{"id":5125,"date":"2014-11-26T02:03:11","date_gmt":"2014-11-26T00:03:11","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/o-krok-od-rzezi\/"},"modified":"2024-12-13T14:33:32","modified_gmt":"2024-12-13T12:33:32","slug":"o-krok-od-rzezi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/o-krok-od-rzezi\/","title":{"rendered":"O KROK OD RZEZI!"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Nikita Chruszczow i W\u0142adys\u0142aw Gom\u00f3\u0142ka<\/strong><\/p>\n

W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka przez wiele godzin przekonywa\u0142 Rosjan, \u017ce Polska pozostanie w\u00a0sojuszu z\u00a0ZSRR, a\u00a0proces zmian nie wymknie si\u0119 spod kontroli partii komunistycznej. Jego argumenty okaza\u0142y si\u0119 na tyle przekonuj\u0105ce, \u017ce Chruszczow wyda\u0142 polecenie przerwania marszu wojsk na Warszaw\u0119. Zatrzyma\u0142y si\u0119 one w\u00a0odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 150 km od stolicy, docieraj\u0105c do linii W\u0142oc\u0142awek-\u0141\u0119czyca.<\/p>\n

„\u042d\u0442\u043e\u0442 \u043d\u043e\u043c\u0435\u0440 \u043d\u0435 \u043f\u0440\u043e\u0439\u0434\u0435\u0442!” (\u201eten numer nie przejdzie!\u201d) – krzykn\u0105\u0142 na warszawskim lotnisku Nikita Chruszczow do witaj\u0105cego go I\u00a0sekretarza KC PZPR Edwarda Ochaba. By\u0142 pi\u0105tek, 19 pa\u017adziernika 1956 r., oko\u0142o si\u00f3dmej rano. Wedle obecnego na lotnisku W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki, kt\u00f3ry nast\u0119pnego dnia zaj\u0105\u0107 mia\u0142 stanowisko Ochaba, Chruszczow m\u00f3wi\u0105c te s\u0142owa „wygra\u017ca\u0142 palcem w\u00a0spos\u00f3b karczemny”. Nast\u0119pnie radziecka delegacja zosta\u0142a przewieziona do Belwederu, gdzie przyw\u00f3dca ZSRR, s\u0142yn\u0105cy z\u00a0obcesowego zachowania o\u015bwiadczy\u0142: \u201ejeste\u015bmy zdecydowani na brutaln\u0105 interwencj\u0119 w\u00a0wasze sprawy i\u00a0nie dopu\u015bcimy do realizacji waszych zamiar\u00f3w\u201d. Gdy Gomu\u0142ka zapyta\u0142 go, czy przyjecha\u0142 aresztowa\u0107 przyw\u00f3dc\u00f3w PZPR, \u201eChruszczow o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce tego nie powiedzia\u0142 i\u00a0takich zamiar\u00f3w nie ma, lecz \u017ce KPZR jest zdecydowana na interwencj\u0119 w\u00a0obronie interes\u00f3w Zwi\u0105zku Radzieckiego\u201d. W\u00a0blisko sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat po tych wydarzeniach, kt\u00f3re przesz\u0142y do historii pod nazw\u0105 Polskiego Pa\u017adziernika, wci\u0105\u017c nie mamy ca\u0142kowitej pewno\u015bci, co przes\u0105dzi\u0142o o\u00a0zmianie plan\u00f3w radzieckiego przyw\u00f3dcy.<\/p>\n

Dywizje wyruszy\u0142y z baz \u00a0<\/strong><\/p>\n

Wypowied\u017a Chruszczowa o\u00a0gotowo\u015bci do interwencji zbrojnej nie by\u0142a zreszt\u0105 precyzyjna. W\u00a0chwili, gdy jego samolot l\u0105dowa\u0142 w\u00a0Warszawie, operacja wojskowa ju\u017c bowiem si\u0119 rozpocz\u0119\u0142a. Dlatego wkr\u00f3tce po rozpocz\u0119ciu rozm\u00f3w w\u00a0Belwederze p\u0142k Zbigniew Paszkowski z\u00a0Korpusu Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego poinformowa\u0142 Ochaba i\u00a0innych cz\u0142onk\u00f3w polskiej delegacji (poza Gomu\u0142k\u0105 byli to J\u00f3zef Cyrankiewicz i\u00a0Aleksander Zawadzki) o\u00a0ruchach wojsk radzieckich. Dwie dywizje Armii Radzieckiej opu\u015bci\u0142y swoje bazy w\u00a0Bornem-Sulinowie na Pomorzu Zachodnim oraz w\u00a0\u017baganiu na Dolnym \u015al\u0105sku i\u00a0ruszy\u0142y w\u00a0kierunku Warszawy.<\/p>\n

W\u00a0niespe\u0142na trzy godziny po rozpocz\u0119ciu rozm\u00f3w w\u00a0Belwederze, Ochab opu\u015bci\u0142 sal\u0119 obrad i\u00a0uda\u0142 si\u0119 do gmachu Komitetu Centralnego, gdzie otworzy\u0142 obrady VIII Plenum KC PZPR. Po odczytaniu porz\u0105dku dziennego zaproponowa\u0142, aby dokooptowa\u0107 do sk\u0142adu KC Gomu\u0142k\u0119 oraz jego wsp\u00f3\u0142pracow\u00adni\u00adk\u00f3w: Zenona Kliszk\u0119, Ignacego Log\u0119-Sowi\u0144skiego i\u00a0Mariana Spychalskiego. Po jednog\u0142o\u015bnym przyj\u0119ciu tego wniosku, Ochab przedstawi\u0142 propozycj\u0119 odroczenia obrad do godzin wieczornych 19 pa\u017adziernika w\u00a0zwi\u0105zku z\u00a0przyjazdem delegacji KPZR. Wieczorem, o\u00a0godz. 18.00, I\u00a0sekretarz KC PZPR o\u015bwiadczy\u0142, i\u017c rozmowy nadal trwaj\u0105 i\u00a0z\u0142o\u017cy\u0142 propozycj\u0119, aby obrady plenum prze\u0142o\u017cy\u0107 na dzie\u0144 nast\u0119pny. Tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o.<\/p>\n

Pog\u0142oski o\u00a0ruchu wojsk radzieckich pot\u0119gowa\u0142y nastroje podniecenia i\u00a0sprzyja\u0142y powstawaniu plotek. Szczeg\u00f3lnie bulwersuj\u0105ca by\u0142a szeroko powtarzana informacja o\u00a0przygotowy\u00adwa\u00adniu przez tzw. grup\u0119 natoli\u0144sk\u0105 (skupiaj\u0105c\u0105 najbardziej dogmatyczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kierownictwa PZPR) krwawego zamachu stanu, po\u0142\u0105czonego z\u00a0radzieck\u0105 interwencj\u0105 wojskow\u0105. W\u00a0odpisach kr\u0105\u017cy\u0142y nawet listy proskrypcyjne zawieraj\u0105ce nazwiska os\u00f3b przeznaczonych do aresztowania. \u201eMoje nazwisko by\u0142o tam na pierwszym miejscu\u201d – opowiada\u0142 po latach Ochab.<\/p>\n

W\u00a0czasie, gdy w\u00a0Belwederze Gomu\u0142ka spiera\u0142 si\u0119 z\u00a0Chruszczowem, przez Warszaw\u0119 przetacza\u0142a si\u0119 fala wiec\u00f3w i\u00a0wielogodzin\u00adnych zebra\u0144, kt\u00f3re nast\u0119pnie rozla\u0142y si\u0119 na ca\u0142\u0105 Polsk\u0119. W\u00a0wielu miejscowo\u015bciach pokojowym wiecom towarzyszy\u0142y demonstracje, w\u00a0trakcie kt\u00f3rych atakowano m. in. r\u00f3\u017cne radzieckie obiekty. Do ostrych podzia\u0142\u00f3w dochodzi\u0142o w\u00f3wczas tak\u017ce w\u00a0szeregach wojska i\u00a0nawet obecnie trudno jest stwierdzi\u0107 czy \u017co\u0142nierze Korpusu Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego zajmowali sto\u0142eczne budynki w\u00a0celu ich obrony przed ludno\u015bci\u0105 czy te\u017c przed Armi\u0105 Radzieck\u0105.<\/p>\n

Nie jest nawet jasne, kto wyda\u0142 \u017co\u0142nierzom KBW ten rozkaz: szef sztabu generalnego WP, a\u00a0zarazem radziecki oficer gen. Jurij Bordzi\u0142owski, czy te\u017c raczej opowiadaj\u0105cy si\u0119 za Gomu\u0142k\u0105 dow\u00f3dca Wojsk Wewn\u0119trznych gen. Wac\u0142aw Komar, kt\u00f3remu formalnie KBW podlega\u0142.<\/p>\n

150 km<\/strong> od Warszawy<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Rozmowy w\u00a0Belwederze sko\u0144czy\u0142y si\u0119 o\u00a0\u015bwicie 20 pa\u017adziernika. „Ze swej strony czynili\u015bmy uwagi, kt\u00f3re nie mia\u0142y by\u0107 pojednawcze: dolewali\u015bmy oliwy do ognia” – napisa\u0142 o\u00a0tych wielogodzin\u00adnych rozmowach we wspomnieniach sam Chruszczow. W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka przez wiele godzin przekonywa\u0142 Rosjan, \u017ce Polska pozostanie w\u00a0sojuszu z\u00a0ZSRR, a\u00a0proces zmian nie wymknie si\u0119 spod kontroli partii komunistycznej. Jego argumenty okaza\u0142y si\u0119 na tyle przekonuj\u0105ce, \u017ce Chruszczow wyda\u0142 polecenie przerwania marszu wojsk na Warszaw\u0119. Zatrzyma\u0142y si\u0119 one w\u00a0odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 150 km od stolicy, docieraj\u0105c do linii W\u0142oc\u0142awek-\u0141\u0119czyca. Rosjanie wstrzymali ruch swoich wojsk, ale jej ostateczne odwo\u0142anie uzale\u017cniali od tego czy rozw\u00f3j wydarze\u0144 b\u0119dzie zgodny z\u00a0obietnicami Gomu\u0142ki.<\/p>\n

Rankiem 20 pa\u017adziernika radziecka delegacja odlecia\u0142a do Moskwy, a\u00a0w\u00a0trakcie odbytego jeszcze tego samego dnia posiedzenia Prezydium KC KPZR ustalono: \u201eJe\u017celi Rokossowskiego pozostawi\u0105, to na razie cierpliwie poczeka\u0107\u201d. Minister obrony zosta\u0142 zatem uznany na Kremlu za wska\u017anik poziomu radzieckiej kontroli nad Polsk\u0105, a\u00a0jego usuni\u0119cie mog\u0142o doprowadzi\u0107 do ponownego uruchomienia radzieckich kolumn pancernych.<\/p>\n

Przewiduj\u0105c tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107, Chruszczow i\u00a0jego wsp\u00f3\u0142pracow\u00adni\u00adcy rozwa\u017cali scenariusz, kt\u00f3ry w\u00a0postaci trzech r\u00f3wnowa\u017cnik\u00f3w zda\u0144 zanotowa\u0142 uczestnicz\u0105cy w\u00a0obradach Prezydium kierownik Wydzia\u0142u Og\u00f3lnego KC KPZR W\u0142odzimierz Malin. Brzmia\u0142y one: \u201eManewry. Przygotowa\u0107 dokument. Stworzy\u0107 komitet\u201d, co w\u00a0t\u0142umaczeniu na bardziej zrozumia\u0142y j\u0119zyk oznacza\u0142o kontynuacj\u0119 przygotowa\u0144 do akcji wojskowej, opracowanie manifestu uzasadniaj\u0105\u00adce\u00adgo interwencj\u0119 oraz przygotowanie zespo\u0142u oddanych Moskwie dzia\u0142aczy PZPR, kt\u00f3ry mia\u0142 odegra\u0107 rol\u0119 podobn\u0105 do tej, jaka w\u00a0listopadzie przypad\u0142a na W\u0119grzech ekipie Janosa Kadara.<\/p>\n

Tymczasem na wznowionych po odlocie Rosjan obradach VIII Plenum Rokossowski i\u00a0popieraj\u0105cy go natoli\u0144czycy znale\u017ali si\u0119 w\u00a0wyra\u017anej mniejszo\u015bci. W\u00a0trakcie kolejnych dw\u00f3ch dni obrad pr\u00f3bowali oni jeszcze atak\u00f3w na swoich adwersarzy z\u00a0tzw. grupy pu\u0142awskiej, ale nie mog\u0142o to ju\u017c odwr\u00f3ci\u0107 ich przegranej, kt\u00f3ra najlepiej uwidoczni\u0142a si\u0119 w\u00a0wynikach wybor\u00f3w do Biura Politycznego. W\u00a0tajnych wyborach zg\u0142oszony demonstracyj\u00adnie przez natoli\u0144czyk\u00f3w Konstanty Rokossowski uzyska\u0142 zaledwie 23 g\u0142osy (na 75 oddanych) i\u00a0nie znalaz\u0142 si\u0119 w\u00a0Biurze Politycznym. Zasiedli w\u00a0nim natomiast ludzie Gomu\u0142ki oraz osoby zwi\u0105zane z\u00a0liberaln\u0105 grup\u0105 pu\u0142awsk\u0105. Po wyborze Biura i\u00a0Sekretariatu cz\u0142onkowie KC wybrali jednomy\u015blnie, drog\u0105 jawnego g\u0142osowania, I\u00a0sekretarza KC PZPR, kt\u00f3rym zosta\u0142 W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka.<\/p>\n

Egzotyczny sojusznik<\/p>\n

23 pa\u017adziernika Gomu\u0142ka odby\u0142 rozmow\u0119 telefoniczn\u0105 z\u00a0Chruszczowem, prosz\u0105c go o\u00a0cofni\u0119cie do baz stoj\u0105cych wci\u0105\u017c na drogach do Warszawy wojsk radzieckich. Mimo upadku Rokossowskiego, radziecki przyw\u00f3dca zapowiedzia\u0142 spe\u0142nienie tego postulatu w\u00a0ci\u0105gu dw\u00f3ch dni. Trudno stwierdzi\u0107, co ostatecznie sk\u0142oni\u0142o przyw\u00f3dc\u00f3w KPZR do wstrzymania interwencji. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce obok obaw przed wysokimi kosztami operacji wojskowej, jakie spowodowa\u0142by nieuchronny op\u00f3r zbrojny spo\u0142ecze\u0144stwa popieranego przez przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 Wojska Polskiego, decyduj\u0105cy wp\u0142yw mia\u0142 negatywny stosunek kierownictwa Komunistycznej Partii Chin do radzieckiej interwencji w\u00a0Polsce.<\/p>\n

Mao Zedong powiadomiony – podobnie jak przyw\u00f3dcy komunistyczni z\u00a0Pragi i\u00a0Berlina o\u00a0zamiarze radzieckiej interwencji zbrojnej nad Wis\u0142\u0105 – wykorzysta\u0142 polski kryzys dla zamanifesto\u00adwa\u00adnia przed Moskw\u0105 mocarstwowej pozycji Chin, co zreszt\u0105 zwiastowa\u0142o p\u00f3\u017aniejsze konflikty mi\u0119dzy obydwu komunistycz\u00adny\u00admi pot\u0119gami. \u201eTowarzysze radzieccy – relacjonowa\u0142 p\u00f3\u017aniej swoj\u0105 rozmow\u0119 z\u00a0przewodnicz\u0105\u00adcym Mao ambasador PRL w\u00a0Pekinie Stanis\u0142aw Kiryluk – zwr\u00f3cili si\u0119 do kierownictwa KPCh o\u00a0aprobat\u0119 u\u017cycia si\u0142y. Mao stwierdzi\u0142, \u017ce Komunistyczna Partia Chin kategorycznie sprzeciwi\u0142a si\u0119 zamierzeniom radzieckim, a\u00a0pragn\u0105c bezpo\u015brednio przedstawi\u0107 stanowisko chi\u0144skie, wys\u0142ano natychmiast delegacj\u0119 z\u00a0Liu Shaoqi do Moskwy\u201d.<\/p>\n

Pewn\u0105 rol\u0119 w\u00a0decyzji Chruszczowa mog\u0142y te\u017c odegra\u0107 obawy przed utrudnieniem radzieckiej dyplomacji zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 rozgrywki dyplomatycznej na Bliskim Wschodzie (kryzys sueski). W\u00a0ka\u017cdym razie Polska zdo\u0142a\u0142a unikn\u0105\u0107 tragedii, kt\u00f3ra w\u00a0kilka dni p\u00f3\u017aniej sta\u0142a si\u0119 udzia\u0142em W\u0119gier. Za ponury paradoks historii nale\u017cy natomiast uzna\u0107 fakt, \u017ce pierwszym przyw\u00f3dc\u0105 \u201ebratniego kraju\u201d, kt\u00f3rego Chruszczow zawiadomi\u0142 o\u00a0zamiarze interwencji zbrojnej na W\u0119grzech by\u0142… Gomu\u0142ka. Sta\u0142o si\u0119 to 1 listopada 1956 r., a\u00a0nowy przyw\u00f3dca PZPR, kt\u00f3rego miliony Polak\u00f3w uznawa\u0142y w\u00f3wczas za narodowego bohatera, nie zdoby\u0142 si\u0119 nawet na s\u0142owo protestu.<\/p>\n

Prof. Antoni DUDEK<\/strong>
(Wirtualna Polska)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nikita Chruszczow i W\u0142adys\u0142aw Gom\u00f3\u0142ka W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka przez wiele godzin przekonywa\u0142 Rosjan, \u017ce Polska pozostanie w\u00a0sojuszu z\u00a0ZSRR, a\u00a0proces zmian nie wymknie si\u0119 spod kontroli partii…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5126,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-5125","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2014"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t