{"id":3660,"date":"2012-03-03T20:09:29","date_gmt":"2012-03-03T18:09:29","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/komu-bije-dzwon\/"},"modified":"2012-05-10T22:20:23","modified_gmt":"2012-05-10T19:20:23","slug":"komu-bije-dzwon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/komu-bije-dzwon\/","title":{"rendered":"Komu bije dzwon"},"content":{"rendered":"

\"\"O wielowyznaniowym charakterze cmentarza przypominaj\u0105 symbole religii katolickiej, prawos\u0142awnej, \u017cydowskiej oraz muzu\u0142ma\u0144skiej<\/strong><\/p>\n

21 wrze\u015bnia w Bykowni – podmiejskim lesie pod Kijowem – zosta\u0142 uroczy\u015bcie otwarty Polski Cmentarz Wojenny \u2013 \u00a0Czwarty Cmentarz Katy\u0144ski. Bykownia to miejsce, gdzie potajemnie zwo\u017cono i zakopywano zw\u0142oki ofiar masowych mord\u00f3w czynionych na obywatelach Ukrainy r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci, w tym Polak\u00f3w w czasach stalinowskich w okresie tzw. Wielkiego Terroru w latach 1937\u20131940. Liczb\u0119 zamordowanych, spoczywaj\u0105cych tu w bezimiennych do\u0142ach \u015bmierci, szacuje si\u0119 na wiele tysi\u0119cy.<\/p>\n

Dzi\u015b nekropolia upami\u0119tnia los 3435 polskich obywateli – ofiar tzw. \u201ezbrodni katy\u0144skiej\u201d, jak pisa\u0142 Beria \u201ezatwardzia\u0142ych, nierokuj\u0105cych poprawy wrog\u00f3w w\u0142adzy sowieckiej”, zamordowanych przez NKWD w 1940 r. z rozkazu politbiura sowieckiej partii komunistycznej.<\/p>\n

W uroczysto\u015bciach wzi\u0119li udzia\u0142 prezydenci Polski i Ukrainy, krewni ofiar, przedstawiciele w\u0142adz pa\u0144stwowych, duchowni r\u00f3\u017cnych konfesji, polskie jednostki wojskowe, polscy harcerze oraz wielotysi\u0119czna publiczno\u015b\u0107 z Ukrainy i Polski. Na uroczysto\u015b\u0107 przyjechali przedstawiciele \u015brodowisk polskich z ca\u0142ej Ukrainy.<\/p>\n

Ceremonia rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 na wsp\u00f3lnej, polsko-ukrai\u0144skiej cz\u0119\u015bci cmentarza od z\u0142o\u017cenia pod znajduj\u0105cymi si\u0119 tam pomnikami wie\u0144c\u00f3w przez prezydent\u00f3w obu pa\u0144stw: Bronis\u0142awa Komorowskiego i Wiktora Janukowycza. Obecni wys\u0142uchali przem\u00f3wienia obu prezydent\u00f3w.<\/p>\n

– \u042f \u043f\u0435\u0440\u0435\u043a\u043e\u043d\u0430\u043d\u0438\u0439 \u2013 m\u00f3wi\u0142 Wiktor Janukowycz – \u0449\u043e \u0441\u044c\u043e\u0433\u043e\u0434\u043d\u0456\u0448\u043d\u044f \u0441\u043a\u043e\u0440\u0431\u043d\u0430 \u043f\u043e\u0434\u0456\u044f \u0432\u0432\u0456\u0439\u0434\u0435 \u0432 \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u044e \u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e-\u043f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0438\u0445 \u0432\u0437\u0430\u0454\u043c\u0438\u043d, \u044f\u043a \u043c\u043e\u043c\u0435\u043d\u0442 \u0441\u043e\u043b\u0456\u0434\u0430\u0440\u043d\u043e\u0441\u0442\u0456 \u0434\u0432\u043e\u0445 \u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u0456\u0432, \u0449\u043e \u043f\u043e\u0441\u0442\u0440\u0430\u0436\u0434\u0430\u043b\u0438 \u0432\u0456\u0434 \u0441\u0442\u0430\u043b\u0456\u043d\u0456\u0437\u043c\u0443\u2026\u041f\u0430\u043c\u2019\u044f\u0442\u044c \u043f\u0440\u043e \u0441\u0442\u0440\u0430\u0448\u043d\u0456 \u0447\u0430\u0441\u0438 \u0442\u0435\u0440\u043e\u0440\u0443 \u0456 \u0440\u0435\u043f\u0440\u0435\u0441\u0456\u0439, \u043f\u0440\u043e \u043c\u0456\u043b\u044c\u0439\u043e\u043d\u0438 \u0436\u0435\u0440\u0442\u0432 \u043e\u0431\u2019\u0454\u0434\u043d\u0443\u0454 \u043d\u0430\u0448\u0456 \u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u0438, \u043a\u043b\u0438\u0447\u0435 \u0457\u0445 \u0431\u0443\u0442\u0438 \u043d\u0430 \u0441\u0442\u043e\u0440\u043e\u0436\u0456, \u0449\u043e\u0431 \u043d\u0435 \u0434\u043e\u043f\u0443\u0441\u0442\u0438\u0442\u0438 \u043f\u043e\u0432\u0442\u043e\u0440\u0435\u043d\u043d\u044f. \u0412\u043e\u0434\u043d\u043e\u0447\u0430\u0441 \u043d\u0430\u0448\u0430 \u043f\u0430\u043c\u2019\u044f\u0442\u044c \u0437\u043c\u0456\u0446\u043d\u044e\u0454 \u043d\u0430\u0448\u0435 \u043f\u0440\u0430\u0433\u043d\u0435\u043d\u043d\u044f \u0440\u0430\u0437\u043e\u043c \u0437 \u0443\u0441\u0456\u043c \u0446\u0438\u0432\u0456\u043b\u0456\u0437\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u043c \u0441\u0432\u0456\u0442\u043e\u043c \u043f\u043e\u0431\u0443\u0434\u0443\u0432\u0430\u0442\u0438 \u043c\u0430\u0439\u0431\u0443\u0442\u043d\u0454 \u0443 \u044f\u043a\u043e\u043c\u0443 \u043d\u0430\u0439\u0432\u0438\u0449\u043e\u044e \u0441\u0443\u0441\u043f\u0456\u043b\u044c\u043d\u043e\u044e \u0446\u0456\u043d\u043d\u0456\u0441\u0442\u044e \u0454 \u043b\u044e\u0434\u0438\u043d\u0430, \u0457\u0457 \u0436\u0438\u0442\u0442\u044f, \u0457\u0457 \u043f\u0440\u0430\u0432\u0430 \u0456 \u0441\u0432\u043e\u0431\u043e\u0434\u0438\u2026\u00a0 \u00a0<\/p>\n

Prezydent RP podzi\u0119kowa\u0142 Rodzinom Katy\u0144skim za przechowanie pami\u0119ci o ofiarach zbrodni komunistycznej. Podkre\u015bli\u0142, \u017ce pami\u0119\u0107 o zbrodni katy\u0144skiej leg\u0142a u podstaw odrodzonej Rzeczpospolitej.\u00a0<\/p>\n

\u201eMy ludzie \u201eSolidarno\u015bci\u201d wiedzieli\u015bmy, \u017ce jednym ze znak\u00f3w polskiej wolno\u015bci musi by\u0107 dotarcie do prawdy o zbrodniach oraz uczynienie w tych miejscach cmentarzy\u201d – powiedzia\u0142. Doda\u0142, \u017ce cmentarz w Bykowni za\u015bwiadcza o determinacji Polak\u00f3w w d\u0105\u017ceniu do wolno\u015bci. Bronis\u0142aw Komorowski wyrazi\u0142 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 \u015bp. Andrzejowi Przewo\u017anikowi oraz Andrzejowi Kunertowi z Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa za prac\u0119 nad budow\u0105 cmentarzy katy\u0144skich.<\/p>\n

Zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do Ukrai\u0144c\u00f3w: \u201eTu, w Bykowni, patrz\u0105c na braterskie, polskie i ukrai\u0144skie mogi\u0142y, u\u015bwiadamiamy sobie najlepiej, jak komunistyczny totalitaryzm okrutnie do\u015bwiadczy\u0142 obydwa nasze narody. Tu najlepiej te\u017c rozumiemy, jak wielkim zobowi\u0105zaniem staje si\u0119 strze\u017cenie tej bolesnej pami\u0119ci i przekazywanie jej nast\u0119pnym pokoleniom, tak by s\u0142u\u017cy\u0142a za osnow\u0119 narodowej wsp\u00f3lnoty tak Polakom, jak i Ukrai\u0144com\u201d – podkre\u015bli\u0142 polski prezydent.<\/p>\n

Po ceremonii otwarcia rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 Msza \u015bw., kt\u00f3rej przewodniczy\u0142 Prymas Polski abp J\u00f3zef Kowalczyk za\u015b homili\u0119 wyg\u0142osi\u0142 biskup polowy WP J\u00f3zef Guzdek. Powiedzia\u0142 on, m.in., \u017ce\u00a0 \u201ewsp\u00f3lna modlitwa powinna zaowocowa\u0107 wierno\u015bci\u0105 prawdzie, zdolno\u015bci\u0105 do przebaczenia oraz otwarciem na ka\u017cdy gest pojednania\u201d.<\/p>\n

\u015acian\u0119 znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 za o\u0142tarzem oraz cmentarz po\u015bwi\u0119ci\u0142 biskup polowy, natomiast dzwon pami\u0119ci – Prymas Polski abp J\u00f3zef Kowalczyk. Psalm od\u015bpiewa\u0142 tak\u017ce duchowny wyznania moj\u017ceszowego. Prezydent Komorowski jako pierwszy uruchomi\u0142 cmentarny Dzwon Pami\u0119ci.\u00a0
\u201eDzi\u015b, gdy otwieramy cmentarz w Bykowni, stajemy w tym tragicznym miejscu, wiemy, \u017ce za wierno\u015b\u0107 Niepodleg\u0142a Rzeczpospolita odp\u0142aca pami\u0119ci\u0105 wykut\u0105 w kamieniu\u201d.<\/p>\n

\u201eWybrali\u015bmy bia\u0142y granit, aby pokaza\u0107, \u017ce ich ofiara nie by\u0142a daremn\u0105\u201d – powiedzia\u0142 dr Andrzej Kunert, sekretarz Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa. \u201eZwracam si\u0119 do tych 3435. Nie jeste\u015bcie ju\u017c anonimowi, macie swoje miejsce, swoje imiona, \u015bpijcie w pokoju. Jako pracownicy Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa, chcemy podkre\u015bli\u0107: jeste\u015bmy dumni, \u017ce mogli\u015bmy wzi\u0105\u0107 w tym upami\u0119tnieniu udzia\u0142. My te\u017c zostawiamy tu nasze serca\u201d – doda\u0142 wyra\u017anie wzruszony.<\/p>\n

Odczytanie apelu pami\u0119ci, salwa honorowa oraz z\u0142o\u017cenie wie\u0144c\u00f3w i zniczy na grobach zako\u0144czy\u0142o uroczysto\u015bci w Bykowni.<\/p>\n

Nekropolia w Kijowie – Bykowni jest czwartym cmentarzem katy\u0144skim, po otwartych w 2000 roku cmentarzach w Katyniu, Miednoje i Charkowie. O wielowyznaniowym charakterze cmentarza przypominaj\u0105 symbole religii katolickiej, prawos\u0142awnej, \u017cydowskiej oraz muzu\u0142ma\u0144skiej umieszczone u jego bramy. Przy wej\u015bciu, obok kolumn z wyrze\u017abionymi or\u0142ami, znajduje si\u0119 tablica z napisem: Tu spoczywaj\u0105 obywatele II RP zamordowani przez sowieckie NKWD na terenie Ukrainy w 1940 r.<\/em><\/p>\n

Elementem centralnym cmentarza, podobnie jak innych nekropolii katy\u0144skich, jest \u015bciana o\u0142tarzowa, z wyrytymi na niej nazwiskami ofiar oraz krzy\u017cem.<\/p>\n

Podobnie jak na cmentarzach w Katyniu i Miednoje, w Bykowni cz\u0119\u015b\u0107 polska cmentarza wchodzi w sk\u0142ad Pa\u0144stwowego Memoria\u0142u Ofiar Totalitaryzmu Sowieckiego, na kt\u00f3rym spoczywaj\u0105 ofiary r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci, zamordowani podczas tzw. Wielkiego Terroru z lat 30. XX wieku.<\/p>\n

Bykownia, staje najwi\u0119kszym memoria\u0142em ofiar stalinizmu na Ukrainie. Opr\u00f3cz Polak\u00f3w zamordowanych w zbrodni katy\u0144skiej, liczba spoczywaj\u0105cych tam ludzi sowieckich, przedstawicieli innych narodowo\u015bci, szacuje si\u0119 na wiele tysi\u0119cy.<\/p>\n

Troch\u0119 historii<\/strong><\/p>\n

Jak czytamy w \u015bwie\u017cutkiej 2012 r. publikacji Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa \u201ePolski Cmentarz Wojenny w Kijowie-Bykowni\u201d (Andrzej K. Kunert, Adam Siwek, Zygmunt Walkowski), \u201eo grobach w lesie w Bykowni jako pierwszy napisa\u0142 niemiecki dziennikarz Piotr Kolmus, ale jego artyku\u0142 zamieszczony w gazecie \u201eBerliner Borsen Zeitung\u201d 29 wrze\u015bnia 1941<\/strong> r. nie wywo\u0142a\u0142 w\u00f3wczas \u017cadnego echa\u201d.<\/p>\n

Nb. – zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119, Czytelniku, na dat\u0119 – 29 wrze\u015bnia 1941 r. <\/strong>– dzie\u0144, kiedy to rozpocz\u0119to masowe mordy cywilnej ludno\u015bci \u017cydowskiej Kijowa w Babim Jarze. Jaki fatalny zbieg okoliczno\u015bci zwiastuj\u0105cy te ludob\u00f3jcze czterdzieste lata XX wieku!<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

W tej\u017ce publikacji ROPWiM cytowany jest historyk-krajoznawca ukrai\u0144ski Oleh Ba\u017can, kt\u00f3ry pisze, \u017ce w czasie okupacji Kijowa w gazecie OUN \u201e\u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u0435 \u0441\u043b\u043e\u0432\u043e\u201d, z 8 pa\u017adziernika pojawi\u0142 si\u0119 artyku\u0142 \u201eDrog\u0105 mord\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c w Kijowie przelewano niewinn\u0105 krew\u201d, w kt\u00f3rym informowano o poch\u00f3wkach ofiar terroru bolszewickiego w Bykowni i nawet \u201ez nakazu <\/em>w\u0142adz okupacyjnych rozpocz\u0119to prace maj\u0105ce na celu wybudowanie upami\u0119tnienie, kt\u00f3rych nie zdo\u0142ano uko\u0144czy\u0107\u201d.<\/p>\n

\u00a0Po wojnie w\u0142adzom Ukrainy sowieckiej nie uda\u0142o si\u0119 ukry\u0107 cmentarzyska w Bykowni, jednak publicznie przekonywano wszystkich, \u017ce zosta\u0142y tam pochowane ofiary terroru hitlerowskich okupant\u00f3w. W latach 1971, 1987, 1989 odkryto szcz\u0105tki 6821 ofiar. W maju 1988 roku ods\u0142oni\u0119to pomnik informuj\u0105cy o obywatelach sowieckich \u201ezakatowanych przez faszystowskich okupant\u00f3w w latach 1941-1943\u201d. Jednak w czasach \u201epierestrojki\u201d zacz\u0119to g\u0142o\u015bno m\u00f3wi\u0107, \u017ce s\u0105 to szcz\u0105tki terroru stalinowskiego, za\u015b w czasach Ukrainy niepodleg\u0142ej ca\u0142a ta historia wieloletnich bada\u0144 i dzia\u0142a\u0144 celem upami\u0119tnienia ofiar zako\u0144czy\u0142a si\u0119 przyj\u0119ciem postanowienia rz\u0105du o ustanowieniu w Bykowni Pa\u0144stwowego Rezerwatu Historyczno-Memorialnego \u201eMogi\u0142y Bykowni\u201d.<\/p>\n

Teraz, co tyczy si\u0119 polskich \u015blad\u00f3w w Bykowni.<\/p>\n

Przedmioty pochodzenia polskiego \u2013 monety RP, guziki mundurowe z wizerunkiem or\u0142a, dokumenty zosta\u0142y odnalezione jeszcze podczas ukrai\u0144skiej ekshumacji w 1971 r., lecz Prokuratura Wojskowa, niepodleg\u0142ej ju\u017c Ukrainy, udost\u0119pni\u0142a je stronie polskiej dopiero w roku 1996.<\/p>\n

Jak ju\u017c powszechnie wiadomo w marcu 1940 politbiuro sowieckiej partii komunistycznej na czele ze Stalinem podj\u0119\u0142o tajn\u0105 decyzj\u0119 o likwidacji fizycznej prawie 22000 polskich obywateli: je\u0144c\u00f3w wojennych i wi\u0119\u017ani\u00f3w z wi\u0119zie\u0144 znajduj\u0105cych si\u0119 na wschodnich terytoriach Polski, okupowanych przez ZSRS w roku 1939. Dokonane zgodnie z t\u0105 decyzj\u0105 wiosn\u0105 1940 r. masowe egzekucje Polak\u00f3w wesz\u0142y do historii jako \u201ezbrodnia katy\u0144ska\u201d, od nazwy lasu niedaleko Smole\u0144ska, gdzie zosta\u0142y odnalezione przez Niemc\u00f3w pierwsze szcz\u0105tki je\u0144c\u00f3w polskich. Dochodzenia s\u0105dowo-administracyjne i historyczne, prace archeologiczno-ekshumacyjne przeprowadzone przez polskich i ukrai\u0144skich specjalist\u00f3w pozwoli\u0142y ustali\u0107, i\u017c z tej liczby 22000 os\u00f3b w Bykowni w 1940 r. stracono i pogrzebano 3435 polskich obywateli wi\u0119zionych na Ukrainie, nale\u017c\u0105cych do tak zwanej listy ukrai\u0144skiej. S\u0105 to wi\u0119\u017aniowie przerzuceni z wi\u0119zie\u0144 w Drohobyczu, we Lwowie, \u0141ucku, R\u00f3wnem, Stanis\u0142awowie i Tarnopolu do Kijowa-Bykowni – miejsca stracenia.<\/p>\n

Jak dowiadujemy si\u0119 z ju\u017c cytowanej publikacji ROPWiM \u201erealna mo\u017cliwo\u015b\u0107 wybudowania Polskiego Cmentarza Wojennego w Bykowni pojawi\u0142a si\u0119 <\/em>niespodziewanie (!) w drugiej po\u0142owie 2010 r. wobec przychylnej postawy nowych – po wyborach – najwy\u017cszych w\u0142adz Ukrainy\u201d. Wybudowanie Polskiego Cmentarza Wojennego w Bykowni zaplanowane by\u0142o w Mapie Drogowej Wsp\u00f3\u0142pracy Rzeczypospolitej Polskiej i Ukrainy na 2011-2012, podpisanej 3 lutego 2001 r, w Warszawie przez prezydent\u00f3w RP i Ukrainy.<\/p>\n

12 wrze\u015bnia 2011 r. konkurs na opracowanie koncepcji architektonicznej cmentarza w Bykowni, rozpisany przez Rad\u0119 Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa, wygra\u0142a praca zespo\u0142u autorskiego z firm AIR Projekt (architekt Robert G\u0142owacki) i Moderau Art. (artysta rze\u017abiarz Marek Moderau). Konsorcjum UNIBEP S.A i Zak\u0142ad Kamieniarski FURMANEK sp. j po przetargu wesz\u0142o na p\u0142ac budowy 7 czerwca, a budow\u0119 cmentarza uko\u0144czy\u0142o 15 wrze\u015bnia. C\u00f3\u017c, jak dla Ukrainy, jest to przyk\u0142ad fantastycznie szybkiej realizacji zamierze\u0144.<\/strong><\/p>\n

Zbrodnia i k\u0142amstwo<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Zbrodnia katy\u0144ska nieod\u0142\u0105cznie kojarzy z tak zwanym \u201ek\u0142amstwem katy\u0144skim\u201d, kt\u00f3re polega\u0142o na tym, \u017ce w\u0142adze sowieckie przypisywa\u0142y te zbrodnie Niemcom. Dopiero 13 kwietnia 1990 r. Zwi\u0105zek Sowiecki przyzna\u0142 si\u0119 do zbrodni katy\u0144skiej w komunikacie rz\u0105dowej agencji TASS, w jakim oficjalnie potwierdzono, \u017ce polscy je\u0144cy wojenni zostali rozstrzelani wiosn\u0105 1940 r. przez NKWD. Ale nawet teraz mo\u017cna spotyka\u0107 wypowiedzi w mediach rosyjskich i nie tylko jak podaj\u0119 poni\u017cej neguj\u0105ce odpowiedzialno\u015b\u0107 za zbrodnie katy\u0144ska w\u0142adz ZSRS.<\/p>\n

Niedawno (we wrze\u015bniu 2012r.) zosta\u0142y ujawnione prze w\u0142adze USA nowe dokumenty dotycz\u0105ce Katynia, w kt\u00f3rych (jak wynika z relacji Associated Press) s\u0105 dowody przekazania w roku 1943 wywiadowi wojskowemu USA zaszyfrowanych informacji o zbrodni przez dw\u00f3ch ameryka\u0144skich je\u0144c\u00f3w wojennych schwytanych przez Niemc\u00f3w. Publikuj\u0105c t\u0119 relacj\u0119 (w t\u0142umaczeniu) 21 wrze\u015bnia – w dniu otwarcia memoria\u0142u w Bykowni (!) do\u015b\u0107 wp\u0142ywowy w pewnych ko\u0142ach tygodnik ukrai\u0144ski \u201e2000\u201d publikuje te\u017c obok artyku\u0142 podpisany przez swego sta\u0142ego publicyst\u0119 niejakiego S. \u0141ozu\u0144ko, w kt\u00f3rym ostatni nadal neguje odpowiedzialno\u015b\u0107 w\u0142adz stalinowskich za zbrodni\u0119 katy\u0144sk\u0105.<\/p>\n

Nawiasem m\u00f3wi\u0105c nazwisko S. \u0141ozu\u0144ko jest do\u015b\u0107 znane, w\u0142a\u015bnie ze swoich polonofobicznych wyst\u0105pie\u0144 w tej\u017ce gazecie. W roku ubieg\u0142ym zosta\u0142a nawet wydana paskudnie oszczercza ksi\u0105\u017cka autorstwa tego\u017c S. \u0141ozu\u0144ko pe\u0142na k\u0142amstw i inwektyw wobec Polski i Polak\u00f3w. Wynika pytanie jak na to reagowa\u0107? Wiemy przecie\u017c, \u017ce takie same zbereze\u0144stwa pozwalaj\u0105 sobie negatorzy Holocaustu, za co nawet, w niekt\u00f3rych pa\u0144stwach id\u0105 do wi\u0119zienia. Ale i u nas oczywi\u015bcie reagowa\u0107 trzeba. Przede wszystkim powinny to czyni\u0107 media. I solidarnie.<\/p>\n

Borys DRAGIN<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O wielowyznaniowym charakterze cmentarza przypominaj\u0105 symbole religii katolickiej, prawos\u0142awnej, \u017cydowskiej oraz muzu\u0142ma\u0144skiej 21 wrze\u015bnia w Bykowni – podmiejskim lesie pod Kijowem – zosta\u0142 uroczy\u015bcie otwarty…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3661,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[],"class_list":["post-3660","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2012"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t