{"id":4013,"date":"2013-03-04T13:47:11","date_gmt":"2013-03-04T11:47:11","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/drogi-do-polski-4-z-nr-453\/"},"modified":"2024-12-12T18:42:59","modified_gmt":"2024-12-12T16:42:59","slug":"drogi-do-polski-4-z-nr-453","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/drogi-do-polski-4-z-nr-453\/","title":{"rendered":"DROGI DO POLSKI (4) (z nr 453)"},"content":{"rendered":"

\u201eKiedy zapytuj\u0105 mnie, sk\u0105d ta moja dobra polszczyzna, odpowiadam, \u017ce mia\u0142em babci\u0119 Polk\u0119\u201d. – Tak rozpoczyna swoje refleksje zwi\u0105zane z Polsk\u0105 Pan Micha\u0142\u00a0 Seliwaczow, kolejny fragment wspomnie\u0144 kt\u00f3rego, proponujemy naszym Czytelnikom.\u00a0 <\/strong><\/p>\n

By\u0142o to na pocz\u0105tku roku 1990-go, kiedy zaproszono mnie do pracy do Stan\u00f3w Zjednoczonych, a nie wystarcza\u0142o mi pieni\u0119dzy na bilet. Uczonym z tytu\u0142em doktora p\u0142acono w\u00f3wczas w ukrai\u0144skich instytucjach akademickich 10$ na miesi\u0105c.<\/p>\n

Do\u015bwiadczeni ludzie zaproponowali mi nast\u0119puj\u0105cy \u201ebiznes-plan\u201d. Sprzedajesz w Polsce w\u00f3dk\u0119, papierosy, r\u00f3\u017cne drobiazgi elektro-mechaniczne. Kupujesz tam spodnie d\u017cinsowe, koszulki trykotowe a potem sprzedajesz ten towar – im dalej od granic polskich \u2013 tym lepiej. W rezultacie robisz z jednego dolara dziesi\u0119\u0107.<\/p>\n

Owszem, udawa\u0142o si\u0119, tylko ile\u017c by\u0142o nerw\u00f3w, ryzyka i k\u0142opot\u00f3w wi\u0105za\u0142o si\u0119 z tym biznesem!<\/p>\n

Po pierwsze \u2013 przekraczanie granicy. Mam wra\u017cenie, \u017ce celnicy i stra\u017c graniczna patrzyli wtedy na tysi\u0105ce takich komiwoja\u017cer\u00f3w z przymru\u017ceniem oka. Zawsze przepe\u0142niony poci\u0105g Kij\u00f3w \u2013 Che\u0142m nie zmienia\u0142 k\u00f3\u0142 na granicy \u2013 ten odcinek mia\u0142 szerokie tory, jak w ca\u0142ym ZSRR (1524 mm). W Che\u0142mie czeka\u0142 nas prawdziwy szturm do poci\u0105gu, ju\u017c z polskim rozstawem szyn (1435 mm) na Lublin. Sprytni do\u015bwiadczeni handlarze z Ukrainy pr\u0119dko \u0142adowali worki przez okna, zajmowali miejsca dla koleg\u00f3w, co powodowa\u0142o zrozumia\u0142e niezadowolenie, czasem ostre repliki. Jedna m\u0142oda kobieta d\u0142ugo i g\u0142o\u015bno oburza\u0142a si\u0119 na ca\u0142y wagon, \u017ce ona, Polka, musi sta\u0107 na korytarzu, kiedy \u201eRuscy\u201d sobie siedz\u0105. Nikt tej Pani nie popiera\u0142, ale i nie wstrzymywa\u0142. Oczywi\u015bcie, wszyscy rozumieli, \u017ce nie ma rady na takie \u201epospolite ruszenie\u201d.<\/p>\n

Ponadto tanie towary z Ukrainy stanowi\u0142y istotnie wsparcie dla niezamo\u017cnych Polak\u00f3w w czasach dro\u017cyzny. Przynajmniej te 20 flaszek w\u00f3dki (jednej osobie przewie\u017a\u0107 ich wi\u0119cej by\u0142o rzecz\u0105 fizycznie niemo\u017cliw\u0105) rozchwytywano w ci\u0105gu p\u00f3\u0142 godziny. Zazwyczaj kupiec wstrz\u0105sa\u0142 butelk\u0105 i obserwowa\u0142 pian\u0119 przez szk\u0142o sprawdzaj\u0105c czy to rzeczywi\u015bcie jest w\u00f3dka.<\/p>\n

Drugie miejsce, co do popytu, zajmowa\u0142y papierosy. Gorzej sprzedawa\u0142 si\u0119 r\u00f3\u017cnorodny sprz\u0119t.<\/p>\n

Jak zawsze, cieszy\u0142em si\u0119 z mo\u017cliwo\u015bci udoskonalenia swojej polszczyzny. Zapami\u0119ta\u0142em biednie ubranego szczup\u0142ego staruszka. Poszukiwa\u0142 w\u00f3dki \u201eMoskiewskiej\u201d a ja mia\u0142em tak\u017ce ten gatunek, chocia\u017c najlepiej sprzedawa\u0142a si\u0119 w\u00f3dka \u201eStolicznaja\u201d. Po odbytej transakcji zareklamowa\u0142em dziadkowi \u017cyletki \u201eNewa\u201d. Powiedzia\u0142em szczerze, \u017ce ogoli\u0107 si\u0119 nimi mo\u017cna tylko raz. Natomiast – zaznaczy\u0142em – nie ma nic lepszego do ostrzenia o\u0142\u00f3wk\u00f3w i r\u00f3\u017cnych narz\u0119dzi jak \u201edomowy majsterkowicz\u201d. M\u00f3j klient kupi\u0142 opakowanie \u201eNewy\u201d i doda\u0142:\u201eAle\u017c masz Pan talent do handlu!\u201d<\/p>\n

Za tak pochlebne s\u0142owa zapragn\u0105\u0142em odwdzi\u0119czy\u0107 si\u0119 kupcowi czym\u015b przyjemnym i doda\u0142em mu drugie opakowanie \u2013 jako bonus. Dziadek honorowo powiedzia\u0142: bardzo dzi\u0119kuj\u0119, ale ja panu zap\u0142ac\u0119 \u2013 i zacz\u0105\u0142 wydobywa\u0107 ze swej szczup\u0142ej, jak i on sam, portmonetki, jeszcze par\u0119 z\u0142ot\u00f3wek…<\/p>\n

Wytargowane pieni\u0105dze nale\u017ca\u0142o niezw\u0142ocznie up\u0142ynnia\u0107 w hurtowniach kupuj\u0105c tanie spodnie d\u017cinsowe i r\u00f3\u017cnokolorowe koszulki pi\u0142karskie (T-shirts), wyprodukowane przewa\u017cnie w krajach Azji po\u0142udniowo-wschodniej.<\/p>\n

Przewiezione do Kijowa, Moskwy albo jeszcze dalej w g\u0142\u0105b Zwi\u0105zku Radzieckiego \u2013 stanowi\u0142y one tam ju\u017c ca\u0142y maj\u0105tek. Przynajmniej wystarczy\u0142o mi dw\u00f3ch wypraw do Polski, \u017ceby zarobi\u0107 na bilet do Nowego Jorku.<\/p>\n

Trzeba powiedzie\u0107, \u017ce cel oficjalny tych w\u0119dr\u00f3wek by\u0142 nie ekonomiczny, a humanitarny. Wizy polskie nie obowi\u0105zywa\u0142y (spodziewali\u015bmy si\u0119 naiwnie, \u017ce te owoce wolno\u015bci przetrwaj\u0105 na zawsze…) natomiast nale\u017ca\u0142o uzyska\u0107 wiz\u0119 wyjazdow\u0105 w ukrai\u0144skim MSZ-ecie. W moim przypadku z racji uczestnictwa w konferencji naukowej na KUL-u z wyg\u0142oszeniem referatu o drewnianych cerkwiach Kijowszczyzny XVI\u2013XVIII wiek\u00f3w (zgodnie z kierunkiem mojej pracy dyplomowej w Akademii Leningradzkiej).<\/p>\n

Obrady po\u015bwi\u0119cone by\u0142y g\u0142\u00f3wnie tematyce ukrai\u0144skiej. Rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 z mi\u0119dzykonfesyjnego nabo\u017ce\u0144stwa w ko\u015bciele akademickim. P<\/em>rze\u017cegnywa\u0142em<\/em> si\u0119 w odpowiednich momentach i ludzie przyjmowali mnie za zapowiedzianego w programie s\u0142ynnego filozofa religijnego Jewhena Swerstiuka (on sp\u00f3\u017ani\u0142 si\u0119 na otwarcie) kt\u00f3ry to niedawno z dalekiego zes\u0142ania powr\u00f3ci\u0142 do Kijowa i uwa\u017cany by\u0142 za g\u0142\u00f3wnego prelegenta tej konferencji, zorganizowanej w ramach Tygodnia Kultury Ukrai\u0144skiej.<\/p>\n

Ze znanych osobisto\u015bci obecny by\u0142 W\u0142odzimierz Mokry, Pose\u0142 na Sejm i przewodnicz\u0105cy Ukrai\u0144skiego Towarzystwa Spo\u0142eczno<\/em>–<\/em>Kulturalnego<\/em> (UTSK<\/em>) w Polsce. Z Niemiec przyjecha\u0142 znany profesor Bohdan Osadczuk \u2013 ju\u017c wtedy przezwany \u201eukrai\u0144skim kosmopolit\u0105\u201d. Krakowski profesor Tadeusz Chrzanowski usiad\u0142 po\u015brodku sceny na krzese\u0142ku i artystycznie wyg\u0142asza\u0142 sw\u00f3j referat, a raczej, po prostu, swobodnie rozwa\u017ca\u0142 sobie na temat, jakim miastem by\u0142 Krak\u00f3w \u015bredniowieczny \u2013 polskim czy niemieckim? Ostatecznie doszed\u0142 do wniosku, \u017ce jednocze\u015bnie tak\u017ce \u017cydowskim i ruskim, jak inne, w owych czasach, wielonarodowe miasta Europy \u015arodkowej.<\/p>\n

W konferencji uczestniczyli te\u017c pisarze kijowscy z popularnej wtedy m\u0142odej fali \u201ebubabist\u00f3w\u201d (\u0431\u0443\u0440\u043b\u0435\u0441\u043a<\/em>-\u0431\u0430\u043b\u0430\u0433\u0430\u043d<\/em>-\u0431\u0443\u0444\u043e\u043d\u0430\u0434\u0430<\/em>). Zaprzyja\u017ani\u0142em si\u0119 z kpiarskim a czasem prowokacyjnym Aleksandrem Irwancem. Student KUL-u Andrzej Kaustow (tak samo z Kijowa) wyg\u0142osi\u0142 ca\u0142kiem \u201edojrza\u0142y\u201d referat o czarodziejstwie ludowym. Ja r\u00f3wnie\u017c otrzyma\u0142em sw\u0105 cz\u0105stk\u0119 sukcesu \u2013 zaprosili mnie bracia -dominikanie w nast\u0119pnym miesi\u0105cu z moim odczytem do Krakowa.<\/p>\n

By\u0142a wczesna wiosna i w przerwach mi\u0119dzy posiedzeniami wygrzewali\u015bmy si\u0119 na s\u0142o\u0144cu w kwadratowym i ukrytym od wiatru podw\u00f3rku KUL-u, otoczonym z trzech stron galeri\u0105. Potem wyruszyli\u015bmy na zwiedzanie lubelskich zabytk\u00f3w i muze\u00f3w. Urz\u0105dzono nam ekskluzywn\u0105 ekskursj\u0119 do kaplicy Zamkowej (zamkni\u0119tej z uwagi na prace konserwatorskie) ze s\u0142ynnymi malowid\u0142ami bizanty\u0144skimi.<\/p>\n

Star\u00f3wka lubelska by\u0142a wtedy jeszcze szara, zaniedbana, zamieszkana przez zwyk\u0142ych ludzi. Gmachy historyczne nie by\u0142y jeszcze opatrzone tablicami informacyjno-pami\u0105tkowymi, zamiast turyst\u00f3w po ulicach biega\u0142y niesforne dzieci, na \u0142awkach w podw\u00f3rzach siedzia\u0142y staruszki, wznosi\u0142y si\u0119 dymy z komin\u00f3w i pachnia\u0142o przygotowywanymi w mieszkaniach strawami…<\/p>\n

Przewodniczka po Lubelskim Muzeum Miejskim frenetycznie opowiada\u0142a o eksperymentach Wyspia\u0144skiego. Wed\u0142ug niej artysta osi\u0105ga\u0142 odmienne rezultaty w obrazach, malowanych po r\u00f3\u017cnego rodzaju posi\u0142kach i dawkach alkoholu. Pokazywa\u0142a dla por\u00f3wnania dzie\u0142a, inspirowane spo\u017cyciem zwyk\u0142ych i egzotycznych da\u0144 – pod czerwone, bia\u0142e wytrawne wino, mader\u0119, portwein (w r\u00f3\u017cnych ilo\u015bciach), w\u00f3dk\u0119, koniak etc. Najlepiej podoba\u0142y si\u0119 jej namalowane po kurczakach i kawie. Oczywi\u015bcie, podobnego oprowadzania nie mo\u017cna by\u0142o sobie wyobrazi\u0107 na sztywnych wycieczkach w muzeach radzieckich \u2013 wywa\u017conych ideologicznie i \u201erecytowanych\u201d srodze na serio, bez \u017cadnych dowcip\u00f3w.<\/p>\n

Pami\u0119tam jeszcze wycieczk\u0119 do skansenu prywatnego (!). W og\u00f3le mn\u00f3stwo rzeczy mnie w Polsce dziwi\u0142o (np. zakonnice spo\u017cywaj\u0105ce mi\u0119so w tej samej jad\u0142odajni KUL-u) i prawie wszystko podoba\u0142o mi si\u0119, przede wszystkim inteligentne zachowanie, ca\u0142owanie paniom r\u0105czek i wszelkiego rodzaju eleganckie maniery. Nawet pani magister Teresa O\u015bliuk nie pozwoli\u0142a na spacerze w parku zapali\u0107 papieros, jako \u017ce \u201enie wypada tego czyni\u0107\u201d w obecno\u015bci damy…<\/p>\n

Zwiedzi\u0142em du\u017co wspania\u0142ych ko\u015bcio\u0142\u00f3w lubelskich i skromn\u0105 cerkiew prawos\u0142awn\u0105 z \u0142adnym wielopi\u0119trowym ikonostasem, gdzie pozna\u0142em Biskupa Lubelskiego i Che\u0142mskiego Awela. Na nabo\u017ce\u0144stwie wieczornym w j\u0119zyku cerkiewno-s\u0142owia\u0144skim wiernych by\u0142o ma\u0142o i ze \u015bwi\u0105tyni wychodzili wszyscy razem. Dziesi\u0119cioletni ch\u0142opak, kt\u00f3ry przys\u0142ugiwa\u0142 w o\u0142tarzu, natychmiast zerwa\u0142 si\u0119 z miejsca i wybieg\u0142 na ulic\u0119, a jego babcia srogo zawo\u0142a\u0142a po polsku: Jurku, nie lataj, nie na boisku jeste\u015b!<\/p>\n

Widzia\u0142em te\u017c potworny ob\u00f3z koncentracyjny Majdanek. Wygl\u0105da\u0142 jak nowy (prawdopodobnie, nied\u0142ugo przed tym odrestaurowano go). Nieopodal budz\u0105cego groz\u0119 ogrodzenia z drutu kolczastego wyros\u0142y nowiutkie weso\u0142e kolorowe dzielnice mieszkalne…<\/p>\n

\u00a0***<\/p>\n

Kolejne moje polskie <\/em><\/strong>reminiscencje<\/em><\/strong> powi\u0105zane s\u0105 ze Stanami Zjednoczonymi pocz\u0105tku lat 1990-ch<\/em><\/strong>.<\/p>\n

Pewnego dnia jecha\u0142em, po raz pierwszy rowerem, z Kwinsu, gdzie mieszka\u0142em, na Manchetten, gdzie pracowa\u0142em. Na jakim\u015b skrzy\u017cowaniu musia\u0142em skr\u0119ci\u0107 z Metropolitan avenue (w jej perspektywie widnia\u0142y dwie s\u0142ynne bli\u017aniacze wie\u017ce, zrujnowane bestialsko w 2001. roku) i zab\u0142\u0105dzi\u0142em. Zapyta\u0142em u m\u0142odej kobiety z ma\u0142\u0105 dziewczynk\u0105: Hi, may you show me the way to the Williamsburg bridge? Ona za\u015b odwzajemni\u0142a si\u0119 pytaniem:<\/p>\n

\u00a0– M\u00f3wi Pan po polsku? \u2013 i pokaza\u0142a mi kierunek.<\/p>\n

Kilkaset metr\u00f3w p\u00f3\u017aniej zn\u00f3w zb\u0142\u0105dzi\u0142em i zapyta\u0142em o drog\u0119, tym razem u m\u0142odego m\u0119\u017cczyzny. Ten spojrza\u0142 na mnie i rzuci\u0142: M\u00f3wisz Pan po polsku? Teraz ju\u017c ja zaciekawi\u0142em si\u0119:<\/p>\n

– Sk\u0105d Pan wie, \u017ce m\u00f3g\u0142bym m\u00f3wi\u0107 po polsku?<\/p>\n

\u2013 No, tak wygl\u0105dasz \u2013 odpowiedzia\u0142 i wyja\u015bni\u0142, na kt\u00f3rym \u015bwietle i gdzie mam skr\u0119ca\u0107.<\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Williamsburg bridge \u2013 to dzielnica przewa\u017cnie polska i \u017cydowska. Tak samo Chicago \u2013 najwi\u0119ksze polskie miasto, poniewa\u017c Polak\u00f3w jest tam wi\u0119cej, ni\u017c w Warszawie. I rzeczywi\u015bcie, s\u0142ysza\u0142em na brzegach jeziora Michigan-lake du\u017co rozm\u00f3w po polsku.<\/p>\n

Dodam, \u017ce p\u00f3\u017aniej nauczy\u0142em si\u0119 te\u017c sam identyfikowa\u0107 w Ameryce oraz innych krajach za granic\u0105 Rosjan, Ukrai\u0144c\u00f3w i \u017byd\u00f3w radzieckich, nie tyle z wygl\u0105du, ile z wyrazu twarzy, zachowania i gestykulacji \u2013 prawie si\u0119 nie myli\u0142em. I mnie, z kolei, witano w sklepach arabskich – od Ameryki do Bliskiego Wschodu s\u0142owami:\u00a0 \u201e\u041f\u0440\u0438\u0432\u0435\u0442, \u043a\u0430\u043a \u0434\u0435\u043b\u0430?\u201d, chocia\u017c ubrany by\u0142em jak wszyscy inni klienci. Tylko raz lub dwa powiedzia\u0142 do mnie sprzedawca w Egipcie \u201eCze\u015b\u0107! Jak si\u0119 masz?\u201d \u2013 i bardzo si\u0119 z tego ciesz\u0119<\/p>\n

Pani Anna Bojczuk (mieszka\u0142em w jej go\u015bcinnym domu na Kwinsie) prenumerowa\u0142a \u201eNew York Times\u201d oraz ukrai\u0144ski dziennik \u201e\u0421\u0432\u043e\u0431\u043e\u0434\u0430\u201d, ale ja kupowa\u0142em czasem i polsk\u0105 gazet\u0119 \u201eGwiazda P\u00f3\u0142nocna\u201d, \u201e\u041d\u043e\u0432\u043e\u0435 \u0420\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e\u0435 \u0421\u043b\u043e\u0432\u043e\u201d. Ka\u017cdy numer tych narodowych czasopism drukowa\u0142 reklam\u0119 domu pogrzebowego \u201ePiotr Jarema\u201d, kt\u00f3ry przedstawia\u0142 si\u0119 to jak \u201eukrai\u0144ski grabarz\u201d, (sic!) Zabawnie, ale ca\u0142kiem w ameryka\u0144skim pragmatycznym stylu…<\/p>\n

\u00a0Stwierdzi\u0142em (a s\u0105 to moje w\u0142asne obserwacje, nie oparte o \u017cadn\u0105 statystyk\u0119), i\u017c w odr\u00f3\u017cnieniu od Amerykan\u00f3w polskich, w\u015br\u00f3d ukrai\u0144skich obywateli USA by\u0142 wi\u0119kszy procent fachowc\u00f3w indywidualnych (adwokaci, lekarze, in\u017cynierowie etc.). Oni rzadko prowadzili w\u0142asne biznesy, a zatem nie byli zainteresowani w \u015bci\u0105ganiu rodak\u00f3w z kraju, z wyj\u0105tkiem zatrudniania pomocy domowej, przewa\u017cnie niezbyt m\u0142odych kobiet dla opieki nad dzie\u0107mi, starymi i chorymi lud\u017ami. P\u0142acili w tych ukrai\u0144skich rodzinach Ameryki, minimalnie, mniej ni\u017c u \u017byd\u00f3w. Ostatni stanowili wi\u0119kszo\u015b\u0107 w tak zwanej nowej \u201eemigracji rosyjskiej\u201d i mimo na og\u00f3\u0142 dobrego wykszta\u0142cenia, \u017cywili si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z handlu i pomocy socjalnej.<\/p>\n

Nieraz przyjmowano mnie za Polaka, gdy ca\u0142owa\u0142em r\u0119k\u0119 ameryka\u0144skim paniom przy zapoznawaniu si\u0119 z nimi. Czasem identyfikuj\u0105c mnie za swego polscy emigranci w kawiarenkach, opowiadali, jak eksploatuj\u0105 ich ameryka\u0144scy \u201erodacy\u201d, g\u0142\u00f3wnie na pracach budowlanych. Jeden taki Pan skar\u017cy\u0142 si\u0119, \u017ce \u017cyje tutaj ju\u017c 15 lat i dot\u0105d nie uda\u0142o mu si\u0119 zdoby\u0107 Green Karty, a zatem nie mo\u017ce odwiedzi\u0107 rodzic\u00f3w i dzieci w kraju…<\/p>\n

Micha\u0142 SELIWACZOW <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eKiedy zapytuj\u0105 mnie, sk\u0105d ta moja dobra polszczyzna, odpowiadam, \u017ce mia\u0142em babci\u0119 Polk\u0119\u201d. – Tak rozpoczyna swoje refleksje zwi\u0105zane z Polsk\u0105 Pan Micha\u0142\u00a0 Seliwaczow, kolejny…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-4013","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2013"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t