzo chcemy pokoju, potrzebna jest nam wiara w to, \u017ce da si\u0119 uciszy\u0107 paroksyzm historii przez odwo\u0142ywanie si\u0119 do prawa mi\u0119dzynarodowego, zr\u0119czne dyplomatyczne negocjacje, sprytn\u0105 polityk\u0119 sankcji. Mo\u017ce b\u0119dzie tak, oby by\u0142o. Mo\u017ce czas przyniesie niespodzianki \u2013 wiadomo, \u017ce zawsze jest troch\u0119 inaczej. Pok\u00f3j nie wie, co zrobi\u0107 z setkami tysi\u0119cy m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn sprawnych fizycznie, ale niedouczonych i \u017ale wychowanych. Na uniwerek za g\u0142upi, do us\u0142ug zbyt chamscy. Wojna znakomicie wie, jak te masy zagospodarowa\u0107.<\/p>\n

Patrz\u0119 na pokolenia dwudziestolatk\u00f3w, trzydziestolatk\u00f3w. Czy dotrze do nich, \u017ce czeka nas porzucenie marze\u0144 o linearnym harmonijnym rozwoju? Jak zareaguj\u0105? Dojrzej\u0105 czy uciekn\u0105? A przecie\u017c je\u015bli b\u0119d\u0105 twardnie\u0107 i dojrzewa\u0107, pojm\u0105, \u017ce czeka nas te\u017c porzucenie marze\u0144 o Europie \u015arodkowej, kt\u00f3ra jest ogrodem zabaw. Europ\u0119 \u015arodkow\u0105 trzeba b\u0119dzie znowu zobaczy\u0107 jako przedmurze, szaniec, czatowni\u0119 na granicy Europy Wschodniej.<\/p>\n

Trzeba odkry\u0107 spos\u00f3b, jak by\u0107 \u015arodkow\u0105 Europ\u0105, jak by\u0107 Polsk\u0105 wobec Europy Wschodniej, w zwarciu z jej inno\u015bci\u0105, jej niedol\u0105, jej kozackim mitem. Wtedy mo\u017ce policzymy, jak du\u017co jest do zrobienia w dziedzinie dialogu kultur, w dziedzinie prezentacji, rewizji, rekonstrukcji narodowych mit\u00f3w, stereotyp\u00f3w, przestrzeni symbolicznej. Trzeba sobie przypomnie\u0107 histori\u0119, aby unikn\u0105\u0107 powt\u00f3rki z historii.<\/p>\n

Piotr Wojciechowski<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Piotr Wojciechowski Orsk to tradycyjne miejsce zsy\u0142ek, trafili tam i filomaci, a epok\u0119 p\u00f3\u017aniej polski malarz Bronis\u0142aw Wojciech Linke. Miasto le\u017cy na po\u0142udniu Uralu, w…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3357,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-3356","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2014"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t