{"id":3400,"date":"2020-11-25T02:54:11","date_gmt":"2020-11-25T00:54:11","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/wzlot-i-upadek-dzialalnosci-kulturalno-edukacyjnej-polakow-w-radzieckiej-ukrainie-w-latach-20-i-30-xx-wieku\/"},"modified":"2024-12-12T08:00:12","modified_gmt":"2024-12-12T06:00:12","slug":"wzlot-i-upadek-dzialalnosci-kulturalno-edukacyjnej-polakow-w-radzieckiej-ukrainie-w-latach-20-i-30-xx-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/wzlot-i-upadek-dzialalnosci-kulturalno-edukacyjnej-polakow-w-radzieckiej-ukrainie-w-latach-20-i-30-xx-wieku\/","title":{"rendered":"Wzlot i upadek dzia\u0142alno\u015bci kulturalno-edukacyjnej Polak\u00f3w w radzieckiej Ukrainie w latach 20 i 30 XX wieku"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

\u017bycie kulturalne, edukacyjne, naukowe i teatralne polskiej spo\u0142eczno\u015bci kraju koncentrowa\u0142o si\u0119 w Kijowie, gdzie dzia\u0142a\u0142a najwi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 polskich instytucji krajowych. Szybki rozw\u00f3j Kijowa w drugiej po\u0142owie XIX wieku stopniowo przekszta\u0142ci\u0142 miasto w wa\u017cne administracyjne, polityczne, gospodarcze i spo\u0142eczno-kulturalne centrum Ukrainy i przyczyni\u0142 si\u0119 do nap\u0142ywu ludno\u015bci polskiej, zw\u0142aszcza szlachty i mieszczan. Pod koniec XIX wieku liczba Polak\u00f3w w mie\u015bcie wynosi\u0142a oko\u0142o 24 900 os\u00f3b (8,5% og\u00f3\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w miasta), a ju\u017c w 1915 r. – 100 tys. os\u00f3b (oko\u0142o 20-25% mieszka\u0144c\u00f3w miasta).<\/p>\n

W latach 1916\u20131918 w Kijowie dzia\u0142a\u0142y polskie teatry i studia teatralne, polskie Kursy Przygotowania Pedagogicznego<\/em> im. Feliksa Kona (od 1922 roku – trzyletnie), kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej (w 1923 roku) zosta\u0142y przekszta\u0142cone w Polskie Liceum Techniczne i Polskie Technikum Pedagogiczne im. Feliksa Kona; Og\u00f3lnoukrai\u0144skie Kursy Kszta\u0142cenia Polskich Nauczycieli (od 1924 r.); aktywnie dzia\u0142a\u0142o Polskie Towarzystwo Naukowe.<\/p>\n

Po pierwszej wojnie \u015bwiatowej polskie o\u015brodki badawcze by\u0142y reprezentowane w polskim oddziale Ukrai\u0144skiej Akademii Nauk. We wrze\u015bniu 1917 r. otwarte zosta\u0142o Polskie Kolegium Uniwersyteckie w Kijowie. W latach 1917\u20131918 dzia\u0142a\u0142y: Polski Wolny Uniwersytet Powszechny b\u0105d\u017a Polski Uniwersytet Ludowy oraz liczne szko\u0142y podstawowe, \u015brednie i wy\u017csze [32]. W tym czasie w obwodzie kijowskim funkcjonowa\u0142o 16 polskich szk\u00f3\u0142 \u015brednich, w kt\u00f3rych uczy\u0142o si\u0119 oko\u0142o 3500 uczni\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych szk\u00f3\u0142 mie\u015bci\u0142a si\u0119 w Kijowie.<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 polskich czasopism wydawanych na Ukrainie drukowano r\u00f3wnie\u017c w Kijowie \u2013 w tym by\u0142y to takie gazety jak: \u201eSierp\u201d (1922\u20131939, w 1936 r. gazeta zosta\u0142a przekszta\u0142cona w \u201eG\u0142os Radziecki\u201d), \u201eG\u0142os M\u0142odzie\u017cy\u201d, \u201eMarchlewszczyzna Sowiecka\u201d i inne. W Kijowie dzia\u0142a\u0142o Polskie Narodowe Towarzystwo Wydawnicze \u201eTrybuna\u201d, kt\u00f3re drukowa\u0142o w j\u0119zyku polskim literatur\u0119 beletrystyczn\u0105, edukacyjn\u0105, polityczn\u0105 i o\u015bwiatow\u0105. Cz\u0119\u015b\u0107 polskiej literatury edytowano tak\u017ce w wydawnictwie \u201eDER\u017bNACMENWYDAW\u201d (Chark\u00f3w), kt\u00f3re specjalizowa\u0142o si\u0119 w wydawaniu ksi\u0105\u017cek w j\u0119zykach mniejszo\u015bci narodowych. Najbardziej popularnym w\u015br\u00f3d ludno\u015bci polskiej w drugiej po\u0142owie lat dwudziestych XX wieku by\u0142 tygodnik z przewa\u017caj\u0105cym kie\u00adrunkiem \u201ew\u0142o\u015bcia\u0144skim\u201d \u201eSierp\u201d, kt\u00f3rego pierwszy numer ukaza\u0142 si\u0119 24 lipca 1922 roku. Pismo te by\u0142o organem Biura Polskiego<\/em> Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii (b) Ukrainy (red. nacz. I. Wyszniewski ) i wydawano go w nak\u0142adzie w 4500 egzemplarzy. Jego redaktorami byli dyrektor Instytutu Kultury Polskiej Boles\u0142aw Skarbek-Szacki\u00a0 i wiceprezes Instytutu Henryk Politur.<\/p>\n

Popularnym by\u0142 r\u00f3wnie\u017c dwutygodnik o nak\u0142adzie 1500 egzemplarzy przeznaczony dla m\u0142odzie\u017cy robotniczo-w\u0142o\u015bcia\u0144skiej Radzieckiej Ukrainy \u201eG\u0142os M\u0142odzie\u017cy\u201d, za\u0142o\u017cony 15 stycznia 1925 r., jako organ Komitetu Centralnego Leninowskiego Komunistycznego Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy (red. nacz. I. Stajn) W czwartym roku istnienia zosta\u0142 przekszta\u0142cony w gazet\u0119 tygodnio\u00adw\u0105 \u00a0i nale\u017ca\u0142 do d\u0142ugo\u00adtrwa\u0142ych periodyk\u00f3w polskich: ukazywa\u0142 si\u0119 bez przerwy niemal 11 lat, tj. do kwietnia 1935 r.<\/p>\n

W latach dwudziestych i trzydziestych XX w. w Kijowie dzia\u0142a\u0142 tak\u017ce Centralny Polski Klub Robotniczy, Centralna Polska Biblioteka Pa\u0144stwowa, Instytut Polskiej Kultury Proletariackiej, Polski Instytut Edukacji Spo\u0142ecznej, Polski Instytut Pedagogiczny, szko\u0142y Pedagogiczne i Mechaniczne, Teatr Polski, Sekcja Polska w Komunistycznym Instytucie Rolnictwa, polski oddzia\u0142 Kijowskiego Instytutu Medycznego, dzienne i wieczorowe polskie tzw. ROBFAKI (fakultety robotnicze), istnia\u0142y nawet dwa polskie Domy Dziecka.<\/p>\n

W roku akademickim 1924\u20131925 w Kijowie powsta\u0142y polskie technika – pedagogiczne i mechaniczne, a tak\u017ce dwie rolnicze szko\u0142y zawodowe we wsiach Czeremoszni okr\u0119gu wo\u0142y\u0144skiego i Makarenec okr\u0119gu berdyczowskiego. Cz\u0119stokro\u0107 powstawa\u0142y pierwsze polskie sowieckie instytucje edukacyjne, g\u0142\u00f3wnie na bazie istniej\u0105cych. W przysz\u0142o\u015bci niekt\u00f3re z nich reorganizowano i przekwalifikowano na inne instytucje. Na przyk\u0142ad Polski Instytut Pedagogiczny im. Feliksa Dzier\u017cy\u0144skiego zosta\u0142 za\u0142o\u017cony w 1930 r. na bazie istniej\u0105cej Polskiej Szko\u0142y Pedagogicznej im. Feliksa Kona w pomieszczeniu w Zau\u0142ku Rylskim 10. Tu dzia\u0142a\u0142a te\u017c Polska Szko\u0142a, Centralna Polska Biblioteka Pa\u0144stwowa (przynajmniej do 1933 r.), Centralny Polski Klub Robotniczy, a nawet studenci Polskiego Instytutu Pedagogicznego mieszkali tam przez jaki\u015b czas.<\/p>\n

Polski Instytut Pedagogiczny, kt\u00f3ry faktycznie zaistnia\u0142 od stycznia 1932 r., funkcjonowa\u0142 owocnie jedynie w ci\u0105gu kilku lat, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105c z Instytutem Polskiej Kultury Proletariackiej (IPKP) w strukturze Og\u00f3lnoukrai\u0144skiej Akademii Nauk (OUAN). Nie posiadaj\u0105c siedziby, IPKP dzia\u0142a\u0142 w ramach Polskiego Instytutu Pedagogicznego (pracownicy IPKP byli r\u00f3wnie\u017c nauczycielami w Polskim Instytucie Pedagogicznym). Na bazie Polskiego Instytutu Pedagogicznego prowadzono r\u00f3wnie\u017c szkolenie aspirant\u00f3w IPKP. W szczeg\u00f3lno\u015bci w roku akademickim 1933\u20131934 w Polskim Instytucie Pedagogicznym przeszkolono 417 student\u00f3w i 40 aspirant\u00f3w, a na wydziale pracy by\u0142o 540 s\u0142uchaczy.<\/p>\n

W\u0142adze bolszewickie pr\u00f3bowa\u0142y wykorzysta\u0107 rozw\u00f3j kultury narodowej do w\u0142asnych cel\u00f3w, w szczeg\u00f3lno\u015bci do edukacji obywateli nowego modelu, a mianowicie \u201enarodu radzieckiego\u201d, wykszta\u0142conego w duchu komunizmu. Podstawowym celem w\u0142adz by\u0142o wyeliminowanie analfabetyzmu, wprowadzenie obowi\u0105zkowej edukacji na poziomie podstawowym i \u015brednim oraz zwi\u0119kszenie og\u00f3lnego poziomu kultury ludno\u015bci kraju. Na przyk\u0142ad, w 1927 r. w\u015br\u00f3d ludno\u015bci polskiej, zamieszkuj\u0105cej na sowieckiej Ukrainie pi\u015bmiennych by\u0142o tylko 48,2%. Zwi\u0119kszeniu poziomu kultury i wykorzenieniu analfabetyzmu polskich mieszka\u0144c\u00f3w sowieckiej Ukrainy sprzyja\u0142y dzia\u0142ania sieci polskich szk\u00f3\u0142, czytelni, bibliotek r\u00f3\u017cnego rodzaju i typ\u00f3w oraz innych instytucji kulturalnych i edukacyjnych.<\/p>\n

Jedn\u0105 z takich instytucji by\u0142a Centralna Polska Biblioteka Pa\u0144stwowa w Kijowie (CPBP), kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a w latach 1925\u20131937 i by\u0142a finansowana z bud\u017cetu pa\u0144stwa (nb. w roku 1926 bud\u017cet biblioteki wynosi\u0142 10783 rubli). G\u0142\u00f3wnym celem stworzenia tego ksi\u0119gozbioru by\u0142o zaspokojenie potrzeb czytelniczych ludno\u015bci polskiej mieszkaj\u0105cej w mie\u015bcie i wok\u00f3\u0142 niego, a tak\u017ce w innych okr\u0119gach USRR. Kolejnym wa\u017cnym zadaniem CPBP by\u0142o stworzenie odr\u0119bnego pa\u0144stwowego narodowego centralnego funduszu polskiej ksi\u0105\u017cki, organizacja bibliotek mobilnych (objazdowych) oraz udzielanie pomocy organizacyjnej i metodologicznej polskim bibliotekom, powstaj\u0105cym na obszarach radzieckiej Ukrainy (g\u0142\u00f3wnie na jej prawobrze\u017cnej cz\u0119\u015bci), gdzie polska ludno\u015b\u0107 mieszka\u0142a w zwartych skupiskach (w drugiej po\u0142owie lat dwudziestych XX w. w republice by\u0142o oko\u0142o 120-130 polskich rad wiejskich).<\/p>\n

Niekt\u00f3re regiony kraju liczy\u0142y do 50000 Polak\u00f3w, jednak po\u0142owa mieszka\u0144c\u00f3w nie mia\u0142a ani polskich bibliotek, ani polskich klub\u00f3w, ani innych narodowych instytucji kultury. W sumie w drugiej po\u0142owie lat dwudziestych XX w. mieszka\u0142o na Ukrainie oko\u0142o 476000 Polak\u00f3w (w ZSRR oko\u0142o 800000), dzia\u0142a\u0142o kilkaset (w granicach 300-400) polskich szk\u00f3\u0142, oko\u0142o 70-80 polskich czytelni, 30\u201340 budynk\u00f3w wiejskich (\u201eDom\u00f3w Ch\u0142opa\u201d), 70\u201380 bibliotek, 10\u201320 klub\u00f3w.<\/p>\n

W 1925 r. zasoby biblioteczne <\/em>CPBP wynosi\u0142y 20000 wolumin\u00f3w, w 1927 r. – 29539 (jednak tylko 12337 wolumin\u00f3w przeznaczone by\u0142y do u\u017cytku publicznego, a pozosta\u0142e ksi\u0105\u017cki znajdowa\u0142y si\u0119 w zasobach archiwalnych). W 1928 r. ksi\u0119gozbi\u00f3r liczy\u0142 ponad 33000 wolumin\u00f3w, a w roku 1931 \u2013 48\u00a0000 wolumin\u00f3w. Jednocze\u015bnie w zasobach bibliotecznych zorganizowano dzia\u0142 naukowy stanowi\u0105cy 35 tysi\u0119cy wolumin\u00f3w. W Centralnej Polskiej Bibliotece Pa\u0144stwowej w Kijowie gromadzono tak\u017ce prawie wszystkie czasopisma w j\u0119zyku polskim, wydawane w ZSRR, w tym takiew jak: \u201eSierp\u201d, \u201eGwiazda M\u0142odzie\u017cy\u201d, \u201eG\u0142os M\u0142odzie\u017cy\u201d, \u201eTrybuna Radziecka\u201d, \u201eDo \u015bwiat\u0142a\u201d, \u201eMy\u015bl bolszewicka\u201d i inne. Oczywi\u015bcie bibliotek\u0119 uzupe\u0142niano w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci sowieckimi wydaniami polskoj\u0119zycznymi, drukowanymi g\u0142\u00f3wnie w celach propagandowych.<\/p>\n

Najpopularniejsz\u0105 w\u015br\u00f3d czytelnik\u00f3w by\u0142a literatura pi\u0119kna (76,5%), (w tym 86,7% w j\u0119zyku polskim). Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 wyda\u0144 literatury pi\u0119knej, udost\u0119pnianych czytelnikom wydrukowana by\u0142a w latach dwudziestych XX wieku (wydania tzw. \u201eczerwonego pisarstwa\u201d).<\/p>\n

Nowych publikacji naukowych w j\u0119zyku polskim by\u0142o bardzo niewiele, a ze starej literatury naukowej tylko niewielka cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142a dozwolona do og\u00f3lnego u\u017cytku. W\u015br\u00f3d wyda\u0144 literatury pi\u0119knej najbardziej poczytnymi by\u0142y utwory M. Gorkiego, G. Danilewskiego, G. Zapolskiej, B. Kellermana, J. Korczaka, J. Londona, E. Orzeszko, B. Prusa, W. Rejmonta, A. Strugi, K. Tetmajera i innych. Ciekawe, \u017ce najcz\u0119\u015bciej wypo\u017cyczano takie tytu\u0142y jak \u201ePrzedwio\u015bnie\u201d – S. \u017beromskiego, \u201eCh\u0142opi\u201d – W. Rejmonta, \u201eTunel\u201d- B. Kellermana, \u201eHistoria jednej bomby\u201d – A. Struga, \u201ePierwsze opowiadania\u201d – B. Prusa.<\/p>\n

W 1928 roku 1022 os\u00f3b by\u0142o regularnymi czytelnikami (subskrybentami, czyli u\u017cytkownikami okresowych abonament\u00f3w), to znaczy, \u017ce co dziesi\u0105ty Polak mieszkaj\u0105cy w Kijowie by\u0142 aktywnym czytelnikiem CPBP. Siedem lat p\u00f3\u017aniej liczba ta wzros\u0142a do 1200. Ponadto biblioteka obs\u0142ugiwa\u0142a oko\u0142o 2500 os\u00f3b w ramach abonament\u00f3w zbiorowych (liczba abonament\u00f3w zbiorowych wynosi\u0142a oko\u0142o 500) i bibliotek ruchomych.<\/p>\n

Opr\u00f3cz udzielania odczuwalnej pomocy ju\u017c istniej\u0105cym polskim wydzia\u0142om w bibliotekach powiatowych, pracownicy CPBP pomagali w tworzeniu nowych polskich oddzia\u0142\u00f3w w tego typu ksi\u0119gozbiorach w Berdyczowie, Humaniu, Bia\u0142ej Cerkwi i innych terytorialnych bibliotekach. Og\u00f3\u0142em, w drugiej po\u0142owie lat dwudziestych XX wieku, przy aktywnej pomocy pracownik\u00f3w CPBP, zorganizowano odr\u0119bne oddzia\u0142y, kt\u00f3re mia\u0142y zapewni\u0107 pomoc metodologiczn\u0105 i organizacyjn\u0105 polskim ksi\u0119gozbiorom w o\u015bmiu bibliotekach okr\u0119gowych.<\/p>\n

Opr\u00f3cz tego polskie oddzia\u0142y dzia\u0142a\u0142y w koroste\u0144skiej, wo\u0142y\u0144skiej, mohylowskiej, kamieniec podolskiej i innych bibliotekach okr\u0119gowych. Og\u00f3\u0142em, w 1928 r. CPBP zapewnia\u0142a konsultacje, nades\u0142a\u0142a karty katalogowe, specjalne tabele klasyfikacyjne oraz udziela\u0142a innej pomocy osiemnastu polskim oddzia\u0142om w bibliotekach okr\u0119gowych.<\/p>\n

Z czasem przy udziale pracownik\u00f3w CPBP powsta\u0142y polskie biblioteki w Dnieprodzier\u017cy\u0144sku, Dniepropietrowsku, Miko\u0142ajowie, Proskurowie, Fastowie, Berdyczowie, Bia\u0142ej Cerkwi i innych miastach, miasteczkach i wsiach USRR, tam, gdzie Polacy mieszkali w zwartych skupiskach. Pod koniec roku 1929 w radzieckiej Ukrainie istnia\u0142o 79 polskich bibliotek z ksi\u0119gozbiorem 74661 wolumin\u00f3w, w tym 48621 w j\u0119zyku polskim. Og\u00f3\u0142em biblioteki te nawiedza\u0142o oko\u0142o 6500 czytelnik\u00f3w.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat 30. XX wieku kierownictwo radzieckiej Ukrainy przyj\u0119\u0142o szereg rezolucji dotycz\u0105cych poprawy us\u0142ug kulturalnych i edukacyjnych Polak\u00f3w ukrai\u0144skiej SRR. W grudniu 1930 roku w Kijowie powsta\u0142 Naukowo-Badawczy Instytut Polskiej Kultury Proletariackiej przy WUAN (kierowany przez dyrektora B. Skarbka), g\u0142\u00f3wnym zadaniem kt\u00f3rego by\u0142o promowanie marksizmu-leninizmu w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w. Instytut mia\u0142 pi\u0119\u0107 sekcji: spo\u0142eczno-ekonomiczn\u0105, historyczn\u0105, literack\u0105, filologiczn\u0105, antyreligijn\u0105. R\u00f3wnie\u017c na prze\u0142omie lat 1930\u20131931 w Kijowie otwarto Polski Instytut Edukacji Publicznej.<\/p>\n

W og\u00f3le w USRR dzia\u0142a\u0142y w\u00f3wczas dwie polskie uczelnie pedagogiczne, cztery rolnicze i jedno technikum industrialne. W roku 1930 w Kijowie pocz\u0119to wydawa\u0107 czasopismo \u201ePoradnik O\u015bwiatowy\u201d (1930\u20131932) – nowe kwartalnik w j\u0119zyku polskim Ludowego Komisariatu Edukacji Ukrai\u0144skiej SRR (nak\u0142ad oko\u0142o 1000\u20131400 egzemplarzy, o obj\u0119to\u015bci 50\u2013100 stron). Ponadto pod koniec 1931 r. Komitet Centralny Komunistycznej Partii Ukrainy wyznaczy\u0142 zadanie doprowadzenia w 1932 r. nak\u0142adu gazety \u201eSierp\u201d do 25 tysi\u0119cy egzemplarzy, a \u201eG\u0142osu M\u0142odzie\u017cy\u201d do 10 tysi\u0119cy.<\/p>\n

Jednak na prze\u0142omie lat dwudziestych i trzydziestych w\u0142adze bolszewickie postanowi\u0142y stopniowo ogranicza\u0107 polityk\u0119 ukorzenienia i ukrainizacji. Podczas drugiego og\u00f3lnoukrai\u0144skiego spotkania w sprawie pracy (1930 r.) nie by\u0142o ju\u017c \u017cadnego podobie\u0144stwa, nie tylko do dyskusji politycznych, ale tak\u017ce do elementarnego wyra\u017cania w\u0142asnej opinii przez lokalnych przedstawicieli mniejszo\u015bci narodowych.<\/p>\n

Rezolucja Ukrai\u0144skiego Centralnego Komitetu Wykonawczego i Rady Komisarzy Ludowych USRR z dnia 3 lutego 1931 roku w sprawie reorganizacji obszar\u00f3w USRR doprowadzi\u0142a do zniesienia i restrukturyzacji niekt\u00f3rych okr\u0119g\u00f3w narodowych. W sierpniu 1931 r. wszystkie biura i sekcje narodowe przy Komitecie Centralnym Komunistycznej Partii Ukrainy zosta\u0142y zlikwidowane. W zwi\u0105zku z tym zmieni\u0142a si\u0119 polityka Komunistycznej Partii Ukrainy w stosunku do polskiej mniejszo\u015bci narodowej. Polityka promowania rozwoju narodowego straci\u0142a na warto\u015bci i sta\u0142a si\u0119 hamulcem machiny totalitarno-administracyjnej. Od roku 1933 dzia\u0142alno\u015b\u0107 kulturalna w\u015br\u00f3d mniejszo\u015bci narodowych, w szczeg\u00f3lno\u015bci w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w, w warunkach biurokratycznego systemu pa\u0144stwowego zacz\u0119\u0142a gwa\u0142townie si\u0119 zwija\u0107.<\/p>\n

W tamtym czasie podejmowano decyzje w charakterystycznym duchu \u201eantynacjonalistycznym\u201d, w kt\u00f3rym wysuwano na pierwszy plan \u201eujawnianie\u201d pr\u00f3b kontrrewolucji przenikaj\u0105cej pono do polskich szk\u00f3\u0142 w celu \u201ewychowania m\u0142odego pokolenia w duchu antyradzieckim\u201d. Na przyk\u0142ad w wyniku realizacji decyzji partyjnych w roku 1934 w obwodzie winnickim z 291 z wyk\u0142adowym j\u0119zykiem polskich 135 zreorganizowano na j\u0119zyk ukrai\u0144ski, a w obwodzie kijowskim z 153 szk\u00f3\u0142 polskich 70 przekszta\u0142cono w ukrai\u0144skie. A na pocz\u0105tku 1938 roku w obwodzie kijowskim istnia\u0142o ju\u017c zaledwie pi\u0119\u0107 polskich szk\u00f3\u0142.<\/p>\n

W styczniu 1934 roku podpisano polsko-niemieck\u0105 deklaracj\u0119 o niestosowaniu przemocy, co znacznie komplikowa\u0142o stosunki polsko-radzieckie i pog\u0142\u0119bi\u0142o negatywne nastawienie w\u0142adz radzieckich wobec Polak\u00f3w. Rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 masowe zwalnianie obywateli narodowo\u015bci polskiej i niemieckiej z odpowiedzialnych posad pa\u0144stwowych, a nawet stanowisk ni\u017cszego szczebla (w szczeg\u00f3lno\u015bci w zak\u0142adach zbrojeniowych <\/em>USRR).<\/p>\n

W po\u0142owie lat trzydziestych na Ukrainie organy partyjne podj\u0119\u0142y szereg decyzji i rozporz\u0105dze\u0144, maj\u0105cych na celu \u201eoczyszczenie\u201d od Polak\u00f3w – jako \u201eelement\u00f3w antyradzieckich\u201d -szk\u00f3\u0142, technik\u00f3w, instytut\u00f3w i innych instytucji kultury i edukacji. Na podstawie tych zarz\u0105dze\u0144 wi\u0119kszo\u015b\u0107 polskich plac\u00f3wek edukacyjnych zosta\u0142a zamkni\u0119ta, a edycj\u0119 wielu polskich gazet wstrzymano.<\/p>\n

W 1935 r. zlikwidowano Polski Instytut Pedagogiczny, w kt\u00f3rym studiowa\u0142o oko\u0142o 700 student\u00f3w, tworz\u0105c zamiast tego jedynie stuosobowy oddzia\u0142 w Kijowskim Instytucie Pedagogicznym. Ponadto w roku 1935 podj\u0119to uchwa\u0142y w sprawie rozwi\u0105zania narodowych jednostek administracyjno-terytorialnych, na skutek czego uleg\u0142 likwidacji polski Rejon Marchlewski i rozpocz\u0119to masow\u0105 deportacj\u0119 ludno\u015bci polskiej z miejsc jej zwartego zamieszkania.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie w latach 1935\u20131936 wraz z likwidacj\u0105 polskich instytucji edukacyjnych i naukowych polskie kluby, biblioteki, organizacje pozarz\u0105dowe i towarzystwa zosta\u0142y zamkni\u0119te. Co prawda w 1936 roku Centralna Polska Biblioteka Pa\u0144stwowa w Kijowie jeszcze funkcjonowa\u0142a w lokalu przy ul. Swierd\u0142owa 19. W listopadzie tego\u017c roku na polecenie w\u0142adz zamkni\u0119to Dom Kultury Polskiej. W roku nast\u0119pnym zlikwidowano Teatr Polski, Polski Zesp\u00f3\u0142 Pie\u015bni i Ta\u0144ca oraz CPBP, a zasoby tych instytucji \u00a0przekazane zosta\u0142y do Biblioteki Akademii Nauk USRR (obecnie NBUW) (niestety, wi\u0119kszo\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek CPBP zagin\u0119\u0142a).<\/p>\n

Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wraz z likwidacj\u0105 polskich instytucji kultury, w\u0142adze ob\u0142udnie i cynicznie przyjmowa\u0142y uchwa\u0142y g\u0142osz\u0105ce potrzeb\u0119 usprawnienia pracy kulturalnej i edukacyjnej w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w z prawobrze\u017cnej Ukrainy.<\/p>\n

Henryk NIEDA\u0141KOW, Wiktor SOKO\u0141OW, Jerzy BORCHALENKO<\/strong>
Organizacja spo\u0142eczna \u201eZjednoczenie Etnicznych Polak\u00f3w Ukrainy \u201eUkraina-Polska\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017bycie kulturalne, edukacyjne, naukowe i teatralne polskiej spo\u0142eczno\u015bci kraju koncentrowa\u0142o si\u0119 w Kijowie, gdzie dzia\u0142a\u0142a najwi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 polskich instytucji krajowych. Szybki rozw\u00f3j Kijowa w drugiej…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3401,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[41],"tags":[],"class_list":["post-3400","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2020"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t