Badania archeologiczno-ekshumacyjne prowadzone na cmentarzu ofiar NKWD w Bykowni pod Kijowem w latach 2001, 2006-2007 by\u0142y kolejnym etapem podr\u00f3\u017cy, kt\u00f3rej zako\u0144czenie przybli\u017cy\u0142o nas do odkrycia prawdy o tym ponurym rozdziale historii II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n
Prace te by\u0142y kontynuacj\u0105 dzia\u0142a\u0144 zwi\u0105zanych z wyja\u015bnianiem okoliczno\u015bci zbrodni katy\u0144skiej, w kt\u00f3rych badania archeologiczne i ekshumacje by\u0142y jednym z wa\u017cnych element\u00f3w. Dzi\u0119ki staraniom Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa (ROPWiM), a zw\u0142aszcza ogromnemu zaanga\u017cowaniu jej Sekretarza Generalnego \u015bw. p. Andrzeja Przewo\u017anika, najpierw w 2001 r., a potem w latach 2006-2007, zesp\u00f3\u0142 ekspert\u00f3w pod kierownictwem profesora Andrzeja Koli uczestniczy\u0142 w pracach ekshumacyjnych i archeologicznych na terenie cmentarza w Bykowni.<\/p>\n
W 2001 r. prowadzono wst\u0119pny, trwaj\u0105cy 3 tygodnie, rekonesans. Przed polsk\u0105 ekspedycj\u0105 archeologiczn\u0105 postawiono zadanie sprawdzenia przes\u0142anek m\u00f3wi\u0105cych o tym, i\u017c ofiary z tzw. ukrai\u0144skiej listy katy\u0144skiej, na kt\u00f3rej figuruj\u0105 nazwiska oko\u0142o 3500 os\u00f3b, zosta\u0142y pochowane na \u00f3wczesnym cmentarzu NKWD.<\/p>\n
Nekropolia ta stanowi\u0142a tajne miejsce poch\u00f3wk\u00f3w ofiar czystek stalinowskich ju\u017c od 1937 r. Po\u0142o\u017cony w g\u0119stym lesie, otoczony p\u0142otem o wysoko\u015bci 3 m, strze\u017cony cmentarz bardzo dobrze nadawa\u0142 si\u0119 na ukrycie cia\u0142 rozstrzeliwanych wi\u0119\u017ani\u00f3w. Przeprowadzone prace potwierdzi\u0142y te przypuszczenia, a dowodami potwierdzaj\u0105cymi by\u0142y przedmioty odkryte w jednej z jam. By\u0142y tam wy\u0142\u0105cznie polskie rzeczy, zar\u00f3wno cywilne jak i wojskowe.<\/p>\n
W przebadanej do g\u0142\u0119boko\u015bci 230cm, warstwie stanowi\u0105cej wype\u0142nisko obiektu znaleziono: oko\u0142o 259 but\u00f3w sk\u00f3rzanych, w tym 100 sztuk kompletnych, wysokich but\u00f3w oficerskich, 103 zdekompletowanych but\u00f3w oficerskich (w tym 48 cholew), 15 sztuk but\u00f3w wojskowych sznurowanych, 41 sztuk obuwia cywilnego, a tak\u017ce 6 toreb sk\u00f3rzanych, oraz fragmenty odzie\u017cy sk\u00f3rzanej i du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 przepalonych fragment\u00f3w tekstyli\u00f3w.<\/p>\n
Poza tym w wype\u0142nisku jamy 1\/2001 odkryto szereg przedmiot\u00f3w osobistych, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 zidentyfikowano jako polskie, w tym fragmenty notatnika z napisami w j\u0119zyku polskim, dwie monety polskie, guziki metalowe z or\u0142em i napisem PKP<\/em>, 6 plastikowych guzik\u00f3w z napisem POLAND<\/em>, opakowanie po kremie do golenia z napisem MAJDE WARSZAWA<\/em>, szczoteczk\u0119 do z\u0119b\u00f3w z napisem FKC NON -PLUS -ULTRA<\/em>, buteleczk\u0119 apteczna z napisem PATENT 4253<\/em>, ok\u0142adk\u0119 sk\u00f3rzan\u0105 z wyt\u0142oczonym or\u0142em w koronie i piecz\u0105tk\u0105 STANIS\u0141AW\u00d3W … SZK<\/em>, portfel sk\u00f3rzany z wyt\u0142oczonym i z\u0142oconym napisem MIEJSCE PIASTOWE, <\/em>wykonan\u0105 z metalu odznak\u0119 strzeleck\u0105 z umieszczonym na awersie wizerunkiem \u017co\u0142nierza polskiego z pistoletem w d\u0142oni i napisem MIEJSCE III GARN. MODLIN 19<\/em>34.<\/p>\n Odkrycie to w pe\u0142ni uzasadnia\u0142o kontynuacj\u0119 bada\u0144. Kolejne prace uda\u0142o si\u0119 podj\u0105\u0107 dopiero w 2006 r. i ponowi\u0107 je w roku nast\u0119pnym. W\u00f3wczas przed cz\u0142onkami ekspedycji stan\u0119\u0142y kolejne zadania oraz pytania, na kt\u00f3re szukano odpowiedzi. Wielu informacji dostarczy\u0142y odnalezione w toku prowadzenia prac przedmioty. Pozwoli\u0142y w znacznym stopniu okre\u015bli\u0107 pochodzenie ofiar pochowanych w poszczeg\u00f3lnych mogi\u0142ach oraz potwierdzi\u0107, \u017ce w cz\u0119\u015bci z nich znajduj\u0105 si\u0119 szcz\u0105tki os\u00f3b figuruj\u0105cych na ukrai\u0144skiej li\u015bcie katy\u0144skiej.<\/p>\n Du\u017cym utrudnieniem dla prowadzenia prac oraz pr\u00f3b identyfikacji os\u00f3b pochowanych w Bykowni by\u0142y zniszczenia mogi\u0142 dokonane przez miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107 oraz ekshumacje prowadzone przez w\u0142adze sowieckie w 1971 r. oraz kolejne w 1987 i 1989 r. Ich skutki, polska ekspedycja mog\u0142a stwierdzi\u0107 ju\u017c podczas eksploracji pierwszych mogi\u0142 w 2001 r.<\/p>\n Celem pierwszej i drugiej ekshumacji, kt\u00f3re obj\u0119\u0142y ca\u0142y cmentarz by\u0142o dowiedzenie, \u017ce mordu dokonali hitlerowcy.<\/p>\n Podczas drugiej poddano badaniu kilka mogi\u0142 i w raporcie otwarcie powiedziano, \u017ce egzekucji dokona\u0142o NKWD. Z tej ekspertyzy wiadomo, \u017ce w\u015br\u00f3d odkrytych szcz\u0105tk\u00f3w znaleziono r\u00f3wnie\u017c przedmioty pochodzenia polskiego, w tym polskie monety, polskie guziki wojskowe oraz kilka dokument\u00f3w.<\/p>\n Najbardziej istotnym okaza\u0142o si\u0119 pozwolenie na prowadzenie pojazd\u00f3w na drogach publicznych nale\u017c\u0105ce do figuruj\u0105cego na ukrai\u0144skiej li\u015bcie katy\u0144skiej Franciszka Paszkiela.<\/p>\n Niestety nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 co sta\u0142o si\u0119 z przedmiotami wydobytymi podczas tych prac. Dzi\u0119ki, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cemu z ekspedycj\u0105 ROPWiM w charakterze konsultanta, emerytowanemu prokuratorowi wojskowemu pu\u0142kownikowi Andrijowi Amonsowi, uda\u0142o si\u0119 dotrze\u0107 do dokumentacji fotograficznej z 1971 r. Na cz\u0119\u015bci zdj\u0119\u0107 z tych prac zadokumentowano przedmioty nale\u017c\u0105ce do polskich je\u0144c\u00f3w, min. polskie guziki wojskowe i monety z okresu mi\u0119dzywojennego.<\/p>\n Z \u0142\u0105cznej liczby 117 grob\u00f3w eksplorowanych w trakcie dotychczasowych bada\u0144 na cmentarzysku NKWD w Bykowni 54 uznano za polskie. O pochowaniu w nich polskich \u017co\u0142nierzy, jednoznacznie \u015bwiadczy\u0142y odkryte tam liczne przedmioty. By\u0142y to fragmenty polskich mundur\u00f3w wojskowych, liczne guziki mundurowe z or\u0142em, buty wojskowe, polskie monety, medaliki, krzy\u017cyki, plakietki, przedmioty osobiste (grzebienie, szczoteczki, okulary, kubki metalowe) z napisanymi alfabetem \u0142aci\u0144skim nazwami polskich firm, itp. W\u015br\u00f3d nich znaleziono przedmioty, na kt\u00f3rych odczytano nazwiska polskich ofiar z ukrai\u0144skiej listy katy\u0144skiej. Z po\u015br\u00f3d nich wyselekcjonowano 3970 tych, kt\u00f3rych stan zachowania na to pozwala\u0142, do ekspertyzy. Wszystkie te przedmioty ca\u0142kowicie i bezsprzecznie potwierdzaj\u0105 tez\u0119 o odkryciu na terenie kompleksu le\u015bnego w Bykowni kolejnych grob\u00f3w ofiar zbrodni katy\u0144skiej.<\/p>\n Do najwa\u017cniejszych artefakt\u00f3w z grob\u00f3w polskich odkrytych na terenie cmentarza w Bykowni nale\u017cy znaleziony w grobie nr 174A\/06 wojskowy znak to\u017csamo\u015bci, na kt\u00f3rym wybito nazwisko starszego sier\u017canta J\u00f3zefa Naglika. Sier\u017cant J\u00f3zef Naglik jest jedn\u0105 z os\u00f3b, kt\u00f3rej nazwisko figuruje na ukrai\u0144skiej li\u015bcie katy\u0144skiej. Kolejnych nazwisk ofiar z ukrai\u0144skiej listy katy\u0144skiej dostarczy\u0142 znaleziony w grobie nr 146\/06 grzebie\u0144.<\/p>\n \u00a0Zosta\u0142y na nim wydrapane ostrym narz\u0119dziem nazwiska: Fr. Strzelecki, Ludw. Dworzak, kpt. Gronowski, Szczyrad…<\/p>\n Kolejnym przedmiotem, kt\u00f3ry pozwoli\u0142 zidentyfikowa\u0107 ofiar\u0119 zbrodni katy\u0144skiej by\u0142a znaleziona w grobie nr 144\/06 szczoteczka do z\u0119b\u00f3w. Ponadto w\u015br\u00f3d przedmiot\u00f3w \u015bwiadcz\u0105cych o to\u017csamo\u015bci ofiar pochowanych w cz\u0119\u015bci grob\u00f3w bykowie\u0144skiego cmentarza s\u0105 przede wszystkim polskie guziki wojskowe, kt\u00f3rych znaleziono ponad 1200 sztuk. Wa\u017cne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015bci mundur\u00f3w i elementy umundurowania w postaci fragment\u00f3w czapek wojskowych oraz zachowane w du\u017cej ilo\u015bci obuwie wojskowe, fragmenty pas\u00f3w, klamer, toreb odkryte w grobach. Zachowa\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wiele przedmiot\u00f3w osobistych.<\/p>\n By\u0142y te\u017c fragmenty przekorodowanych i po\u0142amanych kubk\u00f3w, aluminiowych mena\u017cek oraz sztu\u0107c\u00f3w i scyzoryk\u00f3w. Na wielu z tych przedmiot\u00f3w widnia\u0142y napisy w j\u0119zyku polskim \u2013 zazwyczaj nazwy i adresy firm, kt\u00f3re je wyprodukowa\u0142y. Przetrwa\u0142y r\u00f3wnie\u017c sk\u00f3rzane etui oraz portmonetki, portfele i torby. Na cz\u0119\u015bci sk\u00f3rzanych przedmiot\u00f3w umieszczone by\u0142y napisy, najcz\u0119\u015bciej o charakterze reklamowym.<\/p>\n W niekt\u00f3rych portfelach pozosta\u0142y polskie monety. Najm\u0142odsze z nich pochodz\u0105 z 1939 r., nie ma w\u015br\u00f3d nich monet wybijanych p\u00f3\u017aniej. Jest to kolejny \u015blad \u015bwiadcz\u0105cy o tym, \u017ce Polacy pochowani w Bykowni nie zgin\u0119li p\u00f3\u017aniej ni\u017c w 1940 r. Nie przetrwa\u0142y pieni\u0105dze papierowe. Nie odnaleziono \u017cadnych wa\u017cnych dla bada\u0144 dokument\u00f3w lub innych przedmiot\u00f3w papierowych. Zosta\u0142y one najprawdopodobniej usuni\u0119te podczas ekshumacji w 1971 r.<\/p>\n Zupe\u0142nie wyj\u0105tkowe pami\u0105tki, o bardzo osobistym charakterze, stanowi zbi\u00f3r 83 katolickich medalik\u00f3w i krzy\u017cyk\u00f3w oraz 2 r\u00f3\u017ca\u0144ce znalezione w polskich grobach. Wiele medalik\u00f3w ma wygrawerowane napisy w j\u0119zyku polskim oraz wizerunki \u015bwi\u0119tych. Brakuje innych kosztowno\u015bci, kt\u00f3re jak nale\u017cy przypuszcza\u0107 zosta\u0142y cz\u0119\u015bciowo rozkradzione podczas rozkopywania grob\u00f3w przez miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107, a cz\u0119\u015b\u0107 z nich wyeksplorowano podczas ekshumacji sowieckich.<\/p>\n Osobn\u0105 grup\u0119 przedmiot\u00f3w stanowi\u0105 pozosta\u0142o\u015bci amunicji, g\u0142\u00f3wnie \u0142usek i naboj\u00f3w, wyst\u0119puj\u0105ce w niemal wszystkich ekshumowanych grobach. Zwraca uwag\u0119 licznie reprezentowana jest amunicja do rewolweru Nagant, kt\u00f3ry na licencji by\u0142 produkowany w Zwi\u0105zku Radzieckim w latach mi\u0119dzywojennych i przyj\u0119ty jako bro\u0144 przepisowa dla oficer\u00f3w i podoficer\u00f3w Armii Czerwonej oraz NKWD. W grobach znalaz\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c \u0142uski do pistolet\u00f3w Mauser, TT, karabin\u00f3w Mosin oraz innych.<\/p>\n Obecno\u015b\u0107 \u0142usek po\u015br\u00f3d szcz\u0105tk\u00f3w wype\u0142niaj\u0105cych groby nie do ko\u0144ca jest jasna. Wykluczone zosta\u0142o masowe zabijanie ofiar bezpo\u015brednio nad grobami, dotychczasowe wyniki badania dowodz\u0105, \u017ce egzekucje odbywa\u0142y si\u0119 w budynkach wi\u0119zie\u0144. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce po zastrzeleniu zbierane by\u0142y z ziemi i wraz z cia\u0142ami wrzucane do do\u0142u lub pozosta\u0142y po dobijaniu \u017cyj\u0105cych jeszcze ofiar w grobach.<\/p>\n Niestety ca\u0142kowite zniszczenia pierwotnego uk\u0142adu stratygraficznego wype\u0142nisk jam grobowych dokonane podczas wcze\u015bniejszych ekshumacji uniemo\u017cliwiaj\u0105 ostateczne rozstrzygni\u0119cie tej kwestii. Poza ekshumowanymi grobami oraz obiektami depozytowymi, na terenie cmentarza w Bykowni znaleziono przedmioty pochodzenia polskiego w pozosta\u0142o\u015bciach budynku stra\u017cnicy. Zabytki zalega\u0142y na g\u0142\u0119boko\u015bci 40-50 cm przemieszane z kawa\u0142kami szk\u0142a okiennego, w\u0119gli drzewnych.<\/p>\n \u00a0Wszystkie przedmioty wydobyte z grob\u00f3w by\u0142y wst\u0119pnie oczyszczane, poddawane szczeg\u00f3\u0142owym ogl\u0119dzinom i ocenie stanu zachowania. Niekt\u00f3re poddano wst\u0119pnej konserwacji, niekt\u00f3re oczyszczono, \u017ceby widoczne by\u0142y zachowane na nich napisy lub piktogramy. Wykonywano dokumentacj\u0119 fotograficzn\u0105 wszystkich przedmiot\u00f3w znalezionych w poszczeg\u00f3lnych grobach. Po wst\u0119pnej analizie zespo\u0142\u00f3w przedmiot\u00f3w wydobytych z poszczeg\u00f3lnych grob\u00f3w ustalano to\u017csamo\u015b\u0107 pochowanych w nich ofiar.<\/p>\n \u00a0Przedmioty pochodz\u0105ce z grob\u00f3w ofiar czystek stalinowskich przekazywane by\u0142y stronie ukrai\u0144skiej. Przedmioty \u015bwiadcz\u0105ce o polskim pochodzeniu ich w\u0142a\u015bcicieli selekcjonowane by\u0142y ze wzgl\u0119du na stan ich zachowania. Te, kt\u00f3rych stan by\u0142 na tyle dobry, i\u017c istnia\u0142a szansa, \u017ce przetrwaj\u0105 do chwili poddania ich w\u0142a\u015bciwym zabiegom konserwatorskim by\u0142y wydzielane. Te, kt\u00f3rych destrukcja by\u0142a na tyle posuni\u0119ta, a przebywanie w \u015brodowisku innym ni\u017c panuj\u0105ce w mogile nie mog\u0142y przetrwa\u0107, z\u0142o\u017cono z powrotem to mogi\u0142. Zabytki, kt\u00f3re pozostawiono zosta\u0142y zabezpieczone dora\u017anie oraz spakowane i przekazane do ekspertyzy. Sporz\u0105dzono ich spis zamieszczony w dokumentacji z bada\u0144. Cz\u0119\u015b\u0107 z zabytk\u00f3w wydobytych z polskich grob\u00f3w zosta\u0142a przekazana do muze\u00f3w kijowskich.<\/p>\n Wyniki dotychczasowych prac pozwalaj\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce na terenie cmentarza w Bykowni istnieje, co najmniej, 205 jam grobowych i 3 jamy depozytowe, zawieraj\u0105ce tylko przedmioty, \u017cadnych szcz\u0105tk\u00f3w kostnych. W\u015br\u00f3d wyekshumowanych 117 z nich 54 uznano za polskie. Dotychczas uzyskana wiedza pozwala przypuszcza\u0107, \u017ce na terenie cmentarza znajduj\u0105 si\u0119 jeszcze, w\u015br\u00f3d 88 niezbadanych, groby polskie, a ich wype\u0142niska kryj\u0105 kolejne przedmioty, kolejne \u015blady i informacje o ofiarach sowieckiego mordu.<\/p>\n Asortyment przedmiot\u00f3w odkrywanych w polskich mogi\u0142ach jest bardzo zbli\u017cony do wyposa\u017cenia odkrytego podczas bada\u0144 archeologiczno -ekshumacyjnych na pozosta\u0142ych cmentarzach b\u0119d\u0105cych miejscami pochowania ofiar zbrodni katy\u0144skiej. Por\u00f3wnywalny materia\u0142 zabytkowy pochodzi z grob\u00f3w polskich oficer\u00f3w pochowanych w Katyniu, Miednoje <\/sup>i Charkowie.<\/p>\n Ka\u017cdy z tych przedmiot\u00f3w wydobytych z ziemi jest \u015bwiadkiem i jednocze\u015bnie dowodem zbrodni pope\u0142nionej na polskich obywatelach, \u017co\u0142nierzach i cywilach skazanych na \u015bmier\u0107 decyzj\u0105 Biura Politycznego WKP(b) i rz\u0105du sowieckiego z 5 marca 1940 r., a mordowanych w Kijowie.<\/p>\n Dominika SIEMI\u0143SKA Badania archeologiczno-ekshumacyjne prowadzone na cmentarzu ofiar NKWD w Bykowni pod Kijowem w latach 2001, 2006-2007 by\u0142y kolejnym etapem podr\u00f3\u017cy, kt\u00f3rej zako\u0144czenie przybli\u017cy\u0142o nas do odkrycia…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-5639","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiwum-2013"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
(\u201eChark\u00f3w-Katy<\/strong>\u0144<\/strong>-Twer-Bykownia. Zbi\u00f3r studi\u00f3w\u201d. Redakcja A. Kola, J. Szyling)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"