{"id":3494,"date":"2011-12-12T09:48:36","date_gmt":"2011-12-12T07:48:36","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/pod-gwiazda-poezji-wislawy-szymborskiej\/"},"modified":"2024-12-12T18:54:36","modified_gmt":"2024-12-12T16:54:36","slug":"pod-gwiazda-poezji-wislawy-szymborskiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/pod-gwiazda-poezji-wislawy-szymborskiej\/","title":{"rendered":"POD GWIAZD\u0104 POEZJI Wis\u0142awy Szymborskiej"},"content":{"rendered":"

\"\" <\/strong><\/p>\n

Prze\u017cywszy 89 lat odesz\u0142a do wieczno\u015bci wybitna polska poetka, laureatka Nagrody Nobla Wis\u0142awa Szymborska.<\/strong><\/p>\n

Na to smutne zdarzenie w \u015brodkach masowego przekazu odezwa\u0142o si\u0119 wielu pisarzy, dziennikarzy, naukowc\u00f3w, polityk\u00f3w, dzia\u0142aczy spo\u0142ecznych.<\/p>\n

\u201ePani Wis\u0142awa by\u0142a naszym duchem opieku\u0144czym. W pisanych przez Ni\u0105 wierszach znajdowali\u015bmy b\u0142yskotliwe rady, dzi\u0119ki kt\u00f3rym \u015bwiat stawa\u0142 si\u0119 bardziej zrozumia\u0142y. Czytali\u015bmy kolejne tomiki, by poczu\u0107 ten charakterystyczny dystans do rzeczywisto\u015bci, aby czerpa\u0107 rado\u015b\u0107 z prze\u017cywania zwyczajnych sytuacji\u201d, \u2013 napisali, w\u015br\u00f3d innych, Bronis\u0142aw i Anna Komorowscy, para prezydencka.<\/p>\n

\u201eBy\u0142a ujmuj\u0105co skromna, inteligentna, wspaniale dowcipna. Jasna gwiazda w naszej rzeczywisto\u015bci\u201d, \u2013 tak o noblistce powiedzia\u0142 prezes polskiego PEN Clubu Adam Pomorski.<\/p>\n

Prof. Teresa Walas z Wydzia\u0142u Polonistyki UJ zaznaczy\u0142a:
\u201eWis\u0142awa Szymborska nie by\u0142a poetk\u0105 liryczn\u0105 w tradycyjnym znaczeniu tego s\u0142owa. Nie czyni\u0142a z w\u0142asnego \u017cycia przedmiotu swojej poezji, co zreszt\u0105 opisa\u0142 kiedy\u015b bardzo dobrze Czes\u0142aw Mi\u0142osz, pokazuj\u0105c, \u017ce by\u0142a poetk\u0105 dystansu<\/em>, poetk\u0105 bardzo nowoczesn\u0105\u201d.<\/p>\n

I rzeczywi\u015bcie, w jej biografii nie by\u0142o czego\u015b nadzwyczaj jaskrawego, wywieraj\u0105cego szczeg\u00f3lne wra\u017cenie na naszej wyobra\u017ani, wyzywaj\u0105cego. W tym aspekcie przypomnie\u0107 mo\u017cna, nieco ironiczny, dawny wiersz \u201eNagrobek\u201d (chocia\u017c, po \u015bmierci tej wielkiej mistrzyni s\u0142owa te wersy ju\u017c nie wydaj\u0105 si\u0119 tak ironicznymi):<\/p>\n

Tu le\u017cy staro\u015bwiecka jak przecinek
autorka paru wierszy. Wieczny odpoczynek
raczy\u0142a da\u0107 jej ziemia, pomimo \u017ce trup
nie nale\u017ca\u0142 do \u017cadnej z literackich grup.
Ale te\u017c nic lepszego nie ma na mogile
opr\u00f3cz tej rymowanki, \u0142opianu i sowy,
Przechodniu, wyjmij z teczki m\u00f3zg elektronowy
i nad losem Szymborskiej podumaj przez chwil\u0119.<\/strong><\/p>\n

Ona, rzeczywi\u015bcie, nie przy\u0142\u0105cza\u0142a si\u0119 do jakichkolwiek ugrupowa\u0144 tw\u00f3rczych, ale nie unika\u0142a te\u017c przyjacielskiego obcowania; nie bra\u0142a aktywnego udzia\u0142u w wieczorach autorskich, a jednak – bardzo celnie, z subteln\u0105 ironi\u0105 mog\u0142a je uwidoczni\u0107 z perspektywy swojego dystansu <\/em>tw\u00f3rczego: <\/em><\/p>\n

\u201eDwana\u015bcie os\u00f3b jest na sali…\/ Po\u0142owa przysz\u0142a, bo deszcz pada,\/reszta to krewni\u201d.<\/em><\/p>\n

Wis\u0142awa Szymborska urodzi\u0142a si\u0119 2 lipca 1923 roku. Studiowa\u0142a polonistyk\u0119 i socjologi\u0119 na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie, pracowa\u0142a w redakcjach krakowskich pism literackich.<\/p>\n

Jej debiut poetycki nie by\u0142 tak jaskrawym, jak u poet\u00f3w jej pokolenia: wybitnego wsp\u00f3\u0142czesnego poety i dramaturga Tadeusza R\u00f3\u017cewicza i r\u00f3wnie znanego, niestety ju\u017c zmar\u0142ego, a urodzonego n.b. we Lwowie Zbigniewa Gerberta, czy te\u017c innych m\u0142odych legendarnych poet\u00f3w, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w Powstaniu Warszawskim 1944 roku – Krzysztofa Kamila Baczy\u0144skiego i Tadeusza Gajcego.<\/p>\n

Sukces W. Szymborska zdobywa wydaj\u0105c sw\u0105 trzeci\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eWo\u0142anie do Yeti\u201d. W tym zbiorku zar\u00f3wno krytycy, jak i wtajemniczeni w \u015bwiat poezji czytelnicy odczuli osobliwo\u015bci stylu poetki z w\u0142a\u015bciw\u0105 jej aforystyczno\u015bci\u0105 i paradoksalno\u015bci\u0105 my\u015blenia.<\/p>\n

Kiedy Wis\u0142aw\u0119 Szymborsk\u0105 wysuni\u0119to do Nagrody Nobla, nadszed\u0142 czas, aby zainteresowa\u0107 wydawc\u00f3w t\u0142umaczeniami jej wierszy. Autor tych linijek i Natalia Sydiaczenko zwr\u00f3cili\u015bmy si\u0119 w\u00f3wczas z odpowiedni\u0105 propozycj\u0105 do dyrektora wydawnictwa \u201eKameniar\u201d Dmytra Sapihy, jak r\u00f3wnie\u017c przes\u0142ali\u015bmy do Wis\u0142awy Szymborskiej pro\u015bb\u0119 o zgod\u0119 na t\u0142umaczenie jej wierszy i wydanie ksi\u0105\u017cki. Wkr\u00f3tce tak\u0105 zgod\u0119 otrzymali\u015bmy z pewnym zastrze\u017ceniem – pro\u015bb\u0105, aby t\u0142umaczy by\u0142o najwy\u017cej dw\u00f3ch. Ksi\u0105\u017ck\u0119 uda\u0142o si\u0119 wyda\u0107 dzi\u0119ki aprobacie wydawnictwa\u201eKameniar\u201d i wsparciu \u00f3wczesnego Pa\u0144stwowego Komitetu Ukrainy ds. sprawach Narodowo\u015bci i Migracji.<\/p>\n

\u00a0\u00a0 W ten spos\u00f3b, ujrza\u0142 \u015bwiat nasz dwuj\u0119zyczny zbi\u00f3r przek\u0142ad\u00f3w zatytu\u0142owany \u201ePod jedn\u0105 gwiazdk\u0105\u201d (1997). Sk\u0142ada si\u0119 on z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci: ksi\u0105\u017cki W. Szymborskiej \u201eLudzie na mo\u015bcie\u201d(1986) i wybranych wierszy poetki z innych tom\u00f3w. To by\u0142o pierwsze na Ukrainie wydanie t\u0142umacze\u0144 jej poezji w postaci odr\u0119bnej ksi\u0105\u017cki. Dodam, \u017ce nasze przek\u0142ady, z tego zbioru, publikowano m. in. w gazetach: \u00ab\u0414\u043d\u0456\u043f\u0440\u043e\u00bb, \u00abArtLine\u00bb, \u00ab\u0412\u0441\u0435\u0441\u0432\u0456\u0442\u043d\u044f \u043b\u0456\u0442\u0435\u0440\u0430\u0442\u0443\u0440\u0430\u00bb, \u00ab\u0417\u0430\u0440\u0443\u0431\u0456\u0436\u043d\u0430 \u043b\u0456\u0442\u0435\u0440\u0430\u0442\u0443\u0440\u0430\u00bb. Pojawi\u0142y si\u0119 liczne wypowiedzi o poetce w prasie i w radio. Dwutysi\u0119czny nak\u0142ad rozszed\u0142 si\u0119 bardzo szybko, i dzi\u015b nie\u0142atwo wr\u0119cz mi znale\u017a\u0107 jeden egzemplarz dla zainteresowanych dziennikarzy i radiowc\u00f3w.<\/p>\n

Jak dowiedzia\u0142em si\u0119 p\u00f3\u017aniej, wiersze Wis\u0142awy, z przyczyn ideologicznych, nie w\u0142\u0105czono nawet do solidnej ukrai\u0144skiej dwutomowej antologii poezji polskiej, wydanej w 1979 roku. A zatem nie ujrza\u0142y \u015bwiat\u0142a dziennego przek\u0142ady jej wierszy, dokonane przez Lin\u0119 Kostenko. Opowiedzia\u0142a mi wtedy o tym znana slawistka, doktor filologii, akademik Akademii Nauk Szko\u0142y Wy\u017cszej, poetka Julia Bu\u0142achowska, kt\u00f3ra uk\u0142ada\u0142a II tom tej antologii.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Dlaczego za podstaw\u0119 naszego pierwszego wydania przek\u0142ad\u00f3w Wis\u0142awy Szymborskiej wzi\u0119li\u015bmy jej ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eLudzie na mo\u015bcie\u201d? Cz\u0119\u015bciowo mo\u017ce to wyja\u015bni\u0107 fragment recenzji Jana Pieszczachowicza (1988 r.), po\u015bwi\u0119conej wspomnianemu zbiorowi:<\/p>\n

\u201eSzymborska porusza si\u0119 z wdzi\u0119kiem po zakamarkach codzienno\u015bci i rejestruje jej s\u0142abe szczeg\u00f3\u0142y, zachowuj\u0105c szeroko\u015b\u0107 spojrzenia oraz zmieniaj\u0105c to, co uwa\u017cane za banalne, w znaki bytu czy nawet kosmosu. Mo\u017cna by to okre\u015bli\u0107 jako perspektyw\u0119 patrzenia na wszech\u015bwiat przez pryzmat atomu, drobiny. Jest ni\u0105 r\u00f3wnie\u017c cz\u0142owiek, okre\u015blany za pomoc\u0105 nik\u0142ych, a przecie\u017c wzruszaj\u0105co wa\u017ckich \u015blad\u00f3w, jakie zostawia w swojej ziemskiej w\u0119dr\u00f3wce. Szacunek dla wszelkich form istnienia staje si\u0119 dla Szymborskiej trudnym optymizmem na brzegu rzeki przemijania, w kt\u00f3rej jeste\u015bmy kroplami, ale wszak bez nich, pomno\u017conych przez wielkie liczby, nie by\u0142oby samej rzeki… Ten tomik dzia\u0142a jak od\u015bwie\u017caj\u0105ca k\u0105piel w czasie, gdy literatura uleg\u0142a znu\u017ceniu, nie umie i nie chce proponowa\u0107 \u201erecepty na \u017cycie\u201d. Wis\u0142awa Szymborska raz jeszcze potwierdzi\u0142a, \u017ce jest najwybitniejsz\u0105 \u017cyj\u0105c\u0105 poetk\u0105 naszego czasu, pilne wypatruj\u0105c\u0105 ze szczytu Parnasu, co dzieje si\u0119 na r\u00f3wninie \u017cycia\u201d.<\/p>\n

Ta refleksja Jana Pieszczachowicza jest sprawiedliw\u0105 r\u00f3wnie\u017c w stosunku do ca\u0142ej p\u00f3\u017aniejszej tw\u00f3rczo\u015bci W. Szymborskiej. Oto, na przyk\u0142ad, my\u015bl prostego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry odczuwa swoj\u0105 ma\u0142o\u015b\u0107 w por\u00f3wnaniu z kosmosem, okolona lakoniczn\u0105 paradoksalno\u015bci\u0105 w wierszu:<\/p>\n

\u201eOdkryto now\u0105 gwiazd\u0119, \/co nie znaczy, \u017ce zrobi\u0142o si\u0119 ja\u015bniej \/i, \u017ce przyby\u0142o czego\u015b, czego brak\/\u201d<\/em> (\u00abNadmiar\u00bb).<\/p>\n

Natomiast w strofach wiersza \u201eO \u015bmierci bez przesady\u201d czytamy: <\/strong>
Nie ma takiego \u017cycia,<\/strong>
kt\u00f3re by cho\u0107 przez chwil\u0119<\/strong>
nie by\u0142o nie\u015bmiertelne.<\/strong>
\u015bmier\u0107 <\/strong>
zawsze o t\u0119 chwil\u0119 przybywa sp\u00f3\u017aniona. <\/strong>
Na pr\u00f3\u017cno szarpie klamk\u0105<\/strong>
niewidzialnych drzwi.<\/strong>
Kto ile zd\u0105\u017cy\u0142,<\/strong>
tego mu cofn\u0105\u0107 nie mo\u017ce.<\/strong><\/p>\n

W swojej mowie podczas ceremonii wr\u0119czenia nagrody Nobla (w 1996 roku), Wis\u0142awa Szymborska powiedzia\u0142a, mi\u0119dzy innymi, \u017ce wysoko ceni sobie dwa ma\u0142e, ale mocno skrzydlone s\u0142owa: \u00abnie wiem\u00bb. <\/em>Dalej t\u0119 kontemplacj\u0119 poetka u\u015bci\u015bla rozwini\u0119tymi metaforami.<\/p>\n

W. Szymborska nie stara\u0142a si\u0119 zwykle wyg\u0142asza\u0107 dawno ju\u017c ustalone prawdy – ona fascynowa\u0142a czytelnik\u00f3w nieprzewidywalno\u015bci\u0105 poetyckich pyta\u0144! – <\/em>na pierwszy rzut oka niezwykle prostych, nawet naiwnych, lecz odpowiedzi na kt\u00f3re s\u0105 zaskakuj\u0105ce, nawet paradoksalne. I wsz\u0119dzie dla poetki niezawodnym instrumentem bada\u0144 tw\u00f3rczych staje si\u0119 niezachwiana logika, oprawiona w ironi\u0119 i samoironi\u0119. Sw\u00f3j stosunek do takich \u201enaiwnych\u201d pyta\u0144 poetka wypowiada w swoich ostatnich wierszach \u201eSchy\u0142ek wieku\u201d (Zbi\u00f3r \u201eLudzie na mo\u015bcie\u201d, 1986):<\/p>\n

[…]<\/strong><\/p>\n

Jak \u017cy\u0107 \u2013 spyta\u0142 mnie w li\u015bcie kto\u015b,<\/strong>
kogo ja zamierza\u0142am spyta\u0107<\/strong>
o to samo. <\/strong>
Znowu i tak jak zawsze,<\/strong>
co wida\u0107 powy\u017cej,<\/strong>
nie ma pyta\u0144 pilniejszych<\/strong>
od pyta\u0144 naiwnych.<\/strong><\/p>\n

Kto wpad\u0142by na pomys\u0142 prowadzi\u0107 dyskusj\u0119 z samym Koheletem? W swojej mowie noblowskiej W. Szymborska napomkn\u0119\u0142a, \u017ce<\/em>, gdyby takie spotkanie rzeczywi\u015bcie by\u0142o mo\u017cliwe zapyta\u0142aby u niego: \u201eNic nowego pod s\u0142o\u0144cem\u201d – napisa\u0142e\u015b, Eklezjasto. Ale przecie\u017c Ty sam urodzi\u0142e\u015b si\u0119 nowy pod s\u0142o\u0144cem. A poemat, kt\u00f3rego jeste\u015b tw\u00f3rc\u0105, te\u017c jest nowy pod s\u0142o\u0144cem, bo przed Tob\u0105 nie napisa\u0142 go nikt\u201d.<\/em><\/p>\n

I na tym przyk\u0142adzie widzimy, \u017ce poetyckie modele takich prostych pyta\u0144 b\u0119d\u0105 przenosi\u0107 nas w p\u0142aszczyzny i wymiary z\u0142o\u017conych, niejednoznacznych odpowiedzi i przynajmniej, magicznie wabi\u0107 czytelnika jak\u0105\u015b pobudzaj\u0105c\u0105 do namys\u0142u zagadk\u0105 bytu.<\/p>\n

\u00a0W wierszu \u201eRado\u015b\u0107 pisania\u201d W. Szymborska opisuje doskona\u0142y, idealny \u015bwiat, w kt\u00f3rym wszystko zale\u017cy od samego cz\u0142owieka – to \u015bwiat tw\u00f3rczo\u015bci. Cz\u0142owiek buduje go swoj\u0105 wyobra\u017ani\u0105, my\u015bl\u0105, uczuciami. W nim ona w\u0142a\u015bnie jest pe\u0142nomocnym w\u0142adc\u0105.<\/p>\n

[…]<\/strong><\/p>\n

Jest wi\u0119c taki \u015bwiat,<\/strong>
nad kt\u00f3rym los sprawuj\u0119 niezale\u017cny?<\/strong>
Czas, kt\u00f3ry wi\u0105\u017c\u0119 \u0142a\u0144cuchami znak\u00f3w?<\/strong>
Istnienie na m\u00f3j rozkaz nieustanne?<\/strong>
Rado\u015b\u0107 pisania.<\/strong>
Mo\u017cno\u015b\u0107 utrwalania.<\/strong>
Zemsta r\u0119ki \u015bmiertelnej.<\/strong><\/p>\n

W 2005 roku poszcz\u0119\u015bci\u0142o mi si\u0119 spotka\u0107 z Wis\u0142aw\u0105 Szymborsk\u0105, podczas pobytu w Krakowie na \u0406 \u015awiatowym Kongresie T\u0142umaczy Literatury Polskiej… Na wieczorze po\u017cegnalnym Kongresu niemieckiemu t\u0142umaczowi Henrykowi Beresce po raz pierwszy wr\u0119czono ukonstytuowan\u0105 wtedy literack\u0105 nagrod\u0119 \u00abTRANSATLANTYK\u00bb. W. Szymborska znajdowa\u0142a si\u0119 na parterze ze znanym polskim poet\u0105 Adamem Zagajewskim (n.b. urodzonym we Lwowie, rok temu – tak\u017ce kandyduj\u0105cym do Nagrody Nobla). Zagajewski na tym wieczorze wyg\u0142osi\u0142 mow\u0119. Po zako\u0144czeniu wieczoru, w foyer, podszed\u0142em do pani Wis\u0142awy, stoj\u0105cej z Zagajewskim i jeszcze kilkoma lud\u017ami. Obcowanie by\u0142o kr\u00f3tkie, bo przecie\u017c wielu ch\u0119tnych garn\u0119\u0142o si\u0119 do niej. Szymborska \u017cywo i po przyjacielsku zareagowa\u0142a na moje ukrai\u0144skie intonacje, potwierdzi\u0142a, \u017ce ksi\u0105\u017ck\u0119 naszych przek\u0142ad\u00f3w (kt\u00f3r\u0105 niegdy\u015b wys\u0142a\u0142em poczt\u0105) otrzyma\u0142a i, \u017ce sprawi\u0142a ona na niej dobre wra\u017cenie…<\/p>\n

Samoistnej, perfekcyjnej poetki Wis\u0142awy Szymborskiej nie ma ju\u017c w\u015br\u00f3d nas, \u017cywych, lecz pozostaje niegasn\u0105cy blask jej poezji.<\/p>\n

Stanis\u0142aw SZEWCZENKO<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prze\u017cywszy 89 lat odesz\u0142a do wieczno\u015bci wybitna polska poetka, laureatka Nagrody Nobla Wis\u0142awa Szymborska. Na to smutne zdarzenie w \u015brodkach masowego przekazu odezwa\u0142o si\u0119 wielu…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3495,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[32],"tags":[],"class_list":["post-3494","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2011"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t