{"id":3747,"date":"2015-07-12T02:20:50","date_gmt":"2015-07-11T23:20:50","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/negowanie-polskosci-lwowa-to-droga-donikad\/"},"modified":"2024-12-12T14:47:36","modified_gmt":"2024-12-12T12:47:36","slug":"negowanie-polskosci-lwowa-to-droga-donikad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/negowanie-polskosci-lwowa-to-droga-donikad\/","title":{"rendered":"Negowanie polsko\u015bci Lwowa to droga donik\u0105d"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Prof. dr hab. Stanis\u0142aw S\u0142awomir Nicieja<\/strong> <\/strong>od ponad 30 lat bada dzieje Lwowa i Kres\u00f3w Wschodnich. Autor m.in. monografii Cmentarza \u0141yczakowskiego i cmentarza Obro\u0144c\u00f3w Lwowa, w ubieg\u0142ym roku opublikowa\u0142 \u201eKresow\u0105 Atlantyd\u0119. Dzieje i mitologia miast kresowych”.<\/strong><\/p>\n

– Oficjalny informator turystyczny Lwowa, wydany w\u0142a\u015bnie przez w\u0142adze tego miasta, o Polakach nie wspomina. Ukrai\u0144scy przewodnicy oprowadzaj\u0105cy polskie wycieczki po Lwowie m\u00f3wi\u0105, \u017ce w listopadzie 1918 r. obro\u0144cami miasta byli siczowi strzelcy atamana Wytowskiego. Czy pan, historyk, autor wielu ksi\u0105\u017cek o Kresach, jest tym zdziwiony?<\/strong><\/p>\n

– Rzeczywi\u015bcie, na terenie dzisiejszej Zachodniej Ukrainy, gdzie g\u0142\u00f3wnym miastem jest Lw\u00f3w, obserwujemy w bardzo licznych publikacjach irytuj\u0105ce nas, Polak\u00f3w, nacjonalistyczne oceny. Pojawiaj\u0105 si\u0119 opinie, \u017ce Polacy nic nie zrobili dla tych ziem, \u017ce byli tylko i wy\u0142\u0105cznie okupantami. Pod wzgl\u0119dem mentalnym przypomina to podej\u015bcie, jakie u nas panowa\u0142o w czasach PRL w oficjalnym dyskursie propagandowo–historycznym: nie mo\u017cna by\u0142o w\u00f3wczas wymieni\u0107 nazwy Breslau czy Oppeln ani opisywa\u0107 niemieckich w\u0105tk\u00f3w historii Dolnego lub G\u00f3rnego \u015al\u0105ska z jak\u0105kolwiek nut\u0105 sympatii b\u0105d\u017a uznania.<\/p>\n

Obecna pr\u00f3ba zamazania polskiej historii Lwowa czy innych miast dawnej Ma\u0142opolski Wschodniej wynika zapewne z ukrai\u0144skiej traumy, kt\u00f3ra trwa do dzisiaj. Pami\u0119tajmy, \u017ce przez 600 lat Lw\u00f3w by\u0142 wyj\u0105tkowo mocno wpisany w histori\u0119 Polski, \u017cy\u0142y w tym mie\u015bcie pokolenia Polak\u00f3w, kreuj\u0105c zadziwiaj\u0105ce zjawiska w nauce, kulturze i gospodarce. To by\u0142o multikulturowe miasto zatartych granic. Jednak przy wielo\u015bci zamieszkuj\u0105cych Lw\u00f3w nacji miasto to mia\u0142o zawsze mocny aromat polsko\u015bci, kt\u00f3ry po 1945 r. zosta\u0142 unicestwiony przez gwa\u0142town\u0105, represyjn\u0105 depolonizacj\u0119. Wtedy w\u0142a\u015bnie powsta\u0142o za\u0142o\u017cenie, \u017ce wszystko, co polskie we Lwowie, trzeba ukry\u0107 i zamaza\u0107.<\/p>\n

I tak o czasach polskich zacz\u0119\u0142o si\u0119 m\u00f3wi\u0107 i pisa\u0107 z u\u017cyciem kryptonimu \u201eczasy austriackie”: tam by\u0142a Austria, monarchia Habsburg\u00f3w, to by\u0142 Lemberg. Na czym polega nadu\u017cycie? Ot\u00f3\u017c w tym Lembergu w\u0142a\u015bciwie wszyscy m\u00f3wili po polsku, j\u0119zyk polski \u2013 nie niemiecki \u2013 by\u0142 j\u0119zykiem urz\u0119dowym, prezydentem miasta by\u0142 Polak, namiestnikiem Galicji by\u0142 Polak, dyrektorami gimnazj\u00f3w byli Polacy, szefem poczty by\u0142 Polak i tak dalej… Politycznie Polski rzeczywi\u015bcie na mapie Europy nie by\u0142o, ale \u017cywio\u0142 Lwowa, jego kultura, jako\u015b\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy tam mieszkali \u2013 to wszystko by\u0142o w ogromnej przewadze polskie.<\/p>\n

\u00a0Pami\u0119tajmy, \u017ce w po\u0142owie XIX w., a zw\u0142aszcza po 1870 r., Polacy po raz pierwszy obronili Lw\u00f3w i w fenomenalny spos\u00f3b zepchn\u0119li Ukrai\u0144c\u00f3w na drugo-, trzeciorz\u0119dne pozycje. Przecie\u017c wtedy Ukrai\u0144cy te\u017c mieli szans\u0119 spraw\u0119 inaczej rozegra\u0107, bo na samym pocz\u0105tku po zaj\u0119ciu Galicji w 1772 r. (I rozbi\u00f3r Polski) Austriacy zgermanizowali Lw\u00f3w, pr\u00f3bowali narzuci\u0107 w nim sw\u00f3j ryt. I Polacy si\u0119 odbili, odzyskali przestrze\u0144 kulturow\u0105, wywalczyli autonomi\u0119, spolszczyli urz\u0119dy, a Ukrai\u0144cy sp\u00f3\u017anili si\u0119 ze swoim przebudzeniem narodowym.<\/p>\n

– Czy z tego wynika, \u017ce obecne zachowania Ukrai\u0144c\u00f3w wynikaj\u0105 ze \u015bwiadomo\u015bci, i\u017c w konfrontacji z polsk\u0105 kultur\u0105 zawsze przegrywali?<\/strong><\/p>\n

– Na Ukrainie wci\u0105\u017c mamy do czynienia z kompleksem, kt\u00f3ry owocuje wymazywaniem polsko\u015bci. Mam jednak nadziej\u0119, \u017ce coraz cz\u0119\u015bciej b\u0119d\u0105 si\u0119 pojawia\u0142y powa\u017cne opracowania ukrai\u0144skie, w kt\u00f3rych to zjawisko b\u0119dzie ust\u0119powa\u0142o, \u017ce Ukrai\u0144cy dojrzej\u0105 do pokazywania i opisywania Lwowa zgodnie z prawd\u0105 historyczn\u0105. Nam, Polakom, ju\u017c dzi\u015b nie przeszkadza, \u017ce Niemcy uwa\u017caj\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 historii Wroc\u0142awia, Szczecina czy Opola za swoj\u0105.<\/p>\n

Ukrai\u0144com wci\u0105\u017c przeszkadza polskie poczucie historycznej i kulturowej w\u0142asno\u015bci Lwowa czy Stanis\u0142awowa \u2013 my\u015bl\u0119, \u017ce jest to jeszcze kwestia pokole\u0144 i czasu, kt\u00f3ry to znormalizuje. Takie mam przekonanie, mo\u017ce zbyt optymistyczne.<\/p>\n

– Wykre\u015blanie w Polsce niemieckiej przesz\u0142o\u015bci na przyk\u0142ad Wroc\u0142awia czy G\u00f3rnego \u015al\u0105ska to epoka komunizmu. Kiedy weszli\u015bmy w czas wolno\u015bci, bardzo szybko to zmienili\u015bmy. Dzisiaj w wielu miastach \u015al\u0105ska polscy historycy odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 przede wszystkim do dziedzictwa niemieckiego, mniej uwagi po\u015bwi\u0119caj\u0105 \u017cywio\u0142owi polskiemu. Tymczasem Ukrai\u0144cy, wychodz\u0105c z komunizmu, niejako pozostawili jego \u201epolityk\u0119 historyczn\u0105”. Do tego do\u0142o\u017cyli od siebie recydyw\u0119 ideologii ukrai\u0144skiego nacjonalizmu. Czy polska strona powinna reagowa\u0107 \u2013 a je\u015bli tak, to w jaki spos\u00f3b \u2013 na gloryfikacj\u0119 sprawc\u00f3w ludob\u00f3jstwa dokonanego przez OUN\/UPA na Kresach Wschodnich?<\/strong><\/p>\n

Z pewno\u015bci\u0105 dla nas Polak\u00f3w jest niedopuszczalne, \u017ce ze zbrodniarzy robi si\u0119 bohater\u00f3w i nazywa si\u0119 ich imieniem g\u0142\u00f3wne ulice oraz place. Cz\u0119\u015b\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w postacie Bandery albo Szuchewycza tak mocno wzi\u0119\u0142a na swoje sztandary i wprowadzi\u0142a do swojej \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej przy zupe\u0142nej oboj\u0119tno\u015bci \u015brodowisk dyplomatycznych i historycznych, \u017ce wydaje si\u0119 to dzi\u015b fal\u0105 nie do odwr\u00f3cenia. Kult OUN\/UPA tak g\u0142\u0119boko wszed\u0142 ju\u017c w \u015bwiadomo\u015b\u0107 ludzi na Zachodniej Ukrainie, \u017ce praktycznie trudno ju\u017c my\u015ble\u0107 o jego wykorzenieniu. Bo jak to zrobi\u0107: naka\u017cemy Ukrai\u0144com, aby setki tych pomnik\u00f3w zlikwidowali? To wielkie zaniedbanie i zadra w stosunkach polsko-ukrai\u0144skich.<\/p>\n

Z Niemcami wszystko zosta\u0142o \u201ewyczyszczone”, zbrodnie nazistowskie zosta\u0142y pokazane do ko\u0144ca, Niemcy nie uchylaj\u0105 si\u0119 od odpowiedzialno\u015bci za nie. Zbrodnie UPA nigdy nie zosta\u0142y pokazane w taki spos\u00f3b. Je\u015bli chodzi o to, co sta\u0142o si\u0119 na Wo\u0142yniu i Podolu w czasie tamtejszego holocaustu Polak\u00f3w \u2013 historycy zawodowi w Polsce w bardzo skromny spos\u00f3b zaj\u0119li si\u0119 badaniem tego zagadnienia. Powsta\u0142o za to bardzo du\u017co opracowa\u0144, kt\u00f3rych autorami s\u0105 amatorzy historii, kt\u00f3rzy po prostu opisali to, co si\u0119 w tamtym czasie zdarzy\u0142o na Kresach, jak umieli najlepiej.<\/p>\n

Powsta\u0142o wi\u0119c swego rodzaju p\u0119kni\u0119cie \u2013 cz\u0119sto do opis\u00f3w i przekaz\u00f3w sporz\u0105dzonych przez niezawodowych historyk\u00f3w odnosi si\u0119 z rezerw\u0105, podwa\u017ca si\u0119 ich wiarygodno\u015b\u0107. Na tym polu jako Polacy przegrali\u015bmy. Na polskich uniwersytetach, uczelniach pracuj\u0105 zast\u0119py historyk\u00f3w, a bardzo ma\u0142o mieli\u015bmy takich, kt\u00f3rzy ten temat chcieli podejmowa\u0107 w swoich pracach doktorskich czy habilitacyjnych.<\/p>\n

W kr\u0119gach zawodowych historyk\u00f3w uwa\u017cano i nadal si\u0119 uwa\u017ca, \u017ce jest to temat \u201ezaminowany” politycznie. I tocz\u0105 si\u0119 kuluarowe dyskusje, jak go rozbroi\u0107. W tym zakresie wci\u0105\u017c panuje ogromna niemoc polskiej zawodowej historiografii.<\/p>\n

– Jako historyk wypowiada si\u0119 pan bardzo koncyliacyjnie, twierdz\u0105c, i\u017c trzeba szuka\u0107 porozumienia, \u017ce sprawy sporne nale\u017cy za\u0142atwia\u0107 w gronie naukowc\u00f3w, \u017ce czas stonuje radykalne emocje i stanowiska po stronie ukrai\u0144skiej. Prosz\u0119 jednak odpowiedzie\u0107: czy tak po ludzku nie je\u017cy si\u0119 panu czasami w\u0142os na g\u0142owie, kiedy obserwuje pan, co Ukrai\u0144cy wyprawiaj\u0105 z histori\u0105 Lwowa?<\/strong><\/p>\n

– Nieraz czuj\u0119 dyskomfort, kiedy ukrai\u0144ski autor nie powo\u0142a si\u0119, nie zacytuje czego\u015b, co wysz\u0142o w Polsce, co prezentuje bezsporne fakty, a nie ich interpretacje. Na szcz\u0119\u015bcie je\u017cd\u017c\u0119 na Ukrain\u0119, rozmawiam i umiem pozyska\u0107 materia\u0142y, porozumie\u0107 si\u0119 z tamtejszymi autorami. Takie przycz\u00f3\u0142ki warto uchwyci\u0107 i czeka\u0107, pami\u0119taj\u0105c, \u017ce Ukraina to m\u0142ode pa\u0144stwo, wci\u0105\u017c zal\u0119knione, kt\u00f3re boi si\u0119 dominacji polskiej kultury i na ka\u017cdym kroku chce zademonstrowa\u0107, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 wygl\u0105da tak, jak oni to widz\u0105.<\/p>\n

Tak\u0105 sytuacj\u0119 obserwowa\u0142em chocia\u017cby przy okazji ods\u0142oni\u0119cia pomnika profesor\u00f3w lwowskich zamordowanych przez hitlerowc\u00f3w w 1941 r. na Wzg\u00f3rzach Wuleckich. Strona ukrai\u0144ska si\u0119 upar\u0142a, \u017ce nie b\u0119dzie na nim napisane, i\u017c byli to polscy profesorowie. Dorabiano do tego najdziwniejsze uzasadnienia: \u017ce profesor Roman Longchamps de B\u00e9rier, obro\u0144ca Lwowa z 1918 r., to Francuz, \u017ce jak kto\u015b z tego grona mia\u0142 nazwisko niemieckie, jak cho\u0107by Stanis\u0142aw Ruff czy Kasper Weigel \u2013 to by\u0142 Niemcem, \u017ce jak si\u0119 nazywa\u0142 Adam So\u0142owij, jak s\u0142ynny profesor ginekologii, to ju\u017c by\u0142 Ukrai\u0144cem.<\/p>\n

Dlatego my\u015bl\u0119, \u017ce to dla nas zadanie: trzeba o tym m\u00f3wi\u0107, pisa\u0107, opracowa\u0107 chocia\u017cby nowoczesn\u0105 monografi\u0119 Uniwersytetu Jana Kazimierza i wyda\u0107 j\u0105 tak\u017ce po ukrai\u0144sku. Zamiast prostowa\u0107, k\u0142\u00f3ci\u0107 si\u0119 z Ukrai\u0144cami, poucza\u0107 ich, jak maj\u0105 to robi\u0107, obra\u017ca\u0107 si\u0119 na nich \u2013 warto przede wszystkim dokumentowa\u0107 i przedstawia\u0107 fakty. W Polsce powinno si\u0119 post\u0119powa\u0107 tak, jak robili to Niemcy: oni napisali ca\u0142\u0105 histori\u0119 Breslau, histori\u0119 Opola.<\/p>\n

Tymczasem my, Polacy, na rynek ukrai\u0144ski nie wprowadzamy \u017cadnych ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re r\u00f3wnowa\u017cy\u0142yby trend depolonizacji Lwowa. Uwa\u017cam, \u017ce przyjdzie czas, kiedy Ukrai\u0144cy zrozumiej\u0105, \u017ce ja tak\u017ce mam prawo do Lwowa, do polskiej tradycji Lwowa, do wielkich zabytk\u00f3w, kt\u00f3re Polacy tam stworzyli, tym bardziej \u017ce reprezentuj\u0119 pa\u0144stwo, kt\u00f3re mia\u0142o na przestrzeni swoich dziej\u00f3w pulsuj\u0105ce, ci\u0105gle zmieniaj\u0105ce si\u0119 granice. Nie mo\u017cna pisa\u0107 historii Polski obejmuj\u0105cej tylko obecne granice naszego pa\u0144stwa.<\/p>\n

Strona ukrai\u0144ska musi dojrze\u0107 do zrozumienia, \u017ce polsko\u015b\u0107 we Lwowie jest cenna tak\u017ce dla nich. Je\u017celi b\u0119d\u0105 twierdzi\u0107, \u017ce we Lwowie dzia\u0142a\u0142 tylko Iwan Franko, \u017ce na Cmentarzu \u0141yczakowskim s\u0105 tylko nagrobki Ukrai\u0144c\u00f3w \u2013 to b\u0119d\u0105 tym samym sp\u0142ycali tak\u017ce swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 histori\u0119.<\/p>\n

– Lw\u00f3w jest polski?<\/strong><\/p>\n

– Negowanie polsko\u015bci Lwowa to droga donik\u0105d, tego nie da si\u0119 wymaza\u0107, tak jak my nie potrafimy wymaza\u0107 niemieckich \u015blad\u00f3w z historii Wroc\u0142awia i Opola. I wsp\u00f3lnie z Ukrai\u0144cami, tak jak z Niemcami, musimy wej\u015b\u0107 na t\u0119 drog\u0119. Je\u015bli nie zrobi tego nasze pokolenie, to powinno zrobi\u0107 to nast\u0119pne.<\/p>\n

Rozmawia\u0142 Marcin Ha\u0142a\u015b<\/strong>
\u0179r\u00f3d\u0142o: Miesi\u0119cznik \u201e<\/em>Uwa\u017cam Rze.\u201d<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. dr hab. Stanis\u0142aw S\u0142awomir Nicieja od ponad 30 lat bada dzieje Lwowa i Kres\u00f3w Wschodnich. Autor m.in. monografii Cmentarza \u0141yczakowskiego i cmentarza Obro\u0144c\u00f3w Lwowa,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3748,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[36],"tags":[],"class_list":["post-3747","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2015"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t