{"id":6013,"date":"2024-12-15T18:52:41","date_gmt":"2024-12-15T16:52:41","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-3\/"},"modified":"2024-12-15T18:52:41","modified_gmt":"2024-12-15T16:52:41","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-3\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (3)"},"content":{"rendered":"

\"\"Boles\u0142aw II \u015amia\u0142y<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Jaros\u0142aw I M\u0105dry, swoim przed\u015bmiertnym testamentem (1054), podzieli\u0142 Ru\u015b Kijowsk\u0105 mi\u0119dzy pi\u0119ciu syn\u00f3w. Wprowadzi\u0142 zwierzchnictwo (seniorat) jednego nad reszt\u0105. Na seniora wyznaczy\u0142 Izjas\u0142awa (1024-1078), kt\u00f3ry tym samym zosta\u0142 Wielkim Ksi\u0119ciem Kijowa. Cztery lata p\u00f3\u017aniej, w Krakowie, w\u0142adc\u0105 Polski zosta\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 Boles\u0142aw <\/em><\/strong>II Szczodry (zwany niekiedy \u015amia\u0142ym, ur. ok.1042, zm.ok.1082). Obydwaj byli wnukami W\u0142odzimierza I Wielkiego \u2013 Izjas\u0142aw po mieczu, Boles\u0142aw po k\u0105dzieli.<\/p>\n

Panowanie Izjas\u0142awa nie by\u0142o usiane r\u00f3\u017cami, raczej udr\u0119kami wynikaj\u0105cymi z walk licznych krewniak\u00f3w o dominowanie nad reszt\u0105 ksi\u0105\u017c\u0105t. N\u0119kany i w 1068 r. po raz pierwszy wygnany z Kijowa przez stryja Wszes\u0142awa, schroni\u0142 si\u0119 u Boles\u0142awa Szczodrego, kt\u00f3ry natychmiast zorganizowa\u0142 interwencj\u0119 zbrojn\u0105 dla przywr\u00f3cenia kuzynowi tronu. Dokona\u0142 tego szybko i sprawnie, przy czym w mi\u0119dzyczasie stryja zd\u0105\u017cy\u0142 zast\u0105pi\u0107 rodzony brat Izjas\u0142awa – Wsiewo\u0142od.<\/p>\n

Przegnanie uzurpatora nie na d\u0142ugo by\u0142o skuteczne, bo prawowitemu seniorowi nie sprzyja\u0142 specyficzny w\u00f3wczas klimat spo\u0142eczny wynikaj\u0105cy z tzw. schizmy wschodniej, czyli zaistnia\u0142ego w 1054 roku roz\u0142amu Ko\u015bcio\u0142a chrze\u015bcija\u0144skiego na zachodni (rzymsko-katolicki) i wschodni (prawos\u0142awny). Poniewa\u017c Cerkiew Rusi przyj\u0119\u0142a wschodni kurs (zwierzchnictwo Konstantynopola), wspieranie si\u0119 Izjas\u0142awa na pomocy \u201e\u0142acinnik\u00f3w\u201d nie mog\u0142o si\u0119 podoba\u0107. Tym bardziej, \u017ce mnisi z monastyru \u0141awry Pieczerskiej twierdzili, i\u017c \u201ediabe\u0142 przybiera posta\u0107 Lacha\u201d<\/em>. Kiedy wi\u0119c Izjas\u0142aw zosta\u0142 pozbawiony polskiej ochrony (jak podaje ruski latopis, \u201erozlokowanych w ziemi kijowskiej Polak\u00f3w potajemnie zabijano\u201d<\/em>), zn\u00f3w zosta\u0142 wygnany.\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

W 1077 r. Boles\u0142aw Szczodry, ju\u017c jako koronowany kr\u00f3l Polski (w Gnie\u017anie w 1076r.), ponownie wyprawi\u0142 si\u0119 na Kij\u00f3w i zn\u00f3w bez trudu usun\u0105\u0142 Wsiewo\u0142oda. Wed\u0142ug Galla Anonima powr\u00f3t Izjas\u0142awa na kijowski tron mia\u0142 oryginaln\u0105 opraw\u0119. Ot\u00f3\u017c kr\u00f3l Boles\u0142aw mia\u0142 za\u017c\u0105da\u0107 od ksi\u0119cia zap\u0142aty za \u201epoca\u0142unek pokoju\u201d tylu grzywien, ile krok\u00f3w postawi jego ko\u0144 od kwatery kr\u00f3la do miejsca ich spotkania. Inny kronikarz, Wincenty Kad\u0142ubek, stwierdzi\u0142, \u017ce inicjatorem tej \u201etransakcji\u201d by\u0142 Izjas\u0142aw, a Boles\u0142aw j\u0105 odrzuci\u0142 jako pr\u00f3b\u0119 przekupstwa. Tak czy tak, faktem jest, \u017ce Boles\u0142aw po osadzeniu swojego ciotecznego brata w Kijowie wytarga\u0142 go za brod\u0119, co w tamtych czasach nie by\u0142o objawem lekcewa\u017cenia, lecz dowodem zwierzchno\u015bci. T\u0119 zwierzchno\u015b\u0107 wykorzysta\u0142 polski kr\u00f3l do ponownego zaanektowania nieszcz\u0119snych Grod\u00f3w Czerwie\u0144skich. \u00a0Ale i tym razem nie na d\u0142ugo.<\/p>\n

\"\u201eMonomach\u201eMonomach odpoczywa po polowaniu\u201d<\/em>. Wiktor Wasniecow.<\/strong><\/p>\n

Podczas pobytu polskich rycerzy na ziemi kijowskiej, wiele z ich pozosta\u0142ych w domu \u017con folgowa\u0142o pono\u0107 swej chuci tak nieskr\u0119powanie, \u017ce wie\u015b\u0107 o tym dotar\u0142a a\u017c nad Dniepr. Mo\u017ce to by\u0142o tylko z\u0142o\u015bliwe pom\u00f3wienie (wed\u0142ug Kad\u0142ubka \u201euleg\u0142y pokusie zdrady z zarz\u0105dcami maj\u0105tk\u00f3w\u201d<\/em>), nie mniej mia\u0142o nadspodziewanie wielkie znaczenie dla dalszych los\u00f3w Polski i Rusi Kijowskiej. Gdy do rycerzy dosz\u0142o, \u017ce prawdopodobnie \u017cony przyprawiaj\u0105 im rogi, zdezerterowali od swojego pana i pognali do ojczyzny. Kr\u00f3l natychmiast pod\u0105\u017cy\u0142 za nimi, by niebawem bezwzgl\u0119dnie si\u0119 rozprawi\u0107 ze zdrajcami i ich niewiernymi \u017conami. Na zbyt ha\u0144bi\u0105ce kary (m.in. przystawianie psich szczeni\u0105t do piersi cudzo\u0142o\u017cnic) ostro zareagowa\u0142 krakowski biskup Stanis\u0142aw, \u201ewyci\u0105gaj\u0105c miecz kl\u0105twy\u201d<\/em>. Nie wiemy, czy rzuci\u0142 na kr\u00f3la kl\u0105tw\u0119, czy tylko grozi\u0142 ni\u0105, ale jako podejrzewanego o spiskowanie z mo\u017cnow\u0142adcami przeciwko silnej w\u0142adzy centralnej, zosta\u0142 przez kr\u00f3la skazany na \u201eobci\u0119cie cz\u0142onk\u00f3w\u201d<\/em> (czyli r\u0105k i n\u00f3g), co by\u0142o \u00f3wcze\u015bnie legaln\u0105 kar\u0105 przewidzian\u0105 dla zdrajc\u00f3w. Podniesienie r\u0119ki na dostojnika Ko\u015bcio\u0142a w czasach, gdy papie\u017c koronowa\u0142 chrze\u015bcija\u0144skich w\u0142adc\u00f3w, nie mog\u0142o uj\u015b\u0107 bezkarnie. Kr\u00f3l zosta\u0142 zdetronizowany (1079) i jako mnich- wygnaniec zmar\u0142 ok.1082 r. na W\u0119grzech. Nast\u0119pc\u0105 zosta\u0142 m\u0142odszy brat kr\u00f3la Boles\u0142awa – ksi\u0105\u017c\u0119 W\u0142adys\u0142aw I Herman (1043-1102), chory i w zwi\u0105zku z tym apatyczny cz\u0142owiek, pozbawiony ambicji w\u0142adczych (nie zabiega\u0142 o koronacj\u0119 na kr\u00f3la), \u0142atwo poddaj\u0105cy si\u0119 manipulacjom, w wyniku kt\u00f3rych Polska m.in. zn\u00f3w utraci\u0142a Grody Czerwie\u0144skie.<\/p>\n

Konflikt mi\u0119dzy kr\u00f3lem Boles\u0142awem Szczodrym a biskupem Stanis\u0142awem jest do dzi\u015b wykorzystywany (niekiedy tendencyjnie) przez historyk\u00f3w i politolog\u00f3w jako przyk\u0142ad zgubnych efekt\u00f3w braku \u015bcis\u0142ego rozdzia\u0142u Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa. Niezale\u017cnie od oceny owego grzesznego czynu, jego autor jest uwa\u017cany za jednego z najbardziej utalentowanych w\u0142adc\u00f3w z dynastii Piast\u00f3w. G\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki efektywnej \u00a0polityce powstrzymania ekspansji niemieckiej i wzmocnienia pa\u0144stwa polskiego poprzez utrzymywanie na tronach pa\u0144stw s\u0105siaduj\u0105cych od wschodu i po\u0142udnia przyjaznych sobie w\u0142adc\u00f3w, co niejednokrotnie wymusza\u0142o interwencj\u0119 zbrojn\u0105 w tych pa\u0144stwach.<\/p>\n

Pozbawiony polskiego wsparcia wielki ksi\u0105\u017c\u0119 Izjas\u0142aw podupad\u0142 na zdrowiu (?) i zmar\u0142 w 1078 r., a wdowa po nim \u2013 Gertruda c. Kazimierza Odnowiciela \u2013 zosta\u0142a uwi\u0119ziona jako zak\u0142adniczka przez ksi\u0119cia W\u0142odzimierza Monomacha, w zwi\u0105zku z konfliktem mi\u0119dzy jej synem a innymi Rurykowiczami. \u00a0W\u0142odzimierz by\u0142 synem wielkiego ksi\u0119cia-uzurpatora Wsiewo\u0142oda I Jaros\u0142awowicza (1029-1093), kt\u00f3ry po \u015bmierci starszego brata, ksi\u0119cia seniora Izjas\u0142awa, ju\u017c pewniej siedzia\u0142 na kijowskim tronie do ko\u0144ca swego \u017cycia. \u00a0Zapewne sprzyja\u0142a temu nieudolno\u015b\u0107 polskiego ksi\u0119cia W\u0142adys\u0142awa I Hermana (kt\u00f3ry nie poszed\u0142 w \u015blady brata i nie wspar\u0142 kuzyna), a tak\u017ce pomocna rola bystrego i dzielnego syna \u2013 w\u0142a\u015bnie W\u0142odzimierza Monomacha (1053-1125), \u015bwietnego dyplomaty i wojownika. Tu trzeba wtr\u0105ci\u0107, \u017ce \u017con\u0105 wielkiego ksi\u0119cia Wsiewo\u0142oda I, a matk\u0105 W\u0142odzimierza, by\u0142a Anna Monomach spokrewniona z bizantyjskim cesarzem Konstantym IX Monomachem. Pokrewie\u0144stwo to niew\u0105tpliwie u\u0142atwia\u0142o inteligentnemu W\u0142odzimierzowi kontakty mi\u0119dzynarodowe i zdobywanie uznania, co mi\u0119dzy innymi zaowocowa\u0142o po\u015blubieniem przez niego angielskiej kr\u00f3lewny Gidy, c\u00f3rki kr\u00f3la Harolda II Godwinsona.<\/p>\n

Logiczne jest, \u017ce nast\u0119pc\u0105\u00a0 wielkiego ksi\u0119cia Wsiewo\u0142oda I \u00a0powinien by\u0142 zosta\u0107 jego syn W\u0142odzimierz Monamach. Prawdopodobnie jednak bardziej od kijowskich intryg absorbowa\u0142y go walki z Po\u0142owcami*, natomiast jakim\u015b zrz\u0105dzeniem losu tron obj\u0105\u0142 zn\u00f3w Rurykowicz i Piast jednocze\u015bnie – \u015awi\u0119tope\u0142k II Micha\u0142 (1050-1113), trzeci i najm\u0142odszy syn Izjas\u0142awa i Gertrudy. Dopiero po jego \u015bmierci, w wyniku buntu przeciwko uzurpatorom, mieszka\u0144cy Kijowa powo\u0142ali na Wielkiego Ksi\u0119cia W\u0142odzimierza I Monomacha.<\/p>\n

Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce nowy w\u0142adca nie pali\u0142 si\u0119 do \u201eposady\u201d seniora w licznym gronie rozintrygowanych ksi\u0105\u017c\u0105t. Mia\u0142 ambicj\u0119 przede wszystkim pokonania zewn\u0119trznych wrog\u00f3w Rusi – przeprowadzi\u0142 83 kampanie wojskowe i 13 razy zawiera\u0142 pok\u00f3j z Po\u0142owcami. Pr\u00f3bowa\u0142 zjednoczy\u0107 Ru\u015b do walki z nimi. Pocz\u0105tkowo wspiera\u0142 go jego kuzyn Oleg \u015awi\u0119tos\u0142awowicz. Jednak, gdy \u015awi\u0119tope\u0142k II przekaza\u0142 W\u0142odzimierzowi Czernih\u00f3w, dot\u0105d rz\u0105dzony przez Olega, ten zawar\u0142 zdradziecki pakt z Po\u0142owcami dla odbicia miasta. Doprowadzi\u0142o to do serii wojen i konflikt\u00f3w kontynuowanych przez potomk\u00f3w tych ksi\u0105\u017c\u0105t.<\/p>\n

Z pozostawionych archiwali\u00f3w wiemy o przeprowadzonych przez W\u0142odzimierza II Monomacha reformach, maj\u0105cych na celu m.in. zmniejszenie napi\u0119\u0107 spo\u0142ecznych. W\u0142adca ten, opr\u00f3cz kampanii wojennych i dzia\u0142a\u0144 reformatorskich dokona\u0142 wiele w innych dziedzinach, m.in. zak\u0142ada\u0142 nowe miasta, a w\u015br\u00f3d nich W\u0142odzimierz nad Kla\u017am\u0105, kt\u00f3ry mia\u0142 w 1169 r. sta\u0107 si\u0119 stolic\u0105 Ksi\u0119stwa W\u0142odzimierskiego i na d\u0142ugo przej\u0105\u0107 dominuj\u0105c\u0105 rol\u0119 Kijowa. Wielki Ksi\u0105\u017c\u0119 W\u0142odzimierz II Monomach zmar\u0142 w 1125 r. i zosta\u0142 pochowany w soborze M\u0105dro\u015bci Bo\u017cej (Sofijskim) w Kijowie. Potomni cz\u0119sto okre\u015blali okres jego rz\u0105d\u00f3w mianem z\u0142otego wieku tego miasta.<\/p>\n

Cho\u0107 jest to opowie\u015b\u0107 historyczno-polityczna, by\u0142oby niechlujstwem nie zwr\u00f3ci\u0107 specjalnej uwagi na intelektualnie i moralnie niepo\u015bledni\u0105 i szlachetn\u0105 posta\u0107, jak\u0105 by\u0142a Gertruda, polska kr\u00f3lewna i ruska ksi\u0119\u017cna, \u017cona Izjas\u0142awa i babcia Zbys\u0142awy \u2013 ksi\u0119\u017cnej ma\u0142\u017conki Boles\u0142awa Krzywoustego (syna W\u0142adys\u0142awa I Hermana i kolejnego w\u0142adcy Polski). \u00a0Ot\u00f3\u017c, jej matka, Rycheza c\u00f3rka palatyna** re\u0144skiego Ezzona, gdy wychodzi\u0142a za m\u0105\u017c za Mieszka II, otrzyma\u0142a w posagu m.in. \u201ePsa\u0142terz Egberta\u201d \u2013 pergaminowy r\u0119kopis w formie 233-kartkowego kodeksu (o wym. 239×187 mm), bogato zdobionego ca\u0142ostronicowymi miniaturami (rycinami). \u201ePsa\u0142terz\u201d<\/em> by\u0142 wykonany w X wieku dla arcybiskupa Trewiru Ekberta, by po jego \u015bmierci(993) trafi\u0107 na dw\u00f3r Ezzona. Rycheza przekaza\u0142a \u00f3w kodeks Gertrudzie, kt\u00f3ra pilnie go studiowa\u0142a i wzbogaca\u0142a ju\u017c jako ksi\u0119\u017cna Izjas\u0142awowa. Tak powsta\u0142a jego \u201ecz\u0119\u015b\u0107 m\u0142odsza\u201d, zawieraj\u0105ca: kalendarz, \u0142aci\u0144skie modlitwy ksi\u0119\u017cnej Gertrudy, a tak\u017ce cztery miniatury w stylu bizantyjsko-ruskim.<\/p>\n

Gdy wnuczka Gertrudy, Zbys\u0142awa, wychodzi\u0142a za m\u0105\u017c za Boles\u0142awa Krzywoustego (1103) by\u0142a w posiadaniu \u201ePsa\u0142terza\u201d<\/em>, kt\u00f3ry wraz z ni\u0105 powr\u00f3ci\u0142 do Polski. Psa\u0142terz zwany cz\u0119sto \u201eModlitewnikiem Gertrudy\u201d b\u0119d\u0105cy cenn\u0105 cz\u0105stk\u0105 \u015bredniowiecznej literatury i kultury sakralnej po wielu perypetiach trafi\u0142 do w\u0142oskiego miasteczka Cividale del Friuli kolo Udine, <\/strong>gdzie dzi\u015b mo\u017cna go podziwia\u0107 w tamtejszym Muzeum Archeologicznym.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/strong><\/p>\n

*) Po\u0142owcy<\/em><\/strong> – lud pochodzenia a\u0142tajskiego, kt\u00f3ry swoje pierwotne siedziby w VIII w. mia\u0142 na stepach Kazachstanu i po\u0142udniowej Syberii w g\u00f3rnym biegu rzeki Irtysz. Spokrewnieni z Turkami seld\u017cuckimi, golili g\u0142owy pozostawiaj\u0105c dwa d\u0142ugie warkocze. Wsp\u00f3\u0142plemienni z Pieczyngami, zamieszkiwali te\u017c tereny od Donu do Dunaju. Ustawicznie n\u0119kali najazdami Ru\u015b. W 1068 r. mia\u0142 miejsce najazd Po\u0142owc\u00f3w na Ru\u015b Kijowsk\u0105 i zniszczenie ksi\u0119stw po\u0142udnioworuskich. Pr\u00f3bowali przemieszcza\u0107 si\u0119 na zach\u00f3d, ale w 1089 zostali rozbici na terenie obecnej Mo\u0142dawii przez kr\u00f3la w\u0119gierskiego W\u0142adys\u0142awa I. Na pocz\u0105tku XII wieku zostali odrzuceni przez ksi\u0119cia kijowskiego W\u0142odzimierza II Monomacha na stepy na p\u00f3\u0142noc od Kaukazu, za Wo\u0142g\u0119 i Don. <\/em><\/p>\n

**) Palatyn<\/em><\/strong> \u2013 tu: wysoki urz\u0119dnik niemieckiego dworu cesarskiego. Przy okazji: ksi\u0119\u017cna Gertruda poprzez matk\u0119 Rychez\u0119 by\u0142a spokrewniona z niemieck\u0105 rodzin\u0105 cesarsk\u0105 (matka Rychezy Matylda by\u0142a wnuczk\u0105 Ottona II i siostrzenic\u0105 Ottona III); tak\u00a0 wi\u0119c i ksi\u0105\u017c\u0119 \u015awi\u0119tope\u0142k II \u00a0mia\u0142 zachodnio-europejskie, cesarskie korzenie.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Boles\u0142aw II \u015amia\u0142y Jaros\u0142aw I M\u0105dry, swoim przed\u015bmiertnym testamentem (1054), podzieli\u0142 Ru\u015b Kijowsk\u0105 mi\u0119dzy pi\u0119ciu syn\u00f3w. Wprowadzi\u0142 zwierzchnictwo (seniorat) jednego nad reszt\u0105. Na seniora wyznaczy\u0142…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6014,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6013","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t