{"id":6008,"date":"2024-12-15T18:47:35","date_gmt":"2024-12-15T16:47:35","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-1\/"},"modified":"2024-12-15T18:47:35","modified_gmt":"2024-12-15T16:47:35","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-1\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (1)"},"content":{"rendered":"

\"\"Jan Matejko
Wjazd Chrobrego do Kijowa <\/em><\/strong><\/p>\n

<\/em><\/strong>Powa\u017cny warszawski dziennik \u201eRzeczpospolita\u201d publikowa\u0142 w okresie luty 2010 \u2013 stycze\u0144 2011 \u201eKsi\u0119g\u0119 Kres\u00f3w Wschodnich\u201d (z podtytu\u0142em: \u201eDzieje, ludzie, pomniki polsko\u015bci\u201d) w serii 51 zeszyt\u00f3w o sumarycznej obj\u0119to\u015bci 832 stron, zawieraj\u0105cych zadbany faktograficznie i obiektywnie interpretowany opis polskiej obecno\u015bci na wschodnich terenach I i II Rzeczypospolitej. Zeszyty te, dodawane co czwartek do gazety, spotka\u0142y si\u0119 z tak du\u017cym zainteresowaniem, \u017ce redakcja postanowi\u0142a drukowa\u0107 nast\u0119pn\u0105 seri\u0119 (\u201eKsi\u0119ga Kres\u00f3w Wschodnich \u2013 tom II \u2013 Ostoje polsko\u015bci\u201d), pomy\u015blan\u0105 jako swoiste monografie ciekawych miejsc i temat\u00f3w, szczeg\u00f3lnie dla Polak\u00f3w o kresowych korzeniach; poszczeg\u00f3lne zeszyty tej serii nosz\u0105 wi\u0119c stosowne tytu\u0142y, jak\u00a0 np. \u201eCmentarz \u0141yczakowski \u2013 kotwica polskiej pami\u0119ci\u201d, \u201eZbara\u017c \u2013 symbol wytrwa\u0142o\u015bci i po\u015bwi\u0119cenia\u201d, etc.<\/p>\n

Autorami obydwu Ksi\u0105g s\u0105 wybitni historycy i znawcy innych dziedzin sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na histori\u0119 spo\u0142ecze\u0144stw i pa\u0144stw (etnografowie, geografowie, archeolodzy, kulturoznawcy, etc).\u00a0 Druga Ksi\u0119ga jest aktualnie jeszcze tworzona (do chwili pisania tego tekstu opublikowano 24 zeszyty po 16 stron ka\u017cdy) i nie jest zdecydowana ich ko\u0144cowa ilo\u015b\u0107, poniewa\u017c czytelnicy zwi\u0105zani rodzinnie z Kresami, czy cho\u0107by tylko interesuj\u0105cy si\u0119 nimi, sukcesywnie \u201edorzucaj\u0105\u201d swoje pomys\u0142y.<\/p>\n

Redagowaniem Ksi\u0105g zajmuj\u0105 si\u0119 redaktorzy dodatk\u00f3w historycznych do \u201eRzeczpospolitej\u201d (Maciej Rosalak, Tomasz Sta\u0144czyk) i historycznego periodyku \u201eM\u00f3wi\u0105 wieki\u201d (Bogdan Borucki, Jaros\u0142aw Krawczyk, Mi\u0142osz Niewierowicz). Redaktorzy ci s\u0105 tak\u017ce wsp\u00f3\u0142autorami niekt\u00f3rych fragment\u00f3w poszczeg\u00f3lnych zeszyt\u00f3w.<\/p>\n

Powstaj\u0105ce \u201ena naszych oczach\u201d Ksi\u0119gi s\u0105 niew\u0105tpliwie najaktualniejszym i najobfitszym zbiorem fakt\u00f3w dotycz\u0105cych wsp\u00f3lnej historii ziem i narod\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na\u00a0 I-sz\u0105\u00a0 i\u00a0 II-g\u0105 Rzeczpospolit\u0105. Czytaj\u0105c to oryginalne dzie\u0142o, zapragn\u0105\u0142em podzielenia si\u0119 z czytelnikami \u201eDziennika Kijowskiego\u201d t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 lektury, kt\u00f3ra dotyczy polsko-ukrai\u0144skich zwi\u0105zk\u00f3w. Tym bardziej, \u017ce mniej wi\u0119cej teraz mamy tych zwi\u0105zk\u00f3w tysi\u0119czn\u0105 rocznic\u0119.<\/p>\n

\u00a0***<\/p>\n

Zamiast wst\u0119pu<\/strong> przytaczam s\u0142owa profesora Bohdana Cywi\u0144skiego, kt\u00f3ry w przedmowie do \u201eKsi\u0119gi Kres\u00f3w Wschodnich\u201d pisze m.in.: Obecno\u015b\u0107 polska na Kresach potoczy\u0142a si\u0119 r\u00f3\u017cnie. Zdecydowanie \u017ale na Ukrainie. Jej duchowe centrum \u2013 Zaporo\u017ce, od wiek\u00f3w \u017cyj\u0105ce w obliczu wojen stepowych, rz\u0105dzi\u0142o si\u0119 prawem szabli, bo tylko ono mog\u0142o je w praktyce obroni\u0107. \u017bycie na przedmurzu wyklucza luksus demokracji, tote\u017c europejski i polski model ustrojowy przyj\u0119ty by\u0107 nie m\u00f3g\u0142. Przy tym przychodz\u0105cy z nim Lach by\u0142 panem, a rodzimy pan w niegodnie szybki spos\u00f3b stawa\u0142 si\u0119 Lachem i porzuca\u0142 prawos\u0142awn\u0105 wiar\u0119. Kozakowi odbiera\u0142 godno\u015b\u0107, zamieniaj\u0105c wolnego wojownika w poddanego ch\u0142opa. Rzeczpospolita nie chcia\u0142a by\u0107 pa\u0144stwem Trojga Narod\u00f3w. Czy nim by\u0107 mog\u0142a \u2013 nawet za cen\u0119 rezygnacji z unii brzeskiej*, akceptowanej przecie\u017c przez og\u00f3\u0142 Bia\u0142orusin\u00f3w, a przez Ukrai\u0144c\u00f3w zdecydowanie odrzucanej? Nie wiem. Sko\u0144czy\u0142o si\u0119 inaczej: w walce z polskimi \u201epanami\u201d Chmielnicki wybra\u0142 opiek\u0119 Moskwy. Rachunki za ten wyb\u00f3r Ukrai\u0144cy p\u0142acili przez 350 lat. Dzi\u015b rat\u0119 \u2013 miejmy nadziej\u0119, \u017ce ostatni\u0105 \u2013 p\u0142aci Juszczenko <\/em>(pisane w czasie prezydentury W. Juszczenki \u2013 dop. A.J.).<\/p>\n

Pocz\u0105tki <\/strong>pa\u0144stwowo\u015bci dzisiejszej Polski i Ukrainy by\u0142y podobne, przy czym praprzodkowie Polak\u00f3w (Polanie zwani te\u017c Lachami) zorganizowali si\u0119 w pa\u0144stwo p\u00f3\u017aniej od mieszka\u0144c\u00f3w Rusi. Pocz\u0105tkowo wsp\u00f3\u0142istnieli\u015bmy bezkonfliktowo, jako \u017ce oddziela\u0142a nas wielka przestrze\u0144 pierwotnej puszczy, kt\u00f3rej nie unikali tylko ludzie \u017cyj\u0105cy z lasu (my\u015bliwi i bartnicy) oraz co odwa\u017cniejsi kupcy. Przyszed\u0142 jednak czas, gdy puszcze poprzecina\u0142y trakty handlowe i kontakty mieszka\u0144c\u00f3w obu pa\u0144stw si\u0119 nasili\u0142y, a z nimi konflikty \u2013 przede wszystkim powsta\u0142 problem wytyczenia granicy.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wny i trwaj\u0105cy stulecia sp\u00f3r dotyczy\u0142 tzw. Grod\u00f3w Czerwie\u0144skich (nazwa od nieistniej\u0105cej dzi\u015b osady Czerwie\u0144 k\/Hrubieszowa; do tych grod\u00f3w nale\u017ca\u0142y te\u017c: Przemy\u015bl, Be\u0142z i Sanok).<\/p>\n

Jednym ze sposob\u00f3w prowadzenia polityki mi\u0119dzynarodowej w czasach monarchistycznych by\u0142a metoda doprowadzaj\u0105ca do skoligacenia panuj\u0105cych rod\u00f3w. Oko\u0142o 1012 roku<\/strong> w\u0142adca Polan, ksi\u0105\u017c\u0119 Boles\u0142aw z dynastii Piast\u00f3w (od 1025r. koronowany kr\u00f3l Polski nazwany Chrobrym**), odda\u0142 r\u0119k\u0119 swej c\u00f3rki (niestety nieznanej z imienia, my nazwijmy j\u0105 tu Chrobr\u00f3wn\u0105)ksi\u0119ciu turowsko-pi\u0144skiemu \u015awi\u0119tope\u0142kowi \u2013 jednemu z 12 syn\u00f3w wielkiego ksi\u0119cia kijowskiego W\u0142odzimierza z dynastii Rurykowicz\u00f3w (W\u0142odzimierza I Wielkiego).<\/p>\n

Maria\u017c Chrobr\u00f3wny ze \u015awi\u0119tope\u0142kiem – obdarzonym przez histori\u0119 niepochlebnym przydomkiem \u201ePrzekl\u0119ty\u201d \u2013 by\u0142 fatalnym, o dalekosi\u0119\u017cnych konsekwencjach, pocz\u0105tkiem polsko-ukrai\u0144skiej historii. W\u0142odzimierz, maj\u0105c podstawy do podejrzewania Boles\u0142awa o d\u0105\u017cenie do osadzenia swego zi\u0119cia, a jego syna, na kijowskim tronie, uwi\u0119zi\u0142 \u015awi\u0119tope\u0142ka wraz z ma\u0142\u017conk\u0105 i jej otoczeniem. W tamtych czasach jedyn\u0105 reakcj\u0105 na upokorzenie wodza mog\u0142a by\u0107 tylko jego akcja zbrojna \u2013 Boles\u0142aw Chrobry postanowi\u0142 wi\u0119c ruszy\u0107 na Kij\u00f3w. Aby skoncentrowa\u0107 uderzenie na wsch\u00f3d, na zachodzie zawar\u0142 rozejm z cesarzem niemieckim Henrykiem II (Polanie byli niemal ustawicznie naje\u017cd\u017cani przez Niemc\u00f3w), a sprzymierzy\u0142 si\u0119 z Pieczyngami***.<\/p>\n

Wed\u0142ug niemieckiego kronikarza Thietmara, cho\u0107 polski najazd w 1013 roku pustoszy\u0142 zachodnie tereny pa\u0144stwa W\u0142odzimierza, ten jednak koncentrowa\u0142 si\u0119 na przygotowaniach do wojny z jednym z wydziedziczonych syn\u00f3w**** – Jaros\u0142awem, p\u00f3\u017aniejszym wielkim ksi\u0119ciem Jaros\u0142awem I M\u0105drym, a wtedy w\u0142adc\u0105 Nowogrodu. Aby unikn\u0105\u0107 walki na dwa fronty, W\u0142odzimierz wszed\u0142 z Boles\u0142awem w uk\u0142ady, na mocy kt\u00f3rych \u015awi\u0119tope\u0142k z \u017con\u0105 odzyskali wolno\u015b\u0107.<\/p>\n

Nied\u0142ugo trwa\u0142a ta sytuacja, bowiem po \u015bmierci W\u0142odzimierza w sierpniu 1015r. rozgorza\u0142a wojna domowa mi\u0119dzy Jaros\u0142awem i \u015awi\u0119tope\u0142kiem, w wyniku kt\u00f3rej ten ostatni musia\u0142 salwowa\u0107 si\u0119 ucieczk\u0105 na polskie tereny, zostawiaj\u0105c w Kijowie \u017con\u0119, zn\u00f3w uwi\u0119zion\u0105.<\/p>\n

W paskudnej sytuacji znalaz\u0142 si\u0119 Boles\u0142aw, gdy zn\u00f3w zosta\u0142 zaatakowany przez Niemc\u00f3w (wojna o \u0141u\u017cyce i Milsko), z kt\u00f3rymi akurat w taktyczny sojusz wszed\u0142 Jaros\u0142aw, obawiaj\u0105cy si\u0119 (i s\u0142usznie!) polskiej akcji. Gdy Jaros\u0142aw zaatakowa\u0142 przygraniczny Brze\u015b\u0107, Boles\u0142aw pocz\u0105\u0142 szuka\u0107 dyplomatycznego wyj\u015bcia z matni poprzez starania o r\u0119k\u0119 ksi\u0119\u017cniczki Pereds\u0142awy, c\u00f3rki W\u0142odzimierza I Wielkiego \u2013 zdawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o \u201ewygodnej\u201d dla rozwi\u0105zania sprawy, bo by\u0142a ona i siostr\u0105 Jaros\u0142awa-wroga Boles\u0142awa, i\u00a0 konkuruj\u0105cego o tron z Jaros\u0142awem \u015awi\u0119tope\u0142ka, kt\u00f3rym\u00a0 aktualnie \u201edysponowa\u0142\u201d jego te\u015b\u0107.\u00a0 Boles\u0142aw prawdopodobnie wysun\u0105\u0142 Jaros\u0142awowi nast\u0119puj\u0105ce propozycje: ty uwolnisz moj\u0105 c\u00f3rk\u0119, a ja za to zaszczyc\u0119 ci\u0119 swoim ma\u0142\u017ce\u0144stwem z twoj\u0105 siostr\u0105 (propozycja zgo\u0142a swawolna \u2013 polski ksi\u0105\u017c\u0119 by\u0142 przecie\u017c w tym momencie \u017conaty); ty pozwolisz wr\u00f3ci\u0107 \u015awi\u0119tope\u0142kowi do jego ksi\u0119stwa (turowsko-pi\u0144skiego), a ja wymusz\u0119 na nim zrzeczenie si\u0119 pretensji do Kijowa.<\/p>\n

Knia\u017a Jaros\u0142aw nie bez podstaw zosta\u0142 nazwany M\u0105drym – odrzuci\u0142 ten naiwny plan. Ma\u0142o tego, w negocjacjach musia\u0142 u\u017cy\u0107 obel\u017cywych s\u0142\u00f3w pod adresem Boles\u0142awa, bo ten postanowi\u0142 zem\u015bci\u0107 si\u0119 wielce \u201eoryginalnie\u201d. Aby zrealizowa\u0107 t\u0119 zemst\u0119 musia\u0142 zako\u0144czy\u0107 wojn\u0119 na zachodzie i zgromadzi\u0107 siln\u0105 armi\u0119. Sta\u0142o si\u0119 tak na pocz\u0105tku 1018 roku – po wygraniu wojny o \u0141u\u017cyce i Milsko, Boles\u0142aw Chrobry zawar\u0142 w Budziszynie korzystny uk\u0142ad pokojowy z niemieckim cesarzem. Wkr\u00f3tce sformowa\u0142 ok. 5-tysi\u0119czn\u0105 armi\u0119, w kt\u00f3rej obok rycerstwa polskiego znale\u017ali si\u0119 obcy najemnicy (1000 Pieczyng\u00f3w, 500 Madziar\u00f3w i 300 Niemc\u00f3w).<\/p>\n

Jaros\u0142aw M\u0105dry postanowi\u0142 wyj\u015b\u0107 naprzeciw \u2013 jak podaje ruski rocznik \u201ePowie\u015bci lat minionych\u201d, Jaros\u0142aw \u201ezebrawszy Ru\u015b, i<\/em> Wareg\u00f3w i S\u0142owien<\/em> [oddzia\u0142y ruskie oraz wiking\u00f3w], poszed\u0142 przeciwko Boles\u0142awowi i \u015awi\u0119tope\u0142kowi\u201d<\/em>. Do spotkania dosz\u0142o 22 lipca 1018 roku \u2013 wrogie wojska rozlokowa\u0142y si\u0119 po przeciwnych brzegach Bugu, w okolicach grodu Wo\u0142y\u0144 i uj\u015bcia rzeki Huczawy. Jak napisa\u0142 polski kronikarz Gall Anonim, zanim dosz\u0142o do bitwy, ksi\u0105\u017c\u0119ta wymienili si\u0119 obelgami. Jaros\u0142aw krzycza\u0142: \u201eDziki wieprzu! Zaraz ci\u0119 tu moje psy zagoni\u0105 do ka\u0142u\u017cy i utopi\u0105!\u201d<\/em>\u00a0 Na co Boles\u0142aw: \u201eWe krwi \u0142owc\u00f3w i ps\u00f3w twoich, to jest ksi\u0105\u017c\u0105t i rycerzy, ubrocz\u0119 kopyta koni moich, a ziemi\u0119 tw\u0105 spustosz\u0119 , jak dzik pojedynek\u201d.<\/em><\/p>\n

Lepiej zaprawiony w bojach Boles\u0142aw (wtedy 51-letni, 11 lat starszy od Jaros\u0142awa) do\u015b\u0107 szybko upora\u0142 si\u0119 z Jaros\u0142awem, kt\u00f3rego wojownicy poszli w rozsypk\u0119 ju\u017c przy pierwszym starciu. Kijowski ksi\u0105\u017c\u0119 uciek\u0142 wraz z trzymaj\u0105c\u0105 si\u0119 przy nim cz\u0119\u015bci\u0105 armii do po\u0142o\u017conego daleko na p\u00f3\u0142nocy Nowogrodu. Do stolicy nie m\u00f3g\u0142 wraca\u0107 jako zbyt s\u0142aby dla jej obrony. Boles\u0142aw nie goni\u0142 go, lecz realizuj\u0105c pierwotny plan pomaszerowa\u0142 na Kij\u00f3w, kt\u00f3rego mieszka\u0144cy akurat w\u00f3wczas rozpaczliwie bronili si\u0119 przed Pieczyngami wykorzystuj\u0105cymi nieobecno\u015b\u0107 Jaros\u0142awa.<\/p>\n

Obro\u0144cy grodu, widz\u0105c nowych wrog\u00f3w, kompletnie stracili ducha walki i postanowili otworzy\u0107 bramy. 14 sierpnia 1018 r. do Kijowa wjechali Boles\u0142aw i \u015awi\u0119tope\u0142k. Kronikarze zanotowali, \u017ce \u201ekiedy wkraczali do miasta, tamtejszy arcybiskup powita\u0142 ich uroczy\u015bcie z relikwiami \u015bwi\u0119tych oraz r\u00f3\u017cnymi okaza\u0142o\u015bciami w monastyrze \u015bwi\u0119tej Zofii\u2026\u201d <\/em>(Thietmar);\u00a0 \u201eZwyci\u0119ski w\u00f3dz dobywszy z pochew miecza, uderzy\u0142 nim w Z\u0142ot\u0105 Bram\u0119, gdy za\u015b ludzie jego si\u0119 dziwili, czemu to czyni, wyja\u015bni\u0142 ze \u015bmiechem a wcale dowcipnie: <\/em>\u00abTak jak w tej godzinie Z\u0142ota Brama miasta ugodzon\u0105 zosta\u0142a tym mieczem, tak nast\u0119pnej nocy ulegnie siostra najtch\u00f3rzliwszego z kr\u00f3l\u00f3w, kt\u00f3rej mi da\u0107 nie chcia\u0142. Jednak\u017ce nie po\u0142\u0105czy si\u0119 ze mn\u0105 w \u0142o\u017cu ma\u0142\u017ce\u0144skim, lecz tylko raz jeden, jak na\u0142o\u017cnica, aby pomszczona zosta\u0142a w ten spos\u00f3b zniewaga naszego rodu<\/em>\u00bb. Tak powiedzia\u0142 i co rzek\u0142, to spe\u0142ni\u0142\u201d <\/em>(Gall Anonim). \u201eJedn\u0105<\/em> [z si\u00f3str Jaros\u0142awa, Pereds\u0142aw\u0119,] dawniej sobie upatrzon\u0105 ten stary wszetecznik Boles\u0142aw uprowadzi\u0142 bezwstydnie, zapominaj\u0105c o swej \u015blubnej ma\u0142\u017conce\u201d <\/em>(Thietmar).<\/p>\n

Boles\u0142aw Chrobry dopi\u0105\u0142 swego: opr\u00f3cz posadzenia na kijowskim tronie zi\u0119cia, \u201ezrewan\u017cowa\u0142\u201d si\u0119 za afront okazany mu przez Jaros\u0142awa M\u0105drego gwa\u0142c\u0105c mu siostr\u0119, Bogu ducha winn\u0105 Pereds\u0142aw\u0119. Zaiste, osobliwie zadba\u0142 nasz pierwszy kr\u00f3l o osobist\u0105 godno\u015b\u0107.<\/p>\n

C.d.n. <\/em><\/strong><\/p>\n

*) Unia Brzeska<\/strong>, zawarta w 1596 r. mi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142ami katolickim i prawos\u0142awnym na Synodzie w Brze\u015bciu Litewskim. Mia\u0142a na celu podporz\u0105dkowanie Ko\u015bcio\u0142a prawos\u0142awnego jurysdykcji papieskiej na terenach Rzeczypospolitej, przy zachowaniu dotychczasowej liturgii. Jednak\u017ce tylko cz\u0119\u015b\u0107 hierarchii Ko\u015bcio\u0142a prawos\u0142awnego podporz\u0105dkowa\u0142a si\u0119 ustaleniom Unii Brzeskiej. W efekcie Ko\u015bci\u00f3\u0142 prawos\u0142awny podzieli\u0142 si\u0119 na unit\u00f3w i dyzunit\u00f3w.<\/p>\n

**) chrobry<\/strong> = odwa\u017cny<\/p>\n

***) Pieczyngowie<\/strong>, koczowniczy lud turecko\u2013tatarskiego pochodzenia, w IX wieku mieszkaj\u0105cy mi\u0119dzy Wo\u0142g\u0105 a Uralem, a pod jego koniec przemieszczony nad Don i Dniestr, sk\u0105d wypar\u0142 Madziar\u00f3w. Pieczyngowie po\u015bredniczyli w handlu mi\u0119dzy Grecj\u0105, Chazarami i Rusi\u0105, z kt\u00f3r\u0105 toczyli nieustanne walki. Sukcesywnie wypierani ze swych siedzib i w ko\u0144cu pobici przez ksi\u0105\u017c\u0105t ruskich, znikn\u0119li jako odr\u0119bna grupa etniczna – zostali \u201erozmyci\u201d przez plemiona s\u0142owia\u0144skie i roma\u0144skie, w XIII wieku gin\u0105 wiadomo\u015bci o nich, nie mniej cz\u0119\u015b\u0107 ich przetrwa\u0142a do dzi\u015b, jako Gaugazowie zamieszkuj\u0105cy tereny po\u0142udniowo-wschodniej Mo\u0142dawii, a tak\u017ce prawdopodobnie jako Szopowie mieszkaj\u0105cy w Bu\u0142garii.<\/p>\n

****) wydziedziczeni synowie<\/strong> \u2013 W\u0142odzimierz I Wielki pozbawi\u0142 praw do tronu syn\u00f3w urodzonych przed przyj\u0119ciem przez niego chrztu, m.in. Jaros\u0142awa i \u015awi\u0119tope\u0142ka. Prawo to mia\u0142o przys\u0142ugiwa\u0107 wy\u0142\u0105cznie synom urodzonym ze zwi\u0105zku z bizantyjsk\u0105 ksi\u0119\u017cniczk\u0105 Ann\u0105 Porfirogenetk\u0105, siostr\u0105 cesarza Bazylego II. Owi synowie, ksi\u0105\u017c\u0119ta Borys i Gleb, zgin\u0119li \u2013 wg latopis\u00f3w \u2013 podczas wojny domowej o tron kijowski po \u015bmierci W\u0142odzimierza I Wielkiego w 1015r.(najprawdopodobniej zostali zamordowani na polecenie Jaros\u0142awa).<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jan MatejkoWjazd Chrobrego do Kijowa Powa\u017cny warszawski dziennik \u201eRzeczpospolita\u201d publikowa\u0142 w okresie luty 2010 \u2013 stycze\u0144 2011 \u201eKsi\u0119g\u0119 Kres\u00f3w Wschodnich\u201d (z podtytu\u0142em: \u201eDzieje, ludzie, pomniki…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6009,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6008","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t