{"id":4329,"date":"2015-02-15T19:39:15","date_gmt":"2015-02-15T17:39:15","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/czy-mozna-zapomniec\/"},"modified":"2024-12-12T20:45:35","modified_gmt":"2024-12-12T18:45:35","slug":"czy-mozna-zapomniec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/czy-mozna-zapomniec\/","title":{"rendered":"CZY MO\u017bNA ZAPOMNIE\u0106?"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Aleksander i J\u00f3zef Ryzi\u0144scy (Warszawa, ogr\u00f3d zoologiczny 1938 r.)<\/strong> (fot. archiwum)<\/em><\/p>\n

W 1939 r. wakacje jak zwykle sp\u0119dzili\u015bmy u babci w S\u0105dowej Wiszni. M\u00f3j Ojciec kpt. Wojska Polskiego pozosta\u0142 w Chorzowie, gdzie stale mieszkali\u015bmy. Ju\u017c wtedy m\u00f3wiono o nadchodz\u0105cej wojnie. Ale dla mnie i mego m\u0142odszego brata J\u00f3zia nie by\u0142o spraw wa\u017cniejszych ni\u017c codzienne zabawy nad rzek\u0105 Wiszni\u0105. Lato by\u0142o wyj\u0105tkowo pi\u0119kne, wszyscy czuli\u015bmy si\u0119 bezpieczni i szcz\u0119\u015bliwi. Wkr\u00f3tce mia\u0142o si\u0119 okaza\u0107, jak bardzo si\u0119 mylimy.<\/p>\n

1 wrze\u015bnia wojna sta\u0142a si\u0119 faktem. Niemieckie samoloty zacz\u0119\u0142y bombardowa\u0107 miasteczko. Powsta\u0142a panika, zacz\u0119\u0142o brakowa\u0107 \u017cywno\u015bci, ze sklepowych p\u00f3\u0142ek znika\u0142y zapasy towar\u00f3w.<\/p>\n

Po kapitulacji Lwowa i cofni\u0119ciu si\u0119 wojsk niemieckich za San, do S\u0105dowej Wiszni, w huku czo\u0142g\u00f3w i ci\u0119\u017ckich traktor\u00f3w wesz\u0142y wojska sowieckie. Zacz\u0119\u0142y si\u0119 aresztowania, zapanowa\u0142 terror.<\/p>\n

Zima 1939\/40 by\u0142a wyj\u0105tkowo\u00a0 mro\u017ana.\u00a0\u00a0 W\u00f3wczas ruszy\u0142y pierwsze transporty polskich zes\u0142a\u0144c\u00f3w na Syberi\u0119.<\/p>\n

Ju\u017c wtedy wiedzieli\u015bmy, \u017ce Tato dosta\u0142 si\u0119 do sowieckiej niewoli i przebywa w obozie starobielskim.<\/p>\n

Nad Polsk\u0105 i milionami jej rodak\u00f3w zawis\u0142y czarne chmury. Sko\u0144czy\u0142o si\u0119 moje szcz\u0119\u015bliwe dzieci\u0144stwo.<\/p>\n

13 kwietnia 1940 r. wraz z Mam\u0105, Babci\u0105 i m\u0142odszym bratem zostali\u015bmy wywiezieni do Kazachstanu. Prze\u017cy\u0142em wiele tragicznych chwil, ale s\u0105 takie, kt\u00f3re szczeg\u00f3lnie utkwi\u0142y w mojej dzieci\u0119cej pami\u0119ci.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Kpt. Boles\u0142aw Ryzi\u0144ski. Jeniec wojenny zamordowany w Charkowie w 1940 r.<\/strong><\/p>\n

Nigdy nie zapomn\u0119 naszego przejazdu przez Lw\u00f3w. Nie wiem te\u017c, dlaczego transport zatrzymano na lwowskim dworcu g\u0142\u00f3wnym. Mo\u017ce do\u0142\u0105czono wagony z lud\u017ami takimi jak my z innych miejscowo\u015bci. Mieszka\u0144cy Lwowa zgotowali nam wspania\u0142\u0105, sponta\u00adniczn\u0105 manifestacj\u0119 serca, jakiej nigdy potem nie widzia\u0142em. Przez zakratowane okna wagon\u00f3w podawali nam chleb, cukier i inne produkty \u017cywno\u015bciowe. Mimo zakaz\u00f3w konwojent\u00f3w, wiele \u017cywno\u015bci dosta\u0142o si\u0119 do naszych r\u0105k. W\u0142a\u015bnie wtedy Mama podj\u0119\u0142a dramatyczn\u0105 pr\u00f3b\u0119 ratowania mnie przed wywiezieniem. Wypchn\u0119\u0142a mnie przez w\u0105skie okienko bydl\u0119cego wagonu i kaza\u0142a ucieka\u0107 do rodziny, kt\u00f3r\u0105 mieli\u015bmy w Zimnej Wodzie ko\u0142o Lwowa. Wybieg\u0142em na dworzec, ale ogarn\u0105\u0142 mnie strach i t\u0119sknota za Mam\u0105. Rozp\u0142aka\u0142em si\u0119 i wr\u00f3ci\u0142em tam, gdzie czu\u0142em si\u0119 bezpieczny \u2013 do Mamy. \u017bo\u0142dacy nie chcieli mnie przepu\u015bci\u0107 do wagonu. P\u0142acz Mamy i krzyki zgromadzonego t\u0142umu oraz kopniak konwojenta przy\u015bpieszy\u0142 m\u00f3j powr\u00f3t w obj\u0119cia szlochaj\u0105cej Mamy. Gdy poci\u0105g ruszy\u0142, zgromadzony t\u0142um zaintonowa\u0142 Mazurka D\u0105browskiego, \u017cegnano nas p\u0142aczem i \u015bpiewem. My te\u017c p\u0142akali\u015bmy, zagubieni i przera\u017ceni. Tak \u017cegna\u0142a nas Polska, tak \u017cegna\u0142 nas Lw\u00f3w.<\/p>\n

Ruszyli\u015bmy w dalek\u0105 drog\u0119, kt\u00f3ra dla wielu tysi\u0119cy Polak\u00f3w by\u0142a ostatni\u0105. Nigdy z zes\u0142ania nie wr\u00f3cili. Przez dwa tygodnie dniami i nocami jechali\u015bmy w zaryglowanych wagonach. Gdzie nas wioz\u0105? Czy kiedy\u015b wr\u00f3cimy? Te pytania pozostawa\u0142y bez odpowiedzi.<\/p>\n

Wreszcie kt\u00f3rego\u015b wczesnego ranka poci\u0105g zatrzyma\u0142 si\u0119 na ma\u0142ej stacyjce. Przed nami roztacza\u0142 si\u0119 widok monumentalnych g\u00f3r Uralu. Stali\u015bmy u progu Azji. Powoli wjechali\u015bmy do d\u0142ugiego tunelu. Ciemno\u015b\u0107 i straszny huk wywo\u0142a\u0142y przera\u017cenie. Aby ten huk z\u0142agodzi\u0107 zatykali\u015bmy uszy palcami. Dopiero za Uralem pozwolono nam na godzin\u0119 opu\u015bci\u0107 wagon. Wreszcie dojechali\u015bmy do stacji Kustunaj. Tu podzielono nas na grupy i ci\u0119\u017car\u00f3wkami rozwo\u017cono po rozleg\u0142ym stepie. Nasza rodzina trafi\u0142a do odleg\u0142ego o 270 km od Kustunaju posio\u0142ka Annu\u0142ka.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Mama Olga Ryzi\u0144ska<\/strong><\/p>\n

W lecie nasza tr\u00f3jka pracowa\u0142a w ko\u0142chozie przy pracach polowych. Pierwsz\u0105 moj\u0105 i J\u00f3zia prac\u0105 by\u0142 wypas ciel\u0105t. Wbrew pozorom by\u0142a to ci\u0119\u017cka praca. Na rozleg\u0142ym stepie bez ogrodzenia nale\u017ca\u0142o utrzyma\u0107 oko\u0142o 200 rozbrykanych ciel\u0105t, kt\u00f3re w przypadku uk\u0105szenia przez dokuczliwe owady potrafi\u0142y gna\u0107 przed siebie nawet kilka kilometr\u00f3w.<\/p>\n

W 1941 roku awansowa\u0142em do obs\u0142ugi dwuskibowego p\u0142uga zaprz\u0119\u017conego w trzy pary wychud\u0142ych wo\u0142\u00f3w. J\u00f3zio by\u0142 moim poganiaczem.<\/p>\n

Najgorsze by\u0142y zimy. Gdy mr\u00f3z by\u0142 niewielki i nie by\u0142o \u015bnie\u017cyc chodzi\u0142em do wyr\u0119bu lasu. Natomiast w czasie silnych mroz\u00f3w, aby prze\u017cy\u0107 wykonywa\u0142em r\u00f3\u017cne prace: podszywa\u0142em podeszwy w walonkach, nauczy\u0142em si\u0119 robi\u0107 ig\u0142y z drutu stalowego, a z kopiejek klepa\u0142em obr\u0105czki. Takie wyroby zamienia\u0142em na kilka ziemniak\u00f3w, kawa\u0142ek chleba lub jajka.<\/p>\n

Babcia mimo podesz\u0142ego wieku od pocz\u0105tku zsy\u0142ki dzielnie nas wspiera\u0142a swoim do\u015bwiadczeniem w walce o przetrwanie. Niestety zimno i g\u0142\u00f3d zabra\u0142y nam Babci\u0119 zim\u0105 1942 roku. Obowi\u0105zek pochowania Babci spad\u0142 na moje dzieci\u0119ce barki. W lecie 1943 r. na p\u00f3\u0142 dziki pies pogryz\u0142 mamie nogi. Nie by\u0142o pomocy medycznej, a rany owini\u0119te szmatami nie mog\u0142y si\u0119 zagoi\u0107. To by\u0142 pocz\u0105tek najwi\u0119kszego nieszcz\u0119\u015bcia jakie nas spotka\u0142o. Po bardzo ci\u0119\u017ckiej zimie 1943\/44 roku wszyscy troje le\u017celi\u015bmy na piecu, kilka dni nic nie jedz\u0105c. Czeka\u0142a nas \u015bmier\u0107 g\u0142odowa. Ale przez okienko naszej ziemianki zobaczy\u0142em ko\u0142cho\u017aniczki, kt\u00f3re odkopywa\u0142y ziemniaki z kopca. Ostatnim wysi\u0142kiem ubra\u0142em p\u0142aszcz Mamy i poszed\u0142em do wozu, na kt\u00f3ry kobiety \u0142adowa\u0142y ziemniaki. Nerwowo zacz\u0105\u0142em im pomaga\u0107, a chodzi\u0142o mi jedynie o to aby ukra\u015b\u0107 kilka ziemniak\u00f3w. Kobiety same by\u0142y g\u0142odne i dobrze rozumia\u0142y moje rozpaczliwe wpychania ziemniak\u00f3w w r\u0119kawy. W tym okresie byli\u015bmy ostatni\u0105 polsk\u0105 rodzin\u0105 w ko\u0142chozie i mo\u017ce dlatego udawa\u0142y, \u017ce nic nie widz\u0105. Tych kilka ziemniak\u00f3w uratowa\u0142o nam \u017cycie.<\/p>\n

\"\"<\/a>
M\u00f3j Brat J\u00f3zef Ryzi\u0144ski<\/strong><\/p>\n

Niestety po miesi\u0105cu, w ko\u0144cu kwietnia 1944 r. Mama umar\u0142a. Chyba czuj\u0105c, \u017ce musi odej\u015b\u0107, ostatni\u0105 noc swojego \u017cycia po\u015bwi\u0119ci\u0142a na d\u0142ug\u0105 rozmow\u0119 z nami. To by\u0142o wzruszaj\u0105ce, oblane \u0142zami po\u017cegnanie z nasza ukochan\u0105 Mam\u0105. Wiele powiedzia\u0142a nam o rodzinie, da\u0142a wskaz\u00f3wki co mamy powiedzie\u0107 Tacie, gdy Go spotkamy, jak powinni\u015bmy \u017cy\u0107, aby nikt przez nas nie p\u0142aka\u0142. W to, \u017ce spotkamy si\u0119 z Ojcem wierzy\u0142a g\u0142\u0119boko. Na Jej twarzy by\u0142o przera\u017cenie i g\u0142\u0119boka troska – co b\u0119dzie z nami?. Ostatnim wysi\u0142kiem powiedzia\u0142a \u201eWierz\u0119, \u017ce wr\u00f3cicie do Polski. Pami\u0119tajcie aby\u015bcie ukl\u0119kli i poca\u0142owali polsk\u0105 ziemi\u0119\u201d. B\u00f3l \u015bciska\u0142 mi gard\u0142o. Nie mia\u0142em w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Mama \u017cegna si\u0119 z nami na zawsze. By\u0142 to najsmutniejszy moment w moim \u017cyciu.<\/p>\n

Podobnie jak po \u015bmierci Babci, sam zrobi\u0142em trumn\u0119 i wsp\u00f3lnie z J\u00f3ziem wykopali\u015bmy gr\u00f3b. Postawili\u015bmy Mamie krzy\u017c, by \u015bwiadczy\u0142 o polskiej i katolickiej mogile na bezkresnym stepie Kazachstanu.<\/p>\n

Droga do Polski by\u0142a daleka i poprzedzona tragicznymi przygodami. Jeszcze na stepach Kazachstanu zachorowa\u0142em na malari\u0119. W czasie transportu na Ukrain\u0119 przeby\u0142em tyfus, kt\u00f3ry zdziesi\u0105tkowa\u0142 transport. Po miesi\u0105cu podr\u00f3\u017cy w bydl\u0119cych wagonach wreszcie nast\u0105pi\u0142a ta upragniona chwila \u2013 6 grudnia 1945 roku stan\u0119li\u015bmy na polskiej ziemi. Chocia\u017c obdarci i bosi, ale byli\u015bmy w domu. Uca\u0142owali\u015bmy nasz\u0105 ukochan\u0105 ziemi\u0119, spe\u0142niaj\u0105c tym samym wol\u0119 naszej Mamy. \u017bycie nie szcz\u0119dzi\u0142o nam gorzkich chwil. Wkr\u00f3tce potem dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce nasz Ojciec zosta\u0142 zamordowany przez NKWD w Charkowie. Zostali\u015bmy naprawd\u0119 sami. Od tej chwili sta\u0142em si\u0119 dla J\u00f3zia ojcem i matk\u0105.<\/p>\n

Na kr\u00f3tko zatrzymali\u015bmy si\u0119 obaj Ksi\u0119\u017cenicach ko\u0142o Wroc\u0142awia.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Dom Dziadka Warczewskiego w Buchaczu<\/strong>. Stoj\u0105 od lewej: Dziadek Aleksander Warczewski – pow. lekarz weterynarii z \u017con\u0105 Sabin\u0105, kpt. Boles\u0142aw Ryzi\u0144ski z \u017con\u0105 Olg\u0105 z d. Warczewsk\u0105 (moi Rodzice). Siedz\u0105 od lewej: mgr Adam Wagner od 1934 r. dyrektor Macierzy Szkolnej w Gda\u0144sku z \u017con\u0105 Jadwig\u0105 z d. Warczewsk\u0105, Juliusz Kobry\u0144 z \u017con\u0105 Helen\u0105 z d. Warczewsk\u0105. <\/strong><\/strong><\/p>\n

Ja pracowa\u0142em jako drwal przy wyr\u0119bie lasu. J\u00f3zio zajmowa\u0142 si\u0119 zdobywaniem po\u017cywienia i gotowaniem obiad\u00f3w. Jednak nie widzia\u0142em tam dla nas przysz\u0142o\u015bci, chcia\u0142em co\u015b w \u017cyciu osi\u0105gn\u0105\u0107. Wtedy podj\u0105\u0142em decyzj\u0119 o wst\u0105pieniu na ochotnika do wojska. Dla mnie, ch\u0142opca, kt\u00f3ry nie mia\u0142 dos\u0142ownie nic, by\u0142a to jedyna szansa prze\u017cycia, zdobycia wykszta\u0142cenia, zawodu i pomocy dla m\u0142odszego brata. W 1947 roku umie\u015bci\u0142em J\u00f3zia w bursie Technikum Mechanicznego w Nysie.<\/p>\n

Pami\u0119tam m\u00f3j pierwszy urlop w Bo\u017ce Narodzenie. By\u0142em m\u0142odym marynarzem. Koledzy, kt\u00f3rzy otrzymali urlop byli szcz\u0119\u015bliwi, \u017ce sp\u0119dz\u0105 \u015bwi\u0119ta przy choince w gronie rodziny. Jak\u017ce dotkliwie odczu\u0142em wtedy pustk\u0119, jaka by\u0142a wok\u00f3\u0142 mnie po \u015bmierci Rodzic\u00f3w. W\u00f3wczas naprawd\u0119, wr\u0119cz po dziecinnemu zazdro\u015bci\u0142em kolegom.<\/p>\n

J\u00f3zio po uko\u0144czeniu technikum pracowa\u0142 w Fabryce Urz\u0105dze\u0144 Przemys\u0142owych w Nysie. O\u017ceni\u0142 <\/strong>si\u0119 ze swoj\u0105 pierwsz\u0105 wielk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 Bogusi\u0105. Urodzi\u0142y si\u0119 im dwie c\u00f3reczki \u2013 Iwona i Regina.<\/p>\n

Ja zosta\u0142em \u017co\u0142nierzem zawodowym, sko\u0144czy\u0142em szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105. Niestety nie mog\u0142em sko\u0144czy\u0107 studi\u00f3w wojskowych, bo m\u00f3j \u017cyciorys, kt\u00f3rego zreszt\u0105 nigdy nie zataja\u0142em, a zw\u0142aszcza fakt, \u017ce Ojciec by\u0142 przedwojennym oficerem i jego \u015bmier\u0107 w Katyniu przekre\u015bli\u0142y moj\u0105 karier\u0119 wojskow\u0105. Jeszcze wiele razy w czasie mojej s\u0142u\u017cby dawano mi odczu\u0107 t\u0119 moj\u0105 \u201eniew\u0142a\u015bciw\u0105” przesz\u0142o\u015b\u0107. Ale ja zawsze by\u0142em dumny z mojego Ojca i nikt nie by\u0142 w stanie odebra\u0107 mi tego uczucia. Teraz mam satysfakcj\u0119, \u017ce g\u0142o\u015bno mog\u0119 opowiada\u0107 histori\u0119 mojej rodziny.<\/p>\n

Kilka lat po wojnie wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce najgorsze mamy ju\u017c za sob\u0105 i wtedy m\u00f3j brat J\u00f3zio zachorowa\u0142 na ci\u0119\u017ck\u0105 nieuleczaln\u0105 chorob\u0119. Odszed\u0142 na zawsze jedyny \u015bwiadek naszej syberyjskiej niedoli, przyjaciel i sojusznik najnieszcz\u0119\u015bliwszych i najtragiczniejszych lat mego \u017cycia.<\/p>\n

W miar\u0119 up\u0142ywu czasu coraz cz\u0119\u015bciej my\u015bl\u0119 o swoim \u017cyciu, o wojnie, kt\u00f3ra odebra\u0142a mi wszystko, co cz\u0142owiekowi najdro\u017csze \u2013 Rodzic\u00f3w, dzieci\u0144stwo i m\u0142odo\u015b\u0107. A jednak… Gdzie\u015b w nas by\u0142a ogromna wola \u017cycia silniejsza od strachu, b\u00f3lu i g\u0142odu, pozwalaj\u0105ca przetrwa\u0107 wiele z\u0142ego, cho\u0107 nieraz wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce nadszed\u0142 kres wytrzyma\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Dzisiaj wiem, \u017ce wiele zasad i wzorc\u00f3w zachowa\u0144 i cech charakteru wynios\u0142em z rodzinnego domu. To one pozwoli\u0142y mi odnale\u017a\u0107 si\u0119 w strasznej syberyjskiej rzeczywisto\u015bci, dzi\u0119ki nim i naukom mojej Mamy potrafi\u0142em przetrwa\u0107, wr\u00f3ci\u0107 do Polski i \u017cy\u0107 dalej, aby da\u0107 \u015bwiadectwo prawdzie o wojennych losach Polak\u00f3w.<\/p>\n

Moje ci\u0119\u017ckie prze\u017cycia pozwalaj\u0105 mi dzisiaj \u0142atwiej zrozumie\u0107 ludzkie tragedie i nieszcz\u0119\u015bcia. Wielokrotnie w czasie zes\u0142a\u0144czej tu\u0142aczki pomagali mi obcy ludzie. Teraz staram si\u0119 sp\u0142aci\u0107 d\u0142ug wdzi\u0119czno\u015bci wobec nich, dzia\u0142aj\u0105c w Zwi\u0105zku Sybirak\u00f3w.<\/p>\n

Aleksander RYZI\u0143SKI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Aleksander i J\u00f3zef Ryzi\u0144scy (Warszawa, ogr\u00f3d zoologiczny 1938 r.) (fot. archiwum) W 1939 r. wakacje jak zwykle sp\u0119dzili\u015bmy u babci w S\u0105dowej Wiszni. M\u00f3j Ojciec…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4330,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[36],"tags":[],"class_list":["post-4329","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2015"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t