{"id":5692,"date":"2013-11-17T18:52:44","date_gmt":"2013-11-17T16:52:44","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/wachal-spirytus-i-nosil-dziurawa-czapke-z-nr-463\/"},"modified":"2024-12-14T14:42:33","modified_gmt":"2024-12-14T12:42:33","slug":"wachal-spirytus-i-nosil-dziurawa-czapke-z-nr-463","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/wachal-spirytus-i-nosil-dziurawa-czapke-z-nr-463\/","title":{"rendered":"W\u0105cha\u0142 spirytus i nosi\u0142 dziuraw\u0105 czapk\u0119 (z nr 463)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Powr\u00f3t poety do kraju. Pa\u0144stwo Tuwimowie (\u017cona Stefania) w porcie w Gdyni 7 czerwca 1946 r.<\/strong><\/p>\n

Kogo ca\u0142owa\u0142 po r\u0119kach, a komu \u017cyczy\u0142 jak najgorzej? Co pija\u0142 i jak si\u0119 ubiera\u0142? Co s\u0105dzi\u0142 o Stalinie, a co o Hitlerze? Kto rzuca\u0142 w niego zgni\u0142ymi jajkami, a kto chcia\u0142 z nim kr\u0119ci\u0107 film? W 2014 roku wypada 120. rocznica urodzin Juliana Tuwima<\/p>\n

Julian Tuwim (1894-1953) opr\u00f3cz uporz\u0105dkowanych tom\u00f3w poezji ma w swoim dorobku \u201ePegaza d\u0119ba\u201d i \u201eCicer cum caule, czyli groch z kapust\u0105\u201d. S\u0105 to zbiory, w kt\u00f3rych mo\u017cna znale\u017a\u0107 kuriozalne utwory XIX-wiecznych grafoman\u00f3w i naprawd\u0119 zajmuj\u0105ce \u201eciekawostki\u201d, i rzeczy powa\u017cne, i dowcipne. S\u0142owem, jak m\u00f3wi\u0142, \u201eduperele w morelkach\u201d. Zapewne spodoba\u0142oby mu si\u0119 to, gdyby kto\u015b w podobny spos\u00f3b spr\u00f3bowa\u0142 opowiedzie\u0107 jego \u017cycie, w kt\u00f3rym b\u0142ahostki miesza\u0142y si\u0119 ze sprawami serio.<\/p>\n

A jak alkohol<\/strong><\/p>\n

\u201eZamiast pi\u0107\u201d odk\u0142adaj do PKO. Gdy si\u0119 zbierze wi\u0119ksza sumka \u201eprzepij\u201d, \u201epo wypiciu jednej w\u00f3dki wypij zaraz drug\u0105, \u017ceby tej pierwszej nie by\u0142o w \u017co\u0142\u0105dku smutno\u201d, \u201eknajpa: miejsce, dok\u0105d si\u0119 co wiecz\u00f3r chodzi po raz ostatni w \u017cyciu\u201d.<\/p>\n

Tuwim jest autorem licznych alkoholowych bon mot\u00f3w. Sam poeta przyzna\u0142, \u017ce zacz\u0105\u0142 pi\u0107 w 17. wio\u015bnie \u017cycia. Po latach alkohol sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych przyczyn r\u00f3\u017cnego rodzaju dolegliwo\u015bci. Maj\u0105c ju\u017c 34 lata, informowa\u0142 znajomego, \u017ce by\u0142 niedawno chory: \u201ezem\u015bci\u0142a si\u0119 w\u00f3dka, zrujnowa\u0142a mi \u017co\u0142\u0105dek. Teraz ju\u017c lepiej i zn\u00f3w zaczynam popija\u0107\u201d.<\/p>\n

Po wojnie jego stan zdrowia pogorszy\u0142 si\u0119, a twarz postarza\u0142a si\u0119 tak, \u017ce maj\u0105c nieco ponad 50 lat, by\u0142 nazywany przez m\u0142odych literat\u00f3w staruszkiem. Gdy znajoma lekarka radzi\u0142a, by zaprzesta\u0142 picia, odpowiada\u0142: \u201eMusz\u0119 mie\u0107 kieliszek w po\u0142udnie, bo inaczej ze mn\u0105 klapa i nie mog\u0119 pracowa\u0107\u201d.<\/p>\n

Czasem jednak udawa\u0142o si\u0119 nam\u00f3wi\u0107 Tuwima na abstynencj\u0119, kt\u00f3ra \u0142amana wp\u0119dza\u0142a go nieraz do szpitalnego \u0142\u00f3\u017cka. Podczas jednego z przyj\u0119\u0107, kt\u00f3re musia\u0142 sp\u0119dzi\u0107 na trze\u017awo, poprosi\u0142, \u017ceby znajomi pozwolili mu \u201eprzynajmniej pow\u0105cha\u0107\u201d. Gdy ze \u015bmiechem podsuni\u0119to mu pod nos r\u00f3\u017cnobarwne trunki, wo\u0142aj\u0105c \u201etylko nie mieszaj\u201d, Tuwim odpar\u0142: \u201ePoprosz\u0119 tylko o czysty spirytus\u201d.<\/p>\n

B jak Bo\u017ce Narodzenie<\/strong><\/p>\n

Ostatni\u0105 kolacj\u0119 wigilijn\u0105 Tuwim sp\u0119dzi\u0142 w 1953 r. w Halamie – zakopia\u0144skiej willi nale\u017c\u0105cej do ZAIKS-u. W czasie przygotowa\u0144 59-letni poeta tryska\u0142 dzieci\u0119c\u0105 rado\u015bci\u0105. Eugeniusz \u017bytomirski, pisarz i t\u0142umacz, relacjonowa\u0142 jeden z ostatnich dni \u017cycia Tuwima: \u201eInteresowa\u0142o go, czy jest pod obrusem siano, klasn\u0105\u0142 w d\u0142onie na widok wnoszonych do jadalni op\u0142atk\u00f3w, wybiega\u0142 do chwila do oszklonego z kilku stron hallu i chcia\u0142 koniecznie dojrze\u0107 na niebie pierwsz\u0105 gwiazdk\u0119. W\u0142a\u015bnie w Wigili\u0119 jednak zacz\u0105\u0142 pada\u0107 w g\u00f3rach obfity \u015bnieg i o gwiazdach oczywi\u015bcie nie by\u0142o co marzy\u0107. Tuwima wyra\u017anie to smuci\u0142o, a nawet denerwowa\u0142o\u201d. T\u0142umaczy\u0142 si\u0119 nawet z tego: \u201eJa ju\u017c mam taki zwyczaj! Zawsze wypatruj\u0119 w wigilijny wiecz\u00f3r pierwszej gwiazdki. Od dzieci\u0144stwa. Zawsze i wsz\u0119dzie… \u201e za\u015bmia\u0142 si\u0119 i nieco zawstydzony dodawa\u0142 z prostot\u0105. \u201eBo chocia\u017c jestem \u017byd – jestem przecie\u017c Polak!\u201d.<\/p>\n

C jak ca\u0142owanie<\/strong><\/p>\n

Niemal wszyscy wspominaj\u0105 Tuwima jako osob\u0119 niebywale \u017cyczliw\u0105 i serdeczn\u0105. Literat\u00f3w, kt\u00f3rych bardzo ceni\u0142, mia\u0142 w zwyczaju ca\u0142owa\u0107 na przywitanie po r\u0119kach – bez wzgl\u0119du na okoliczno\u015bci. Czyni\u0142 tak m.in. wobec Leopolda Staffa, Tadeusza Boya-\u017bele\u0144skiego i Boles\u0142awa Le\u015bmiana. Niekt\u00f3rzy z godno\u015bci\u0105 znosili te akty uwielbienia, a inni ich nie znosili.<\/p>\n

\u201eSiedzia\u0142em kiedy\u015b w Ziemia\u0144skiej z Le\u015bmianem, gdy wszed\u0142 Tuwim. Szybko zbli\u017cy\u0142 si\u0119 do naszego stolika i nim Le\u015bmian zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 zorientowa\u0107, poca\u0142owa\u0142 go w r\u0119k\u0119. Przez ptasi\u0105 twarz Le\u015bmiana przemkn\u0105\u0142 cie\u0144 niezadowolenia. Cho\u0107 by\u0142 to gest odpowiadaj\u0105cy impulsywnej naturze Tuwima, Le\u015bmian z\u017cyma\u0142 si\u0119 na t\u0119 oznak\u0119 ho\u0142du i wyrywa\u0142 r\u0119k\u0119, ale zawsze za p\u00f3\u017ano\u201d – wspomina\u0142 Leopold Lewin, poeta i t\u0142umacz.<\/p>\n

D jak d\u2026<\/strong><\/p>\n

W podw\u00f3rku przy ul. Piotrkowskiej 101 stoi \u201eDupa Tuwima\u201d – nietypowy pomnik inspirowany wierszem, kt\u00f3ry w interpretacji aktor\u00f3w teatru Roma jest dzi\u015b chyba najpopularniejszym tekstem \u0142\u00f3dzkiego poety (ponad 4,6 mln wy\u015bwietle\u0144 na YouTube).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Julian Tuwim i Marian Hemar – autorzy tekst\u00f3w najs\u0142ynniejszego przedwojennego kabaretu Qui pro quo<\/em> (w \u015brodku legendarny konferansjer Fryderyk Jaroszy)<\/strong><\/p>\n

\u201eWiersz, w kt\u00f3rym autor grzecznie, ale stanowczo uprasza liczne zast\u0119py bli\u017anich, aby go w dup\u0119 poca\u0142owali\u201d, nie zosta\u0142 wydany tak jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 utwor\u00f3w Juliana Tuwima. Poeta zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce ten utw\u00f3r nie przejdzie sanacyjnej cenzury. We wrze\u015bniu 1937 r. Marian Ruzamski, malarz i autor fraszek, napisa\u0142, \u017ce pewien pracuj\u0105cy w Poznaniu 18-letni kandydat na zecera m\u00f3g\u0142by podj\u0105\u0107 si\u0119 nielegalnego wydania.<\/p>\n

Tym ch\u0142opcem by\u0142 Andrzej Piwowarczyk, p\u00f3\u017aniejszy autor powie\u015bci i opowiada\u0144 kryminalnych. Tuwim zgodzi\u0142 si\u0119 na druk 30 bibliofilskich egzemplarzy. M\u0142ody zecer po latach wspomina\u0142: \u201eZacz\u0119\u0142y si\u0119 burzliwe, pe\u0142ne odwagi, przetykane tak\u017ce tch\u00f3rzostwem\u201d dni sk\u0142adania. Bacz\u0105c, \u017ceby si\u0119 nie wsypa\u0107, sk\u0142ada\u0142em od oka og\u0142oszenia i r\u00f3\u017cne drobiazgi akcydensowe. Wtedy za\u015b, gdy nikt nie widzia\u0142, korzystaj\u0105c z tego, \u017ce w moim regale znajdowa\u0142 si\u0119 odpowiedni zapas materia\u0142u zecerskiego \u201ewykrada\u0142em z przegr\u00f3dek potrzebne czcionki. Monta\u017c nast\u0119powa\u0142 ju\u017c w ma\u0142ym pokoiku, w kt\u00f3rym przemieszkiwa\u0142em w ci\u0105gu wieczora\u201d.<\/p>\n

Po dziesi\u0119ciu dniach sk\u0142ad by\u0142 gotowy. Po potajemnym odbiciu stron na starej prasie r\u0119cznej trzeba by\u0142o jeszcze zeszy\u0107 strony. \u201eMatka, jak zawsze dba\u0142a o moje skarpetki, przys\u0142a\u0142a mi do Poznania szar\u0105 prz\u0119dz\u0119. Prz\u0119dza posz\u0142a w ca\u0142o\u015bci na zeszycie tamtego nak\u0142adu\u201d – pisa\u0142 Piwowarczyk. Gotowe tomiki pow\u0119drowa\u0142y na ul. Mazowieck\u0105 w Warszawie, gdzie mieszka\u0142 Tuwim. Poeta swojego m\u0142odego wydawc\u0119 pozna\u0142 osobi\u015bcie dopiero trzy miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n

Jeden z egzemplarzy Tuwim podarowa\u0142 Wac\u0142awowi Borowemu, \u00f3wczesnemu dyrektorowi Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego. Ceniony historyk literatury i krytyk literacki nie zabra\u0142 druku do siebie ze wzgl\u0119du na godno\u015b\u0107 domu. Z\u0142o\u017cy\u0142 egzemplarz w magazynie bibliotecznym.<\/p>\n

E jak Einstein<\/strong><\/p>\n

Co ma wsp\u00f3lnego Tuwim z Albertem Einsteinem? To pytanie dla Tuwimowych maniak\u00f3w.<\/p>\n

B\u0119d\u0105c w Leningradzie w latach 40., znajomy autora \u201eKwiat\u00f3w polskich\u201d znalaz\u0142 w ksi\u0105\u017cce telefonicznej lekarza Rafa\u0142a Tuwima. Wiedz\u0105c, \u017ce poeta skrz\u0119tnie poszukuje swoich krewnych z r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw, przekaza\u0142 mu to znalezisko. Tuwim napisa\u0142 do mo\u017cliwego krewnego, ale nigdy nie otrzyma\u0142 odpowiedzi. Wiadomo jednak, \u017ce synem owego Rafa\u0142a by\u0142 Lew Tuwim – genialny fizyk, wsp\u00f3\u0142pracownik Alberta Einsteina og\u0142aszaj\u0105cy rozprawy naukowe jeszcze w wydawnictwach Pruskiej Akademii Nauk.<\/p>\n

F jak film<\/strong><\/p>\n

Czy Tuwim m\u00f3g\u0142by nakr\u0119ci\u0107 film? Z pewno\u015bci\u0105 chcia\u0142. Kilka dni przed \u015bmierci\u0105 spotka\u0142 si\u0119 z Ludwikiem Hieronimem Morstinem, poet\u0105, t\u0142umaczem doskonale znaj\u0105cym grek\u0119. Podczas rozmowy Morstin powiedzia\u0142, jak \u0142atwo mo\u017cna by\u0142oby zrekonstruowa\u0107 \u017cycie codzienne staro\u017cytnych Grek\u00f3w, a nast\u0119pnie nakr\u0119ci\u0107 o tym film aktorski.<\/p>\n

Tuwim momentalnie zapali\u0142 si\u0119 do pomys\u0142u: \u201eA wi\u0119c robimy taki film, cho\u0107by\u015bmy mieli par\u0119 lat \u017cycia temu po\u015bwi\u0119ci\u0107. Poka\u017cemy staro\u017cytn\u0105 Grecj\u0119, jak\u0105 by\u0142a w istocie, na z\u0142o\u015b\u0107 filologom, kt\u00f3rzy \u015bwiat zanudzaj\u0105 wiedz\u0105 o rzeczach, co nikogo nic nie obchodz\u0105\u201d. Posmutnia\u0142 jednak po chwili i westchn\u0105\u0142: \u201eGdyby to \u017cycie by\u0142o d\u0142u\u017csze, gdyby mie\u0107 czas na to wszystko\u201d.<\/p>\n

G jak genera\u0142owie<\/strong><\/p>\n

Podobnie jak dzi\u015b nacjonalistyczne boj\u00f3wki pr\u00f3buj\u0105 przerywa\u0107 wyk\u0142ady Adama Michnika czy Magdaleny \u015arody, tak te\u017c w latach 30. pr\u00f3bowano zastraszy\u0107 Tuwima.<\/p>\n

Podczas wieczorku literackiego w Drohobyczu, w kt\u00f3rym mieszka\u0142 zreszt\u0105 wybitny pisarz Bruno Schulz, swoje wiersze mieli recytowa\u0107 Antoni S\u0142onimski i Tuwim. Spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 widowni zaj\u0119li m\u0119\u017cczy\u017ani ubrani w d\u0142ugie buty i zaopatrzeni w kije. Obaj poeci zorientowali si\u0119, \u017ce drzwi wyj\u015bciowe zza kulis zosta\u0142y w dodatku zamkni\u0119te od zewn\u0105trz. Mimo niepewno\u015bci pierwszy wyszed\u0142 S\u0142onimski – odczyta\u0142 kilka wierszy, otrzyma\u0142 brawa i schowa\u0142 si\u0119 za kulisy, informuj\u0105c Tuwima, \u017ce ich wcze\u015bniejsze obawy s\u0105 bezpodstawne.<\/p>\n

\u201eTuwim wychodzi na scen\u0119 i niemal w tej samej chwili ju\u017c jest z powrotem. Gwizd, ryk, kamienie, zgni\u0142e jaja i jab\u0142ka wal\u0105 w dekoracj\u0119\u201d – pisa\u0142 S\u0142onimski. Nacjonali\u015bci krzycz\u0105: \u201eZa polskich genera\u0142\u00f3w! Precz! Do Rosji w zaplombowanym wagonie! Za Zbrucz!\u201d. By\u0142a to reakcja na wiersz Tuwima \u201eDo genera\u0142\u00f3w\u201d, w kt\u00f3rym pisa\u0142, \u017ce \u017caden wojskowy, mimo \u017ce \u201ewarczy, straszy, gro\u017anie \u015bci\u0105ga brwi\u201d, nie pozna takich sekret\u00f3w jak poeta.<\/p>\n

S\u0142onimski uspokoi\u0142 w ko\u0144cu widowni\u0119, ale gdy zapyta\u0142, czy pozwoli na wyst\u0119p Tuwima, t\u0142um zacz\u0105\u0142 \u015bpiewa\u0107 \u201eRot\u0119\u201d. \u201eWyt\u0142umaczy\u0107 drabom z Drohobycza, \u017ce \u015bpiewanie: 'Nie b\u0119dzie Niemiec plu\u0142 nam w twarz’ nie jest odpowiednim w stosunku do Tuwima postawieniem sprawy, wydawa\u0142o mi si\u0119 zadaniem zbyt trudnym. W ko\u0144cu dzi\u0119ki pomocy policji uda\u0142o si\u0119 nam opu\u015bci\u0107 sal\u0119 i Drohobycz i unikn\u0105\u0107 bardzo prawdopodobnego pobicia\u201d – wspomina\u0142 S\u0142onimski.<\/p>\n

H jak Hitler<\/strong><\/p>\n

Jesieni\u0105 1933 r. Tuwim poprosi\u0142 Seweryna Pollaka o uporz\u0105dkowanie i skatalogowanie swojej biblioteki. W\u00f3wczas pocz\u0105tkuj\u0105cy poeta, a po wojnie znany t\u0142umacz literatury rosyjskiej wspomina\u0142, \u017ce pewnego dnia Tuwim wszed\u0142 nagle do pokoju ogromnie wzburzony.<\/p>\n

Twarz mia\u0142 blad\u0105, rysy zaostrzone. W d\u0142oni trzyma\u0142 egzemplarz \u201eMein Kampf\u201d Adolfa Hitlera, w kt\u00f3ry raz po raz uderza\u0142 pi\u0119\u015bci\u0105, krzycz\u0105c: \u201ePanie, z tej ksi\u0105\u017cki przyjdzie kiedy\u015b zguba dla \u015bwiata! To jest ksi\u0105\u017cka mordercza!\u201d. Tuwim przeczyta\u0142 Pollakowi kilka fragment\u00f3w, kt\u00f3re przerywa\u0142 komentarzem: \u201eWidzi pan, widzi, do czego my\u015bmy dopu\u015bcili! To jest nasza wina. Musimy znale\u017a\u0107 jak\u0105\u015b obron\u0119, bo \u015bwiat idzie do samob\u00f3jstwa\u201d.<\/p>\n

I jak inwektywy<\/strong><\/p>\n

Tuwim przez ca\u0142e \u017cycie musia\u0142 znosi\u0107 obelgi pod swoim adresem.<\/p>\n

Przed wojn\u0105 zarzucano mu, \u017ce jest tylko \u201e\u017bydem pisz\u0105cym po polsku\u201d, tworz\u0105cym \u201epoezj\u0119 obc\u0105 polskiej kulturze\u201d. W 1928 r. jedna z gazet pisa\u0142a, \u017ce poezja Tuwima \u201ezaje\u017cd\u017ca czosnkiem\u201d. W kr\u0119gach radykalnej lewicy zarzucano mu bezideowo\u015b\u0107. W 1929 r. radzieccy krytycy pisali, \u017ce Tuwim to \u201eesteta maj\u0105cy lud w pogardzie\u201d.<\/p>\n

Po wojnie kr\u0119gi emigracyjne nie mog\u0142y darowa\u0107 poecie poparcia komunistycznej w\u0142adzy. W 1950 r. na proameryka\u0144skim Kongresie Wolno\u015bci Kultury w Berlinie komentowano, \u017ce Tuwim zaprzeda\u0142 Polsk\u0119, zdradzi\u0142 poezj\u0119, straci\u0142 sumienie.<\/p>\n

CDN
<\/strong>Igor RAKOWSKI-K\u0141OS\u00a0
(GW)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Powr\u00f3t poety do kraju. Pa\u0144stwo Tuwimowie (\u017cona Stefania) w porcie w Gdyni 7 czerwca 1946 r. Kogo ca\u0142owa\u0142 po r\u0119kach, a komu \u017cyczy\u0142 jak najgorzej?…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5693,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-5692","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2013"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t