\u201eKiedy zapytuj\u0105 mnie, sk\u0105d ta moja dobra polszczyzna, odpowiadam, \u017ce mia\u0142em babci\u0119 Polk\u0119\u201d. – Tak rozpoczyna swoje refleksje zwi\u0105zane z Polsk\u0105 Pan Micha\u0142 Seliwaczow, kolejn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wspomnie\u0144 kt\u00f3rego, proponujemy naszym Czytelnikom.<\/p>\n
Pani Anna Bojczuk (w jej go\u015bcinnym domu na Kwinsie mieszka\u0142em) prenumerowa\u0142a \u201eNew York Times\u201d oraz dziennik ukrai\u0144ski \u201eSwoboda\u201d, ale ja kupowa\u0142em czasem i polsk\u0105 gazet\u0119 \u201eGwiazda P\u00f3\u0142nocna\u201d, \u201eNowoje Russkoje S\u0142owo\u201d. Ka\u017cdy numer tych nacjonalnych czasopism drukowa\u0142 reklam\u0119 domu pogrzebowego \u201ePiotr Jarema\u201d, kt\u00f3ry przedstawia\u0142 si\u0119 raz jako \u201e\u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u0433\u0440\u043e\u0431\u0430\u0440\u201d, to jako \u201egrabarz polski\u201d, to zn\u00f3w jako \u201esic! \u2013 \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043f\u043e\u0433\u0440\u0435\u0431\u0430\u043b\u044c\u0449\u0438\u043a\u201d. Zabawnie, ale ca\u0142kiem w ameryka\u0144skim pragmatycznym stylu…<\/p>\n
Owszem, zdarzy\u0142o si\u0119 co\u015b analogicznego w toku konferencji na Uniwersytecie Harwardzkim (kwiecie\u0144 1992). Muzykolog, folklorysta Izali Zemcowski z Leningradu pokazywa\u0142 fragmenty zapisanych przez niego melodii ludowych i proponowa\u0142 obecnym kolegom okre\u015bli\u0107, czy s\u0105 one ukrai\u0144skie, polskie czy \u017cydowskie? Nie by\u0142o to \u0142atwe, gdy\u017c czasem bywa\u0142y one bardzo zbli\u017cone. Na innej konferencji (Uniwersytet Illinois w Urbana-Champaign, lipiec 1992) dyskutowa\u0142em z pewn\u0105 polsk\u0105 profesork\u0105 \u2013 sceptykiem, w temacie niepodleg\u0142o\u015bci Ukrainy. Gdy m\u00f3wi\u0142em z przej\u0119ciem o rzekach krwi przelanej dla jej osi\u0105gni\u0119cia, owa Pani zaprzeczy\u0142a: krew musia\u0142aby by\u0107 przelana wcze\u015bniej i w odpowiednim czasie…<\/p>\n
W pa\u017adzierniku roku 1998 uczestniczy\u0142em w mi\u0119dzynarodowej konferencji z okazji 40-lecia Muzeum Architektury i Sztuki Ludowej w Sanoku \u2013 najwi\u0119kszego skansenu w Polsce i najcenniejszej, poza Ukrain\u0105, skarbnicy spu\u015bcizny \u0141emk\u00f3w. Napisz\u0119 troch\u0119 szerzej o tej wspania\u0142ej imprezie, wzorowo urz\u0105dzonej z punktu widzenia naukowego i logistycznego, kt\u00f3ra da\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 pozna\u0107 \u0141emkowszczyzn\u0119, tej \u201ek\u0142ody pod nogi\u201d w stosunkach polsko-ukrai\u0144skich. Problematyk\u0105 konferencji by\u0142y takie kwestie, jak: ochrona zabytk\u00f3w drewnianych, funkcja integracyjna skansen\u00f3w w dzia\u0142alno\u015bci naukowej i o\u015bwiatowej, sprzyjanie wzajemnemu porozumieniu oraz zbli\u017ceniu ludno\u015bci autochtonicznej i przesiedlonej, mieszka\u0144c\u00f3w miast i wsi, os\u00f3b z r\u00f3\u017cnym wykszta\u0142ceniem, r\u00f3\u017cnego wyznania i \u017cyciowego do\u015bwiadczenia.<\/p>\n
Olbrzymi skansen rozpostarty na 38 hektarach prezentuje \u017cycie, kultur\u0119 i tradycje \u0141emk\u00f3w, Bojk\u00f3w, Podg\u00f3rzan i Dolinian wojew\u00f3dztwa kro\u015bnie\u0144skiego oraz przyleg\u0142ych miejscowo\u015bci regionu nowos\u0105deckiego, przemyskiego, rzeszowskiego, tarnowskiego. W naszej obecno\u015bci uroczy\u015bcie ods\u0142oni\u0119to sta\u0142\u0105 ekspozycj\u0119 sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z kilkuset restaurowanych, wcze\u015bniej nie pokazywanych, ikon prawos\u0142awnych i greko-katolickich XV \u2013 XX st. W og\u00f3le muzeum posiada oko\u0142o 30 tysi\u0119cy eksponat\u00f3w, 8 tysi\u0119cy dokument\u00f3w archiwalnych, 100 tysi\u0119cy fotodruk\u00f3w i negatyw\u00f3w. Rezultaty bada\u0144 publikuje czasopismo \u201eMateria\u0142y Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku\u201d.<\/p>\n
Wieczorem go\u015bci (oko\u0142o setki pracownik\u00f3w polskich skansen\u00f3w i nielicznych przedstawicieli Ukrainy, Czech, Estonii, S\u0142owacji, Szwajcarii) przywie\u017ali autobusami do nowego hotelu w Ustrzykach Dolnych utrzymanego w stylu g\u00f3rskim, w kt\u00f3rym nazajutrz rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 obrady. Bardzo lubi\u0119 konferencje polskie, nie czuj\u0119 si\u0119 na nich obcokrajowcem. Zazwyczaj uprzedzam na wst\u0119pie, \u017ce chcia\u0142bym by\u0107 lepiej rozumianym i spr\u00f3buj\u0119 wyg\u0142osi\u0107 sw\u00f3j referat po polsku, prosz\u0105c o wybaczenie mi b\u0142\u0119d\u00f3w. No i ludzie od razu akceptuj\u0105 to oklaskami, kto\u015b krzyknie \u201eM\u00f3wi pan doskonale!\u201d, itp. Wiem, oczywi\u015bcie, \u017ce to przesada, ale przyjemnie to s\u0142ysze\u0107.<\/p>\n
\u00a0Tego razu zrobi\u0142em przegl\u0105d zastosowania drewna w budownictwie cerkiewnym Kijowa i Kijowszczyzny X\u2013XVIII wiek\u00f3w (wsp\u00f3lnie z archeologiem Micha\u0142em Sahajdakiem).<\/p>\n
Prawdziw\u0105 rewelacj\u0105 sta\u0142y dla mnie referaty polskich koleg\u00f3w. Dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce ilo\u015b\u0107 polskich skansen\u00f3w (pierwszy za\u0142o\u017cono roku 1906) zbli\u017ca si\u0119 ju\u017c do 50, czyli kilkakrotnie wi\u0119cej ni\u017c na Ukrainie. W Polsce nie ma skansenu centralnego, podobnego do podkijowskiego Pirogowa czy jak jest to w krajach skandynawskich. Ale w ka\u017cdym regionie jest sw\u00f3j niema\u0142y park etnograficzny. R\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 one, co do typu, funkcji, rozmiaru, natomiast jawnie maj\u0105 przewag\u0119 nad ukrai\u0144skimi odpowiednikami pod wzgl\u0119dem wykorzystania mo\u017cliwo\u015bci naukowych i publikacyjnych. Wydawane jest czasopismo \u201eActa Scansenologica\u201d, po\u015bwi\u0119cone zagadnieniom historii i teorii takich muze\u00f3w.<\/p>\n
Zwiedzili\u015bmy tak\u017ce drugi wielki skansen p\u00f3\u0142nocnej \u0141emkowszczyzny w Nowym S\u0105czu: na 20 hektarach rozmieszczono tam blisko 60 obiekt\u00f3w architektury takich etnicznych grup, jak G\u00f3rale, zachodni Podg\u00f3rzanie, Lachowie Dolinni, \u0141emkowie zachodni, cyganie karpaccy. Mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce tutaj najbiedniejsze cha\u0142upy to jak te najbogatsze w skansenach ukrai\u0144skich. Owszem, \u017cyli nasi wie\u015bniacy istotnie skromniej, a ideologia radziecka w og\u00f3le d\u0105\u017cy\u0142a do podkre\u015blania ub\u00f3stwa ludu, \u201ebezlito\u015bnie eksploatowanego przed Rewolucj\u0105 Pa\u017adziernikow\u0105\u201d, \u017ceby nie dopu\u015bci\u0107 do idealizacji przesz\u0142o\u015bci i fascynacji przejawami archaicznej \u201epatriarchalszczyzny\u201d w etnografii.<\/p>\n
Onegdaj, zreszt\u0105, by\u0142em \u015bwiadkiem, kiedy na posiedzeniu Rady Naukowej Instytutu Historji Sztuki Akademii Nauk Ukrainy (pocz\u0105tek lat 1970-ch) omawiano warianty przedstawienia chaty biedaka w powstaj\u0105cym w\u00f3wczas skansenie kijowskim. Jeden z profesor\u00f3w powiedzia\u0142 wtedy: \u201ew naszej wiosce podobne cha\u0142upy posiadali tylko \u017cebracy – biedacy mieszkali w lepszych !\u201d…<\/p>\n
Jak i w innych skansenach polskich, obok ch\u0142opskiego pokazywano byt mieszcza\u0144ski, a nawet szlachecki \u2013 w domku ze zdobionym kolumnami portykiem, \u0142amanym dachem oraz reliktowymi malowid\u0142ami XVII wieku. Olbrzymie wra\u017cenie sprawi\u0142y \u201eportrety sarmackie\u201d z muzeum nowos\u0105deckiego, nie tyle te \u201eklasyczne parsuny\u201d XVI\u2013XVIII wiek\u00f3w, jak te p\u00f3\u017aniejsze, nawet pocz\u0105tku XX-go, malowane realistycznie. Widzia\u0142em twarze ca\u0142kiem wsp\u00f3\u0142czesnych w\u0105satych m\u0119\u017cy, ubranych w \u017cupany, kontusze, delie, dekorowanych drogimi lancami, szablami, karabelami. Taki sobie rodzaj anachronicznej maskarady, wyobra\u017cenie ludzi, przepe\u0142nionych odziedziczon\u0105 od przodk\u00f3w dum\u0105, raczej nawet pych\u0105, zadurzonych w \u201ez\u0142otej przesz\u0142o\u015bci\u201d i nie zdolnych do zmian…<\/p>\n
W ci\u0105gu codziennych wycieczek widzieli\u015bmy du\u017co miniskansen\u00f3w, muzealn\u0105 kolej w\u0105skotorow\u0105 z wagonami jeszcze z czas\u00f3w austriackich. Nasz przewodnik Pan Roman Frodyma by\u0142 mi\u0142o\u015bnikiem cmentarzy wojskowych, zachowanych w tej okolicy z cas\u00f3w I wojny \u015bwiatowej i gorliwie restaurowanych przez amator\u00f3w ochrony tego rodzaju zabytk\u00f3w. Pokazywa\u0142 pomniki postawione \u017co\u0142nierzom austriackim i rosyjskim, nie tylko \u201eswoimi dla swoich\u201d ale tak samo przez nieprzyjaci\u00f3\u0142. Powiedzia\u0142em mu, \u017ce gdzie\u015b tutaj walczy\u0142 i wuj mego dziadka, dow\u00f3dca 7. Armii rosyjskiej genera\u0142 lejtnant W\u0142adimir Seliwaczow. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pan Frodyma zna\u0142 imiona dow\u00f3dc\u00f3w wszystkich armii, nawet korpus\u00f3w z obu stron walki: \u201eW tej miejscowo\u015bci na prze\u0142omie 1914-1915 toczy\u0142a si\u0119 ofensywa genera\u0142a Brusi\u0142owa (8. i 3. Armii), a 7., natomiast armia pa\u0144skiego dziadka uczestniczy\u0142a w ofensywie w roku 1917 i do tych teren\u00f3w nie dotar\u0142a\u201d \u2013 wyja\u015bni\u0142 mi ten wspania\u0142y profesjonalista.<\/p>\n
Micha\u0142 SELIWACZOW<\/strong> \u201eKiedy zapytuj\u0105 mnie, sk\u0105d ta moja dobra polszczyzna, odpowiadam, \u017ce mia\u0142em babci\u0119 Polk\u0119\u201d. – Tak rozpoczyna swoje refleksje zwi\u0105zane z Polsk\u0105 Pan Micha\u0142 Seliwaczow, kolejn\u0105…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-4689","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2013"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
C.d.n.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"