{"id":5794,"date":"2013-04-02T19:51:31","date_gmt":"2013-04-02T16:51:31","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/wikingowie-i-polska-i-z-nr-465\/"},"modified":"2024-12-14T17:16:49","modified_gmt":"2024-12-14T15:16:49","slug":"wikingowie-i-polska-i-z-nr-465","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/wikingowie-i-polska-i-z-nr-465\/","title":{"rendered":"WIKINGOWIE I POLSKA (I) (z nr 465)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Wikingowie<\/strong> od VIII wieku podejmowali dalekie wyprawy o charakterze kupieckim, rabunkowym lub osadniczym<\/strong><\/p>\n

X wiek to czas ekspansji wiking\u00f3w w Europie, ich wyprawy dociera\u0142y nawet do basenu Morza \u015ar\u00f3dziemnego i Bizancjum. Nie zawsze by\u0142y to wy\u0142\u0105cznie ekspedycje \u0142upie\u017ccze – w Anglii, Irlandii, Normandii, a nawet na Sycylii Normanowie pozostali na d\u0142u\u017cej, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do tworzenia pa\u0144stwowych struktur.<\/p>\n

Wikingowie w X wieku tworzyli najbardziej tw\u00f3rcz\u0105 i dynamiczn\u0105 populacj\u0119 w Europie. Byli niedo\u015bcig\u0142ymi \u017ceglarzami, konstruktorami okr\u0119t\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c tw\u00f3rcami lub inicjatorami powstawania pa\u0144stw – pisze Skrok.<\/p>\n

Na Rusi na czele powstaj\u0105cego pa\u0144stwa stan\u0119li Rurykowicze – przedsi\u0119biorczy r\u00f3d, kt\u00f3ry przyby\u0142 ze Skandynawii. Skrok uwa\u017ca, \u017ce podobny proces – przyspieszenie kszta\u0142towania si\u0119 pa\u0144stwa z samodzielnych plemion dzi\u0119ki pojawieniu si\u0119 wiking\u00f3w – m\u00f3g\u0142 mie\u0107 miejsce w Polsce.<\/p>\n

Zdaniem historyka wiele przemawia za tym, \u017ce wikingowie, kt\u00f3rzy osiedli si\u0119 w Wielkopolsce i kt\u00f3rych potomkiem by\u0142 Mieszko I, przybyli z Rusi Kijowskiej. Historyk i archeolog uwa\u017ca, \u017ce w okolicach Gniezna znalaz\u0142a schronienie cz\u0119\u015b\u0107 wiking\u00f3w przyby\u0142ych na ziemie s\u0142owia\u0144skie razem z ruskimi Rurykowiczami. Tamtejszy kronikarz Nestor w \u201ePowie\u015bci dorocznej\u201d pisze m.in. o wygnaniu kijowskiej linii Norman\u00f3w z \u201erodu Dira i Askolda\u201d, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali usamodzielni\u0107 si\u0119 wobec silniejszego o\u015brodka w\u0142adzy w Nowogrodzie. Zdaniem Skroka wygnani, wraz z siln\u0105 dru\u017cyn\u0105, ruszyli na zach\u00f3d, aby szuka\u0107 dla siebie nowych siedzib. Sta\u0142o si\u0119 to wed\u0142ug Nestora w roku 944, czyli na kr\u00f3tko przed ogromnym przyspieszeniem rozwoju pa\u0144stwowo\u015bci w Wielkopolsce.<\/p>\n

Pewnym tropem mo\u017ce by\u0107 nazwa \u201ePolanie\u201d. G\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o naszej wiedzy na temat s\u0142owia\u0144skich plemion \u017cyj\u0105cych w X wieku na wsch\u00f3d od Odry jest spis Geografa Bawarskiego z 845 roku.<\/p>\n

Wymienia on wiele plemion m.in. Wolinian, Dziadoszan, \u015al\u0119\u017can, Opolan, Gol\u0119szyc\u00f3w i Wi\u015blan, nie podaje jednak nazwy Polan. Tymczasem w wielu \u017ar\u00f3d\u0142ach po\u015bwiadczone jest istnienie s\u0142owia\u0144skiego plemienia o takiej nazwie w okolicach Kijowa; wi\u0119cej – w \u201ePowie\u015bci dorocznej\u201d mo\u017cna znale\u017a\u0107 sugestie, \u017ce kijowscy Waregowie u\u017cywali tej nazwy w odniesieniu do samych siebie. Taka adaptacja miejscowej nazwy by\u0142a w interesie sprawuj\u0105cych w\u0142adz\u0119 wiking\u00f3w, kt\u00f3rzy nie mieli interesu w akcentowaniu swego obcego pochodzenia i szybko si\u0119 asymilowali z podbit\u0105 przez siebie ludno\u015bci\u0105. Skrok uwa\u017ca, \u017ce norma\u0144scy protopla\u015bci Piast\u00f3w zabrali ze sob\u0105 z Rusi Kijowskiej nazw\u0119 \u201ePolanie\u201d.<\/p>\n

Okolice Poznania i Gniezna pod wieloma wzgl\u0119dami mog\u0142y by\u0107 idealn\u0105 siedzib\u0105 Wareg\u00f3w. Mia\u0142y dobre po\u0142\u0105czenie z Ba\u0142tykiem nurtami Warty i Odry, lokalizacja pozwala\u0142a te\u017c zapewne utrzymywa\u0107 kontakt z pomorskimi siedzibami Norman\u00f3w, takimi jak Wolin.<\/p>\n

Dowody na obecno\u015b\u0107 wiking\u00f3w w Wielkopolsce mo\u017cna znale\u017a\u0107 m.in. w Lednicy, kt\u00f3ra, zdaniem Skroka, by\u0142a pierwsz\u0105 faktori\u0105 nowych w\u0142adc\u00f3w, norma\u0144sk\u0105 bro\u0144 znajdowano w znacz\u0105cych ilo\u015bciach na wielu wielkopolskich stanowiskach m.in. na Ostrowie Lednickim, w Kaldusie ko\u0142o Che\u0142mna nad Wis\u0142\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Norwegia – kraj Wiking\u00f3w i legend<\/strong><\/p>\n

Sama obecno\u015b\u0107 normandzkiej broni i grob\u00f3w o niczym jednak nie przes\u0105dza. Przyjmuje si\u0119, \u017ce wikingowie s\u0142u\u017cyli jako najemnicy w wojsku pierwszych Piast\u00f3w, podobnie jak w wielu innych \u00f3wczesnych armiach europejskich. Skrok szuka jednak innych dowod\u00f3w ekspansji – w latach 60. i 70. X wieku zniszczono wi\u0119kszo\u015b\u0107 grod\u00f3w w Wielkopolsce, na Kujawach i zachodnim Mazowszu, a w ich miejsce najwyra\u017aniej wed\u0142ug z g\u00f3ry za\u0142o\u017conego planu, zbudowano nowe warownie. Wszystkie nowe twierdze budowane by\u0142y w charakterystycznej, nieznanej wcze\u015bniej na tych terenach technice, podobne do du\u0144skiej warowni Trelleborg.<\/p>\n

Zdaniem Skroka prawdziwe imi\u0119 Mieszka I poznajemy z zagadkowego watyka\u0144skiego dokumentu \u201eDagome Iudex\u201d, w kt\u00f3rym Mieszko I powierza swoje pa\u0144stwo w opiek\u0119 Stolicy Apostolskiej. Dla badaczy nie jest jasne co znaczy s\u0142owo \u201eDagome\u201d, uznawano, \u017ce jest to po prostu pomy\u0142ka skryby. Skrok uwa\u017ca natomiast, \u017ce nie jest to \u017cadna pomy\u0142ka, tylko prawdziwe, norma\u0144skie imi\u0119 w\u0142adcy, kt\u00f3ry w polskiej historii zapisa\u0142 si\u0119 jako Mieszko.<\/p>\n

\u00a0Za tez\u0105 o skandynawskim pochodzeniu polskiego ksi\u0119cia przemawia fakt bliskich koligacji dynastycznych Mieszka I z rodami norma\u0144skimi. Jego c\u00f3rka, ksi\u0119\u017cniczka \u015awi\u0119tos\u0142awa wysz\u0142a za m\u0105\u017c w 983 roku za kr\u00f3la szwedzkiego Eryka Zwyci\u0119skiego (po jego \u015bmierci wysz\u0142a drugi raz za m\u0105\u017c za kr\u00f3la Danii Swena Wid\u0142obrodego, by\u0142a matk\u0105 Kanuta Wielkiego, kr\u00f3la Danii i Anglii).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Thor – jeden z najwa\u017cniejszych bog\u00f3w nordyckich. Wikingowie wierzyli, \u017ce b\u00f3g Thor wywo\u0142uje b\u0142yskawice, rzucaj\u0105c swym m\u0142otem i \u017ce grzmot to stukot jego k\u00f3\u0142 rydwanu. <\/strong><\/p>\n

Pami\u0119\u0107 o norma\u0144skich korzeniach dynastii mog\u0142a si\u0119 zachowa\u0107 przez d\u0142ugi czas. Wincenty Kad\u0142ubek w swojej \u201eKronice\u201d twierdzi, \u017ce Polacy pochodz\u0105 od Wandal\u00f3w, co przypisywano fantazji kronikarza. Skrok zauwa\u017ca jednak, \u017ce w tym czasie s\u0142owo \u201eWandalowie\u201d nie by\u0142o precyzyjne i cz\u0119sto odnosi\u0142o si\u0119 po prostu do germa\u0144skich kolonizator\u00f3w ze Skandynawii.<\/p>\n

Podobnie mo\u017cna zinterpretowa\u0107 napis, jaki Kazimierz Wielki kaza\u0142 wyku\u0107 na nagrobku Boles\u0142awa Chrobrego: \u201eKr\u00f3l Got\u00f3w i Polak\u00f3w\u201d(germa\u0144skie plemiona Got\u00f3w kolonizowa\u0142y Europ\u0119 na kilka wiek\u00f3w przed wikingami, ale tak\u017ce przyby\u0142y ze Skandynawii).<\/p>\n

Skrok twierdz\u0105c, \u017ce dawni polscy historycy i archeolodzy z PRL-u, opierali si\u0119 przed zaakceptowaniem dowod\u00f3w na udzia\u0142 wiking\u00f3w w tworzeniu zr\u0119b\u00f3w polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Aby udowodni\u0107 piastowski rodow\u00f3d Ziem Odzyskanych (Pomorze, Wielkopolska) twierdzili, \u017ce Mieszko I by\u0142 S\u0142owianinem, a German\u00f3w i Norman\u00f3w nigdy na tych ziemiach nie by\u0142o. Chodzi\u0142o te\u017c o rozprawienie si\u0119 z propagand\u0105 III Rzeszy, szukaj\u0105cej z kolei na si\u0142\u0119 dowod\u00f3w na pradawn\u0105 obecno\u015b\u0107 plemion germa\u0144skich na tych terenach.<\/p>\n

Skrok, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na wsp\u00f3\u0142czesne badania europejskich genetyk\u00f3w, wykazuje, \u017ce Polacy mog\u0105 si\u0119 czu\u0107 w podobnym stopniu spadkobiercami wiking\u00f3w, co wsp\u00f3\u0142cze\u015bni Niemcy spadkobiercami S\u0142owian – obie te nacje maj\u0105 w sobie mieszank\u0119 bardzo r\u00f3\u017cnych gen\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Wikingowie.<\/strong> <\/strong>S\u0142owianie i Grecy nazywali ich Waregami (czyli „zaprzysi\u0119\u017ceni ludzie” lub od pras\u0142owia\u0144skiego trzonu *war<\/em> \u2013 „zysk”). Arabowie \u00a0zwali ich Rusami lub Rhosami, co wywodzi si\u0119 od trzonu r\u014d\u00fes\u2013<\/em>, zwi\u0105zanego z wios\u0142owaniem, lub Roslagen, \u015brodkowo-wschodnim rejonem Szwecji, sk\u0105d pochodzi\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 wiking\u00f3w odwiedzaj\u0105cych ziemie S\u0142owian<\/strong><\/p>\n

To nie pierwsza teoria na temat pochodzenia pierwszych Piast\u00f3w, jaka pojawi\u0142a si\u0119 w ostatnim czasie. Na pocz\u0105tku 2013 roku Przemys\u0142aw Urba\u0144czyk w ksi\u0105\u017cce \u201eMieszko I Tajemniczy\u201d dowodzi, \u017ce Piastowie wywodzili si\u0119 z kr\u00f3lewskiej dynastii Mojmirowicz\u00f3w, tw\u00f3rc\u00f3w pot\u0119\u017cnego w IX wieku s\u0142owia\u0144skiego pa\u0144stwa Wielkiej Morawy. Najwi\u0119ksz\u0105 pot\u0119g\u0119 pa\u0144stwo to osi\u0105gn\u0119\u0142o w IX wieku, za panowanie \u015awi\u0119tope\u0142ka Wielkiego. Zdaniem Urba\u0144czyka to jeden z jego syn\u00f3w, po rozpadzie Wielkiej Morawy i inwazji Madziar\u00f3w na te ziemie, mia\u0142 przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Wielkopolski i zainicjowa\u0107 powstanie nowego pa\u0144stwa – Polski.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka \u201eCzy wikingowie stworzyli Polsk\u0119?\u201d Zdzis\u0142awa Skroka ukaza\u0142a si\u0119 nak\u0142adem wydawnictwa Iskry.<\/p>\n

Archiwum Watykanu kryje r\u0119kopis sprzed prawie tysi\u0105ca lat, znany jako \u201eDagome iudex\u201d. Od zawsze budzi on burzliwe spory w\u015br\u00f3d historyk\u00f3w. Jeden z nich jest szczeg\u00f3lny: chodzi o pytanie, czy tw\u00f3rca pa\u0144stwa polskiego by\u0142 Normanem.<\/p>\n

Dokument – to koronny argument zwolennik\u00f3w tezy, \u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 Mieszko I\u00a0by\u0142 z\u00a0pochodzenia Wikingiem. \u201eDagome iudex\u201d powsta\u0142 oko\u0142o 1087\u00a0r.: jest odpisem starszego o\u00a0sto lat tekstu, w\u00a0kt\u00f3rym ksi\u0105\u017c\u0119 Dagome – uto\u017csamiany z\u00a0Mieszkiem I\u00a0– poleca swe pa\u0144stwo opiece Watykanu.<\/p>\n

Autorem odpisu by\u0142 kardyna\u0142 Deusdedit, \u017cyj\u0105cy za pontyfikatu Grzegorza VII, kt\u00f3ry streszczenie orygina\u0142u wykona\u0142 pobie\u017cnie i\u00a0niezrozumiale. Ka\u017cde zdanie jest niejasne i\u00a0mo\u017ce by\u0107 r\u00f3\u017cnie interpretowane. Nas jednak interesuje jego pocz\u0105tek, kt\u00f3ry w\u00a0t\u0142umaczeniu brzmi: \u201ePodobnie w\u00a0tomie z\u00a0czas\u00f3w Jana XV Dagome s\u0119dzia (pan) i\u00a0Oda pani i\u00a0synowie ich Mieszko i\u00a0Lambert\u201d.<\/p>\n

Kim by\u0142 Dagome iudex, Dagome s\u0119dzia? Odpowied\u017a wydaje\u00a0si\u0119 znana, pojawia\u00a0si\u0119 ju\u017c w\u00a0samym tek\u015bcie: to Mieszko I. W\u00a0porz\u0105dku, ale czemu nie wyst\u0119puje pod swym imieniem, tylko jako Dagome? Ot\u00f3\u017c, twierdz\u0105 niekt\u00f3rzy, Dagome to pierwsze imi\u0119 ksi\u0119cia nasuwaj\u0105ce norma\u0144skie skojarzenia. Skoro\u00a0si\u0119 nim pos\u0142ugiwa\u0142, wyja\u015bniaj\u0105, musia\u0142 pochodzi\u0107 ze Skandynawii.<\/p>\n

Polskie groby Wiking\u00f3w <\/strong><\/p>\n

Ale to nie jedyny argument na rzecz tej hipotezy. Innych dostarczy\u0142a archeologia. Na dnie Jeziora Lednickiego odnaleziono \u201eskarb\u201d norma\u0144skich militari\u00f3w. W\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142\u00a0si\u0119 rzadki w\u00a0Polsce he\u0142m z\u00a0nosalem; miecze wykonane w\u00a0Nadrenii, groty strza\u0142, w\u0142\u00f3cznie, topory. Forma broni nasuwa skojarzenia z\u00a0or\u0119\u017cem pochodzenia skandynawskiego lub ruskiego. Ale historycy sk\u0142aniaj\u0105\u00a0si\u0119 do tego, by widzie\u0107 we w\u0142a\u015bcicielach broni Skandynaw\u00f3w. A\u00a0wi\u0119c jednak?<\/p>\n

\"\"<\/a>
KACPER \u015aLEDZI\u0143SKI (ur. 1975 r.) jest historykiem i\u00a0publicyst\u0105. Autor ksi\u0105\u017cek: \u201eZbara\u017c 1649\u201d, \u201eCecora 1620\u201d \u201eWojowie i\u00a0grody. S\u0142owia\u0144skie Barbaricum\u201d oraz \u201eCzarna kawaleria\u201d (o\u00a0wojennych dziejach brygady, a\u00a0potem dywizji pancernej gen. Stanis\u0142awa Maczka)<\/strong><\/p>\n

Niezupe\u0142nie. Oczywi\u015bcie stacjonowanie na Ostrowie wiki\u0144skich woj\u00f3w nie by\u0142o ewenementem w\u00a0skali kraju, o\u00a0czym \u015bwiadcz\u0105 odkrywane przez archeolog\u00f3w na terenie Pomorza, Kujaw i\u00a0Wielkopolski groby z\u00a0przedmiotami skandynawskiego pochodzenia, w\u00a0tym du\u017cej liczby wykonanej z\u00a0\u017celaza broni, ozdobionej wzorami ze z\u0142ota, srebra, br\u0105zu lub miedzi. Opr\u00f3cz mieczy w\u00a0grobach odnajdywano strzemiona, ostrogi i\u00a0ozdoby. Do najwi\u0119kszych nale\u017cy cmentarzysko w\u00a0Lutomiersku ko\u0142o Pabianic, gdzie znajduj\u0105\u00a0si\u0119 133 groby bogate w\u00a0topory, groty w\u0142\u00f3czni i\u00a0miecze. Wszystkie cechuje skandynawskie wzornictwo.<\/p>\n

Tak du\u017ce skupisko grob\u00f3w zmusi\u0142o historyk\u00f3w \u015bredniowiecza do szukania miejsca stacjonowania wojownik\u00f3w zza morza. Ich uwaga skupi\u0142a\u00a0si\u0119 na \u0141\u0119czycy, grodzie po\u0142o\u017conym 32\u00a0kilometry od cmentarzyska w\u00a0Lutomiersku. Wyb\u00f3r nie by\u0142 przypadkowy. Gr\u00f3d \u0142\u0119czycki kryje liczne zabytki skandynawskiej kultury. Niestety, badania archeologiczne tego grodziska nie s\u0105 jeszcze na tyle zaawansowane, aby m\u00f3c dok\u0142adnie prze\u015bledzi\u0107 jego rozw\u00f3j. Musi nam wi\u0119c na razie wystarczy\u0107 hipoteza upatruj\u0105ca w\u00a0\u0141\u0119czycy skupiska wiki\u0144skiej dru\u017cyny.<\/p>\n

To, \u017ce w\u00a0szeregach dru\u017cyny ksi\u0119cia z\u00a0Gniezna s\u0142u\u017cy\u0142y oddzia\u0142y Wiking\u00f3w, jest ostatnio przyjmowane jako oczywisto\u015b\u0107 – zaprzeczanie temu, zw\u0142aszcza w\u00a0\u015bwietle wykopalisk archeologicznych i\u00a0zwyczaj\u00f3w wczesnego \u015bredniowiecza, nie ma sensu. Wszak Wikingowie znajdywali zatrudnienie na wielu dworach Europy – od Sycylii i\u00a0Konstantynopola po Nowogr\u00f3d i\u00a0Kij\u00f3w na Rusi. Dlaczego nie mia\u0142o ich by\u0107 w\u00a0Wielkopolsce?<\/p>\n

Rzecz tylko w\u00a0tym, \u017ce nie wiadomo, w\u00a0jakim byli tu charakterze. Czy jako najemnicy na s\u0142u\u017cbie Mieszka, czy mo\u017ce zdobywcy prowadzeni przez Dago, a\u00a0p\u00f3\u017aniej gospodarze tej ziemi?<\/p>\n

Kacper \u015aLEDZI\u0143SKI
<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wikingowie od VIII wieku podejmowali dalekie wyprawy o charakterze kupieckim, rabunkowym lub osadniczym X wiek to czas ekspansji wiking\u00f3w w Europie, ich wyprawy dociera\u0142y nawet…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5795,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-5794","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2013"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t