{"id":5205,"date":"2013-11-30T05:50:14","date_gmt":"2013-11-30T03:50:14","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/drogi-do-polski-6-z-nr-459\/"},"modified":"2024-12-13T17:57:53","modified_gmt":"2024-12-13T15:57:53","slug":"drogi-do-polski-6-z-nr-459","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/drogi-do-polski-6-z-nr-459\/","title":{"rendered":"DROGI DO POLSKI (6) (z nr 459)"},"content":{"rendered":"

\u201eKiedy zapytuj\u0105 mnie, sk\u0105d ta moja dobra polszczyzna, odpowiadam, \u017ce mia\u0142em babci\u0119 Polk\u0119\u201d\u2026 – tak rozpoczyna swoje refleksje zwi\u0105zane z Polsk\u0105 Pan Micha\u0142 Seliwaczow, ostatni fragment kt\u00f3rych, proponujemy naszym Czytelnikom. <\/em><\/strong><\/p>\n

W pa\u017adzierniku roku 1998 uczestniczy\u0142em w mi\u0119dzynarodowej konferencji z okazji 40-lecia Muzeum Architektury i Sztuki Ludowej w Sanoku \u2013 najwi\u0119kszego skansenu w Polsce i najcenniejszej, poza Ukrain\u0105, skarbnicy spu\u015bcizny Lemk\u00f3w.<\/p>\n

Najbardziej interesowa\u0142y mnie wspania\u0142e cerkwie drewniane. Du\u017co ich, zachowanych z okresu XVI\u2013XVIII stuleci, przetrwa\u0142o obie wojny \u015bwiatowe, oraz \u201epowojenn\u0105 wojn\u0119 1945\u20131948\u201d wraz ze smutnie znan\u0105 operacj\u0105 \u201eWis\u0142a\u201d. Wtedy wysiedlono Ukrai\u0144c\u00f3w z ojczyzny przodk\u00f3w na poniemieckie p\u00f3\u0142nocno-zachodnie ziemie odzyskane nowej Polski Ludowej. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych cerkwi przerobiono teraz na ko\u015bcio\u0142y, ale utrzymane s\u0105 wzorowo. S\u0142u\u017cba ochrony zabytk\u00f3w surowo wymaga zachowania wszystkich konstrukcji i dekoru w stanie pierwotnym, w\u0142\u0105cznie z napisami cyrylic\u0105 na malowid\u0142ach, ikonach, ikonostasach.<\/p>\n

Ciekawie, \u017ce opustoszone od Ukrai\u0144c\u00f3w tereny w\u0142adza nie zdo\u0142a\u0142a zaludni\u0107 w ci\u0105gu 50 lat. Dziwnie w ko\u0144cu XX wieku wygl\u0105da\u0142o to pustkowie w centrum Europy, gdzie tylko zdzicza\u0142e owocowe ogrody i zaros\u0142e krzakami cmentarze przypomina\u0142y o istniej\u0105cych tu jeszcze p\u00f3\u0142wieku temu ludnych, kwitn\u0105cych wioskach.<\/p>\n

W czasach socjalizmu do tego spustoszonego zak\u0105tka karpackiego wysy\u0142ano skazanych za drobne przest\u0119pstwa \u2013 co\u015b na kszta\u0142t takiej polskiej Syberii. Wsz\u0119dzie wida\u0107 by\u0142o pi\u0119tno jakiej\u015b tymczasowo\u015bci. W latach 90-tych Ukrai\u0144com pozwolono wraca\u0107, ale ma\u0142o kto m\u00f3g\u0142 z tego skorzysta\u0107. Tym niemniej miejscowi Polacy m\u00f3wili, \u017ce boj\u0105 si\u0119 ich powrotu, zw\u0142aszcza tych ze Wschodu, \u017ce przyje\u017cd\u017caj\u0105 ich emisariusze, uprzedzaj\u0105c o odwecie za zrujnowane i zrabowane. Jeden inteligentny starszy pan powiedzia\u0142, \u017ce nie ma nic przeciwko powrotowi Ukrai\u0144c\u00f3w, chocia\u017c w dzieci\u0144stwie wierzy\u0142 w istnienie czarnego podniebienia u ka\u017cdego z nich…<\/p>\n

Masowych wysiedle\u0144 nie praktykowano na po\u0142udniowych (s\u0142owackich) zboczach Beskid\u00f3w, w po\u0142udniowej \u0141emkowszczy\u017anie. Dlatego te\u017c dawnych cerkwi, nie przebudowanych, ze wspania\u0142ymi ikonostasami, tam jeszcze zachowa\u0142o si\u0119 wi\u0119cej. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich i prawos\u0142awne, i greko-katolickie. Nabo\u017ce\u0144stwo odprawia si\u0119 wed\u0142ug ksi\u0105g cerkiewno-s\u0142owia\u0144skich w transkrypcji \u0142aci\u0144skiej.<\/p>\n

Szkoda, \u017ce w trzecim dniu konferencji, podczas wycieczki na ukrai\u0144sk\u0105 stron\u0119 Karpat (tras\u0105: Chyr\u00f3w \u2013 Sambor \u2013 prze\u0142\u0119cz U\u017cocka) nie uda\u0142o si\u0119 pokaza\u0107, opr\u00f3cz \u0142adnych cerkiewek i wzorowo wyposa\u017conych skansen\u00f3w, innych muze\u00f3w, jakie widzieli\u015bmy w Polsce i S\u0142owacji.<\/p>\n

No i dodam kilka ciep\u0142ych s\u0142\u00f3w o inicjatorze tego forum naukowego, dyrektorze Muzeum Sanockiego Jerzy Czajkowskim. On osobi\u015bcie zabra\u0142 swym samochodem ukrai\u0144skich uczestnik\u00f3w ze stacji autobusowej i po zako\u0144czeniu konferencji \u2013 odprowadzi\u0142 na dworzec do poci\u0105gu \u2013 o sz\u00f3stej rano! Zna\u0142em w tych latach kilkunastu kierownik\u00f3w polskich muze\u00f3w, bibliotek, instytut\u00f3w i uniwersytet\u00f3w. Oczywi\u015bcie, nie mog\u0119 uog\u00f3lnia\u0107, ale wszyscy oni nie tylko kieruj\u0105 zespo\u0142em i reprezentuj\u0105 swoje instytucje, ale r\u00f3wnie\u017c bez pychy pracuj\u0105 razem z podw\u0142adnymi. Ca\u0142kiem inny psychologicznie i socjalnie \u201etyp dyrektora\u201d, ani\u017celi u nas…<\/p>\n

W ostatnich latach zwiedza\u0142em Polsk\u0119 prawie corocznie<\/em><\/strong>.<\/p>\n

Zwiedzi\u0142em du\u017co miast od Che\u0142ma i Przemy\u015bla do Torunia, Poznania i Zgorzelca nad Nys\u0105. Jesieni\u0105 roku 2010 przejecha\u0142em autem od Hrubieszowa do Augustowa, udaj\u0105c si\u0119 na konferencj\u0119 w Kownie.<\/p>\n

Tym razem pozna\u0142em Polsk\u0119 prawos\u0142awn\u0105 \u2013 widzia\u0142em na Podlasiu wiele cerkwi, lecz i du\u017co ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Stoj\u0105 one vis-a-vis tak\u017ce w Ku\u017anicy Bia\u0142ostockiej, gdzie urodzi\u0142a si\u0119 moja babcia Anna Solanko.<\/p>\n

Kolega z Politechniki Bia\u0142ostockiej Jerzy U\u015bcinowicz zaprowadzi\u0142 nas do \u0141awry Supraskiej, oddanej prawos\u0142awnym po 500 latach. Teraz w\u0142a\u015bnie z jego udzia\u0142em prowadzone s\u0105 tam prace restauracyjne. Przekona\u0142em si\u0119, \u017ce dzisiaj mo\u017cliwym jest by\u0107 Polakiem prawos\u0142awnym \u2013 respektowanym i pe\u0142noprawnym obywatelem \u2013 co kiedy\u015b by\u0142o nie do pomy\u015blenia. Nawet wi\u0119cej, pozna\u0142em wiernych Autokefalicznego Ko\u015bcio\u0142a Polskokatolickiego, nie podporz\u0105dkowanego papie\u017cowi (co\u015b w rodzaju Patriarchatu Kijowskiego), jak te\u017c Polak\u00f3w wyznania protestanckiego.<\/p>\n

By\u0142o to na konferencji \u201ePolska Jagiellon\u00f3w\u201d w ramach Zjazdu uczonych pochodzenia Polskiego z Europy Wschodniej (g\u0142\u00f3wnie by\u0142ego ZSRR) w Olsztynie (wrzesie\u0144-pa\u017adziernik 2010). Jej obrady toczy\u0142y si\u0119 na Sali Uniwersytetu Warmi\u0144sko-Mazurskiego, kontynuowane by\u0142y w Muzeum Grunwaldzkim, nast\u0119pnie na pok\u0142adzie statku(jaki przep\u0142yn\u0105\u0142 jeziorem Ostr\u00f3dzkim do kana\u0142u Elbl\u0105skiego) i zako\u0144czy\u0142y si\u0119 na zamku miasta Ostr\u00f3da. Zasadniczy wniosek (ca\u0142kiem w duchu wsp\u00f3\u0142czesnych warto\u015bci europejskich) \u2013 sukcesy Polski gruntowa\u0142y si\u0119 w XV\u2013XVI wiekach na tolerancji religijnej i narodowej. Kiedy ta polityka tolerancji w XVII wieku uleg\u0142a zmianie \u2013 rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 upadek Rzeczypospolitej.<\/p>\n

Z czasem opublikowa\u0142em artyku\u0142 o sztuce ludowej na pograniczu romano-s\u0142owia\u0144skim w olszty\u0144skim magazynie \u201eRegiony i pogranicza\u201d. Do teraz koresponduj\u0119 z organizatorem tej konferencji profesorem Mieczys\u0142awem Jackiewiczem. Sta\u0142em si\u0119 jednym z pierwszych czytelnik\u00f3w jego fascynuj\u0105cych wspomnie\u0144, obejmuj\u0105cych \u017cycie na Wile\u0144szczy\u017anie w latach 1930\u20131950, jego s\u0142u\u017cb\u0119 w Armii Radzieckiej, przeniesienie si\u0119 do Polski i p\u00f3\u017aniejsz\u0105 karier\u0119 naukow\u0105 i dyplomatyczn\u0105…<\/p>\n

No i stawiaj\u0105c kropk\u0119 w tych moich wspomnieniach powiem, \u017ce sytuacja polsko-ukrai\u0144ska jest dzi\u015b zupe\u0142nie inn\u0105, ani\u017celi przed p\u00f3\u0142wiekiem. Ko\u015bcio\u0142y rzymsko-katolickie nie s\u0105 ju\u017c g\u0142\u00f3wnymi reprezentantami polskiej wsp\u00f3lnoty zamieszkuj\u0105cej Ukrain\u0119. Nabo\u017ce\u0144stwa odprawia si\u0119 przewa\u017cnie po-ukrai\u0144sku, ksi\u0119\u017ca nie chc\u0105 \u201enarzuca\u0107 polszczyzny\u201d. Powoduje to cz\u0119sto problem \u2013 niezadowolenie szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d ludzi starszych. Oni nie potrafi\u0105 zaakceptowa\u0107 takich nowacji, analogicznie z pr\u00f3bami prowadzenia liturgii prawos\u0142awnej we wsp\u00f3\u0142czesnym ukrai\u0144skim albo rosyjskim j\u0119zykach zamiast u\u015bwi\u0119conego tradycj\u0105 cerkiewno-s\u0142owia\u0144skiego.<\/p>\n

Z drugiej strony wi\u0119cej ludzi zaczyna rozumie\u0107, i\u017c spu\u015bcizna polska na Ukrainie (jak i rosyjska, niemiecka, czy \u017cydowska) \u2013 to cz\u0119\u015b\u0107 kultury ukrai\u0144skiej, dlatego musi nas razi\u0107 widok zrujnowanego czy nawet zaniedbanego ko\u015bcio\u0142a na tle troskliwie piel\u0119gnowanej cerkwi prawos\u0142awnej albo greckokatolickiej. Powiem szczerze, \u017ce Polacy s\u0105 psychologicznie dla mnie bli\u017csi w por\u00f3wnaniu do rodak\u00f3w Ukrai\u0144c\u00f3w i Rosjan. Inna rzecz, \u017ce ja potrafi\u0119 zrozumie\u0107 tych swoich rodak\u00f3w o wiele lepiej i g\u0142\u0119biej, ani\u017celi rdzenny \u201epolski Polak\u201d.<\/p>\n

Polska dla mnie zawsze by\u0142a czym\u015b podobnym do romantycznej latarni, obiecuj\u0105cej w czasy radzieckie mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u017cycia z wi\u0119ksz\u0105 miar\u0105 swobody, kultury, uczciwo\u015bci, czy po prostu zdrowego rozs\u0105dku. By\u0142o to na pewno idealizacj\u0105 rzeczywisto\u015bci, ale pomaga\u0142o \u017cy\u0107 i dawa\u0142o nadzieje na zmiany r\u00f3wnie\u017c u nas.<\/p>\n

Micha\u0142 SELIWACZOW<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eKiedy zapytuj\u0105 mnie, sk\u0105d ta moja dobra polszczyzna, odpowiadam, \u017ce mia\u0142em babci\u0119 Polk\u0119\u201d\u2026 – tak rozpoczyna swoje refleksje zwi\u0105zane z Polsk\u0105 Pan Micha\u0142 Seliwaczow, ostatni…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-5205","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2013"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t