{"id":4009,"date":"2014-03-22T18:35:17","date_gmt":"2014-03-22T16:35:17","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/polscy-laureaci-nagrody-nobla-z-nr-474\/"},"modified":"2024-12-12T18:41:57","modified_gmt":"2024-12-12T16:41:57","slug":"polscy-laureaci-nagrody-nobla-z-nr-474","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/polscy-laureaci-nagrody-nobla-z-nr-474\/","title":{"rendered":"POLSCY LAUREACI NAGRODY NOBLA (z nr 474)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

W\u0142adys\u0142aw Stanis\u0142aw Reymont<\/strong> (prawdziwe nazwisko: Rejment) \u2013 polski powie\u015bciopisarz i nowelista. Urodzony 6 maja 1867 roku (Kobiele Wielkie \u2013 gubernia piotrkowska), zmar\u0142 5 grudnia 1925 roku (Warszawa). Nagrodzony za wybitny epos narodowy, powie\u015b\u0107 \u201eCh\u0142opi\u201d.<\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 w 1867 r. w zdeklasowanej rodzinie szlacheckiej, jego ojciec \u2013 wiejski organista z trudem wykarmi\u0107 m\u00f3g\u0142 dziewi\u0119cioro dzieci. Ch\u0142opiec wys\u0142any zosta\u0142 wcze\u015bnie do Warszawy, by terminowa\u0107 tam u mistrza krawieckiego. W 1884 r. otrzyma\u0142 tytu\u0142 czeladnika i na tym sko\u0144czy\u0142o si\u0119 jego oficjalne wykszta\u0142cenie.<\/p>\n

W\u0142adys\u0142aw, kt\u00f3ry uwielbia\u0142 czyta\u0107 ksi\u0105\u017cki nie chcia\u0142 si\u0119 jednak pogodzi\u0107 z losem rzemie\u015blnika. Opu\u015bci\u0142 dom, w kt\u00f3rym dra\u017cni\u0142a go dyscyplina ojca i pobo\u017cno\u015b\u0107 matki, aby pod zmy\u015blonym nazwiskiem Urba\u0144ski \u2013 wybra\u0107 \u017cycie w\u0119drownego aktora w objazdowej trupie teatralnej. P\u00f3\u017aniej przez kilka miesi\u0119cy przebywa\u0142 jako nowicjat u paulin\u00f3w w Cz\u0119stochowie, ale przed z\u0142o\u017ceniem \u015blub\u00f3w zakonnych opu\u015bci\u0142 klasztor.<\/p>\n

Wiadomo te\u017c, \u017ce uczestniczy\u0142 jako medium w zagranicznej wyprawie niemieckiego spirytysty Puszowa. W tym czasie prze\u017cy\u0142 r\u00f3wnie\u017c wiele przyg\u00f3d i skandali mi\u0142osnych. W ko\u0144cu zatrudni\u0142 si\u0119 jako pomocnik dr\u00f3\u017cnika linii Warszawsko-Wiede\u0144skiej, pracuj\u0105c najcz\u0119\u015bciej na odcinku Koluszki-Skierniewice \u2013 we wsi i przy stacji kolejowej Krosnowa, niedaleko wioski Lipce (nazywaj\u0105cej si\u0119 dzisiaj Lipce Reymontowskie). W\u00f3wczas te\u017c zacz\u0105\u0142 pasjami pisa\u0107 powie\u015bci, dramaty, opowiadania i wiersze, kt\u00f3re \u2013 jak sam wspomina\u0142 \u2013 dar\u0142 i pali\u0142.<\/p>\n

W 1892 r. W\u0142adys\u0142aw Reymont pod nieco zmienionym nazwiskiem Reymont (ze wzgl\u0119du na niech\u0119\u0107 ojca do jego \u201eeksperyment\u00f3w\u201d literackich) opublikowa\u0142 swoj\u0105 pierwsz\u0105 nowel\u0119 \u201eWigilia Bo\u017cego Narodzenia\u201d, a rok p\u00f3\u017aniej \u2013 maj\u0105c za jedyny kapita\u0142 3 ruble 50 kopiejek oraz teczk\u0119 r\u0119kopis\u00f3w \u2013 ruszy\u0142 do Warszawy \u201ezdobywa\u0107 \u015bwiat\u201d.<\/p>\n

Z wydaniem pierwszych nowel mia\u0142 k\u0142opoty, dopiero jego reporta\u017c \u201ePielgrzymka do Jasnej G\u00f3ry\u201d, napisany w 1894 r. za rad\u0105 Antoniego \u015awi\u0119tochowskiego i wydrukowany w \u201eTygodniku Ilustrowanym\u201d otworzy\u0142 przed nim drog\u0119 do literackiej kariery. Wkr\u00f3tce potem Reymont otrzyma\u0142 pierwsze zam\u00f3wienie na ksi\u0105\u017ck\u0119 i w 1896 r. zosta\u0142a wydana powie\u015b\u0107 \u201eKomediantka\u201d, w kt\u00f3rej wykorzysta\u0142 swoje do\u015bwiadczenia z pracy aktorskiej. Rok p\u00f3\u017aniej dopisa\u0142 do niej ci\u0105g dalszy \u2013 powie\u015b\u0107 \u201eFermenty\u201d.<\/p>\n

Jak zauwa\u017cy\u0142 Julian Krzy\u017canowski, w utworach tych Reymont \u201eporusza\u0142 spraw\u0119 u schy\u0142ku XIX w. przewijaj\u0105c\u0105 si\u0119 wielokrotnie w powie\u015bciach i dramatach \u2013 spraw\u0119 buntu m\u0142odych kobiet, ponoszonych przez temperament erotyczny maskowany aspiracjami artystycznymi, jednostek szamoc\u0105cych si\u0119 z konwenansami, by ostatecznie albo zmarnowa\u0107 si\u0119, albo po przebyciu \u201eferment\u00f3w\u201d psychicznych pogodzi\u0107 si\u0119 z szar\u0105 codzienno\u015bci\u0105\u201d.<\/p>\n

W 1899 r. Reymont wyda\u0142 powie\u015b\u0107, kt\u00f3ra przynios\u0142a mu z czasem olbrzymi\u0105 popularno\u015b\u0107 \u2013 \u201eZiemi\u0119 obiecan\u0105\u201d. Odszed\u0142 w niej od naturalizmu i symbolizmu, by w spos\u00f3b realistyczny przedstawi\u0107 szerok\u0105 panoram\u0119 robotniczego miasta w okresie rewolucji przemys\u0142owej i dzikiego kapitalizmu. Bohaterem zbiorowym tej powie\u015bci-reporta\u017cu jest miasto \u0141\u00f3d\u017a. Ksi\u0105\u017ck\u0119 spopularyzowa\u0142 zw\u0142aszcza nakr\u0119cony w latach 70. film Andrzeja Wajdy pod tym samym tytu\u0142em.<\/p>\n

W 1900 r. we W\u0142ochach pod Warszaw\u0105 Reymont uleg\u0142 wypadkowi kolejowemu, z kt\u00f3rego wyszed\u0142 z licznymi obra\u017ceniami. Wypadek mia\u0142 jednak i swoje dobre strony: dzi\u0119ki odszkodowaniu uzyskanemu od kolei pisarz m\u00f3g\u0142 zabezpieczy\u0107 finansowo swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 oraz uniewa\u017cni\u0107 poprzednie ma\u0142\u017ce\u0144stwo swojej ukochanej, Aurelii Szacnajder, z kt\u00f3r\u0105 pobra\u0142 si\u0119 w 1902 r.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

P\u00f3\u017aniejsze lata sp\u0119dza\u0142 na przemian w Polsce, we W\u0142oszech i we Francji, pisz\u0105c swoje najwi\u0119ksze dzie\u0142o, powie\u015b\u0107 \u201eCh\u0142opi\u201d, kt\u00f3rego kolejne cztery tomy wyda\u0142 w latach 1902-1909.<\/p>\n

Nikt w literaturze polskiej nie przedstawi\u0142 prawdziwiej \u017cycia wiejskiego, wpisanego w cykliczno\u015b\u0107 p\u00f3r roku i porz\u0105dek ludowych \u015bwi\u0105t oraz obrz\u0119d\u00f3w. Dzie\u0142o nie wymaga\u0142o od pisarza specjalistycznych studi\u00f3w, sam bowiem zna\u0142 doskonale \u017cycie wsi i ch\u0142op\u00f3w, a za pierwowz\u00f3r do powie\u015bci pos\u0142u\u017cy\u0142y mu owe Lipce w \u0141owickiem, niedaleko kt\u00f3rych pracowa\u0142 jako dr\u00f3\u017cnik.<\/p>\n

Nie na darmo \u201eCh\u0142opi\u201d nazywani s\u0105 \u201ewielkim malowid\u0142em epickim\u201d, bowiem Reymont-prozaik nie by\u0142 ani psychologiem, ani socjologiem, ale malarzem. Julian Krzy\u017canowski por\u00f3wnywa\u0142 nawet jego opisy przyrody do mickiewiczowskich w \u201ePanu Tadeuszu\u201d. Nie zapominajmy jednak, \u017ce powie\u015b\u0107 pocz\u0105tkowo zosta\u0142a w Polsce przyj\u0119ta niech\u0119tnie, uznano j\u0105 za arcydzie\u0142o dopiero po licznych przek\u0142adach i entuzjastycznych recenzjach za granic\u0105.<\/p>\n

Reymont nie mia\u0142 w swojej ojczy\u017anie szcz\u0119\u015bcia do krytyk\u00f3w. Pisa\u0142 w li\u015bcie do Kornela Makuszy\u0144skiego: \u201eKt\u00f3\u017c si\u0119 to i kiedy naprawd\u0119 interesowa\u0142 mn\u0105 i moimi pracami? I nie by\u0142em \u201esocja\u0142em\u201d ni \u017bydem, ni partyjniakiem. Czy mo\u017cna, bra\u0107 takiego mato\u0142ka pod uwag\u0119?\u201d. Nawet Jode\u0142ka-Burzecki, wielki popularyzator Reymonta, pisa\u0142 o nim: \u201eNa szcz\u0119\u015bcie ten \u0107wier\u0107inteligent, traktowany z pogard\u0105 przez profesjonalist\u00f3w literatury, posiada\u0142 wielki talent pisarski, kt\u00f3ry zast\u0119powa\u0142 mu i wykszta\u0142cenie teoretyczne, i oczytanie \u2013 w rezultacie chroni\u0142 go przed popadni\u0119ciem w grafomani\u0119\u201d.<\/p>\n

Kolejne utwory, napisane po 1909 r., nie dor\u00f3wnywa\u0142y ju\u017c artystycznie \u201aCh\u0142opom\u201d. Do najbardziej udanych nale\u017c\u0105 powie\u015bci: \u201eMarzyciel\u201d (1910) i \u201eWampir\u201d (1911) \u2013 gotycka powie\u015b\u0107, wykorzystuj\u0105ca spirytystyczne do\u015bwiadczenia pisarza.<\/p>\n

Podczas I wojny \u015bwiatowej Reymont przebywa\u0142 w Warszawie, gdzie pe\u0142ni\u0142 do\u015b\u0107 wysokie funkcje, pisz\u0105c jednocze\u015bnie trylogi\u0119 historyczn\u0105 pt. \u201eRok 1794\u2033 po\u015bwi\u0119con\u0105 insurekcji ko\u015bciuszkowskiej. Akcja utworu urywa si\u0119 niespodziewanie na powstaniu ludu w Warszawie, co Krzy\u017canowski t\u0142umaczy tym, \u201ei\u017c powie\u015bciopisarz wkroczy\u0142 w dziedzin\u0119 dla siebie za trudn\u0105, wymagaj\u0105c\u0105 nie tylko du\u017cej wiedzy historycznej, ale r\u00f3wnie\u017c kultury umys\u0142owej, kt\u00f3rej Reymont nie mia\u0142\u201d. Podkre\u015blaj\u0105c niedostatki psychologicznej warstwy utworu krytyk zwr\u00f3ci\u0142 jednocze\u015bnie uwag\u0119 na mistrzostwo opisu, zw\u0142aszcza w scenach obyczajowych i batalistycznych.<\/p>\n

Opr\u00f3cz powie\u015bci, kt\u00f3re stanowi\u0105 niemal po\u0142ow\u0119 jego dorobku, Reymont tworzy\u0142 r\u00f3wnie\u017c nowele, kt\u00f3re wyda\u0142 w kilkunastu tomach. W wielu z nich da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 i jako wnikliwy psycholog, czego zawsze brakowa\u0142o jego powie\u015bciom. Pisa\u0142 r\u00f3wnie\u017c reporta\u017ce, z kt\u00f3rych spor\u0105 popularno\u015bci\u0105 cieszy\u0142 si\u0119 utw\u00f3r \u201eZ ziemi che\u0142mskiej\u201d, opublikowany pierwotnie w 1909 r. w \u201eTygodniku Ilustrowanym\u201d i wydawany kilkakrotnie w okresie mi\u0119dzywojennym, opowiadaj\u0105cy o prze\u015bladowaniu przez w\u0142adze carskie grekokatolik\u00f3w na Che\u0142mszczy\u017anie.<\/p>\n

W 1924 r. W\u0142adys\u0142aw Reymont wyr\u00f3\u017cniony zosta\u0142 literack\u0105 Nagrod\u0105 Nobla za wybitny epos narodowy, powie\u015b\u0107 \u201eCh\u0142opi\u201d. Jak napisa\u0142 jeden ze z\u0142o\u015bliwych publicyst\u00f3w ameryka\u0144skich: \u201eby\u0142o dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych kandydat\u00f3w do nagrody \u2013 Stefan \u017beromski i W\u0142adys\u0142aw Reymont, poniewa\u017c jednak wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w wola\u0142a \u017beromskiego, jurorzy wybrali Reymonta\u201d.<\/p>\n

Przyznanie Nagrody Reymontowi spowodowa\u0142o w Polsce dyskusje i spory o miejsce tych pisarzy w literaturze polskiej i \u015bwiatowej. Oczywi\u015bcie, rozwa\u017cania, kt\u00f3ry tw\u00f3rca jest \u201ewi\u0119kszy\u201d, s\u0105 rzecz\u0105 do\u015b\u0107 ryzykown\u0105. \u201eWi\u0119kszy\u201d jest ka\u017cdy z nich, obaj \u2013 reprezentuj\u0105c r\u00f3\u017cne postawy ideowe, r\u00f3\u017cny zakres tematyki, r\u00f3\u017cne metody tw\u00f3rcze \u2013 wnie\u015bli trwa\u0142y \u015blad zar\u00f3wno w j\u0119zyk, kultur\u0119 polsk\u0105, jak te\u017c w kultur\u0119 \u015bwiatow\u0105.<\/p>\n

\u017ba\u0142owa\u0107 jedynie nale\u017cy, \u017ce pisarz, niemal przez ca\u0142e \u017cycie zmagaj\u0105cy si\u0119 z trudno\u015bciami materialnymi, otrzyma\u0142 j\u0105 tak p\u00f3\u017ano. I s\u0142awa, i pieni\u0105dze przysz\u0142y zaledwie na rok przed \u015bmierci\u0105. Z powodu ci\u0119\u017ckiej choroby laureat nie m\u00f3g\u0142 przyby\u0107 na uroczysto\u015b\u0107, by osobi\u015bcie odebra\u0107 nagrod\u0119. Zmar\u0142 w roku nast\u0119pnym w wieku 58 lat.<\/p>\n

Autor \u201eCh\u0142op\u00f3w\u201d pochowany zosta\u0142 na cmentarzu Pow\u0105zkowskim. Serce zosta\u0142o zamurowane w Ko\u015bciele \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca w Warszawie, w tym samym filarze, gdzie spoczywa serce Szopena. A jego ksi\u0105\u017cki, takie ludzkie i prawdziwe, zosta\u0142y z nami.<\/p>\n

DZIE\u0141A: <\/strong><\/p>\n

\uf0b7\u00a0 „Wigilia Bo\u017cego Narodzenia” (1892) – nowela<\/p>\n

\uf0b7\u00a0 „Pielgrzymka do Jasnej G\u00f3ry” (1894) – reporta\u017c<\/p>\n

\uf0b7\u00a0 „Komediantka” (1896) – powie\u015b\u0107<\/p>\n

\uf0b7\u00a0 „Fermenty” (1897) – powie\u015b\u0107<\/p>\n

\uf0b7\u00a0 „Ziemia obiecana” (1899) – powie\u015b\u0107<\/p>\n

\uf0b7\u00a0 „Ch\u0142opi” (1902 – 1909) – powie\u015b\u0107<\/p>\n

\uf0b7\u00a0 „Marzyciel” (1910) – powie\u015b\u0107<\/p>\n

\uf0b7\u00a0 „Wampir” (1911) – powie\u015b\u0107<\/p>\n

\uf0b7\u00a0 „Rok 1794” (1914-1918) – trylogia historyczna<\/p>\n

\uf0b7\u00a0 „Z Ziemi Che\u0142mskiej” (1909) \u2013 reporta\u017ce<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u0142adys\u0142aw Stanis\u0142aw Reymont (prawdziwe nazwisko: Rejment) \u2013 polski powie\u015bciopisarz i nowelista. Urodzony 6 maja 1867 roku (Kobiele Wielkie \u2013 gubernia piotrkowska), zmar\u0142 5 grudnia 1925…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4010,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-4009","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2014"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t