{"id":6030,"date":"2024-12-15T18:54:49","date_gmt":"2024-12-15T16:54:49","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-4\/"},"modified":"2024-12-15T18:54:49","modified_gmt":"2024-12-15T16:54:49","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-4\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (4)"},"content":{"rendered":"

\"\"Boles\u0142aw Krzywoust<\/strong><\/p>\n

<\/strong>U schy\u0142ku \u017cycia ksi\u0119cia W\u0142adys\u0142awa I Hermana, Polska traci\u0142a jednolito\u015b\u0107 pa\u0144stwow\u0105 – pomi\u0119dzy rokiem 1097 a 1100 synowie W\u0142adys\u0142awa – Zbigniew i Boles\u0142aw – przy poparciu mo\u017cnych obalili palatyna Sieciecha* i wymogli na ojcu podzia\u0142 pa\u0144stwa na dzielnice. Zbigniew otrzyma\u0142 Wielkopolsk\u0119, Kujawy i ziemi\u0119 sieradzko-\u0142\u0119czyck\u0105, Boles\u0142aw \u2013 \u015al\u0105sk, Ma\u0142opolsk\u0119 i ziemi\u0119 sandomiersk\u0105, za\u015b ksi\u0105\u017c\u0119 -ojciec zatrzyma\u0142 dla siebie Mazowsze i formaln\u0105 w\u0142adz\u0119 zwierzchni\u0105 nad wszystkimi ksi\u0119stwami. Gdy W\u0142adys\u0142aw zmar\u0142 (4 czerwca 1102 r.), Zbigniew jako najstarszy jego potomek do\u0142\u0105czy\u0142 do swych ziem odziedziczone po ojcu Mazowsze. Zbigniew i Boles\u0142aw byli przyrodnimi bra\u0107mi \u2013 matk\u0105 starszego by\u0142a Judyta, c\u00f3rka kr\u00f3la Czech Wratys\u0142awa II, m\u0142odszego: Judyta Maria, c\u00f3rka cesarza Niemiec Henryka III.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Ksi\u0105\u017c\u0119 Zbigniew (~1070-1113), w\u0142adca centralnych i p\u00f3\u0142nocnych ziem Polski, nie cieszy\u0142 si\u0119 zbyt d\u0142ugo swoim panowaniem, bo mi\u0119dzy bra\u0107mi zaistnia\u0142a zgubna dla Zbigniewa niezgoda co do podboju Pomorza. D\u0105\u017c\u0105cy do jego zagarni\u0119cia Boles\u0142aw wygra\u0142 zbrojne starcie z bratem i wygna\u0142 go z kraju. Ten w 1109 r. uzyska\u0142 wprawdzie pomoc kr\u00f3la niemieckiego Henryka V, ale Boles\u0142aw odpar\u0142 interwencj\u0119 i ukara\u0142 brata o\u015blepieniem. Chocia\u017c tak\u0105 kar\u0119 stosowano w \u015bredniowiecznej Europie wobec buntowniczych mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w, to jednak czyn Boles\u0142awa pope\u0142niony na przyrodnim bracie zosta\u0142 odebrany przez spo\u0142ecze\u0144stwo piastowskiej monarchii patrymonialnej jako z\u0142amanie zasady solidarno\u015bci z cz\u0142onkami panuj\u0105cej dynastii, a innymi s\u0142owy naruszenie fundamentu porz\u0105dku publicznego.<\/p>\n

Wykorzysta\u0142 to arcybiskup gnie\u017anie\u0144ski Marcin, stronnik Zbigniewa, i na\u0142o\u017cy\u0142 na Boles\u0142awa ekskomunik\u0119 (kl\u0105tw\u0119), co mia\u0142o zwalnia\u0107 wszystkich poddanych ksi\u0119cia z obowi\u0105zku pos\u0142usze\u0144stwa. Nasta\u0142 wi\u0119c kryzys polityczny, za\u017cegnany jednak pokut\u0105 Boles\u0142awa, kt\u00f3ry po\u015bci\u0142 przez 40 dni, rozdawa\u0142 ja\u0142mu\u017cn\u0119 ubogim i dary mo\u017cnym. Wed\u0142ug Galla Anonima:\u201e… le\u017ca\u0142 w popiele i w\u0142osiennicy, w\u015br\u00f3d strumieni \u0142ez i \u0142ka\u0144, wyrzek\u0142 si\u0119 obcowania i rozmowy z lud\u017ami\u201d.<\/em><\/p>\n

Opr\u00f3cz publicznej pokuty, Boles\u0142aw odby\u0142 pielgrzymk\u0119 do klasztoru swego patrona, \u015bw. Idziego, na W\u0119grzech. Ponadto poczyni\u0142 bli\u017cej nieokre\u015blone zobowi\u0105zania wobec Ko\u015bcio\u0142a, co ostatecznie zdecydowa\u0142o o zdj\u0119ciu z polskiego ksi\u0119cia kl\u0105twy. Zbigniew, je\u015bli wierzy\u0107 kronikarzowi, przebaczy\u0142 bratu i jako mnich usun\u0105\u0142 si\u0119 w cie\u0144 do klasztoru benedyktyn\u00f3w w Ty\u0144cu. Zmar\u0142 8 lipca 1113r.<\/p>\n

\u00a0Ksi\u0105\u017c\u0119 Boles\u0142aw III zwany Krzywoustym (1086-1138), samodzielnie w\u0142adaj\u0105cy Polsk\u0105 od 1107r., uk\u0142ada\u0142 si\u0119 z Rusi\u0105 i W\u0119grami w celu zerwania zale\u017cno\u015bci politycznej od Niemiec i ich wasala, kr\u00f3la Czech, kt\u00f3remu Polska w momentach s\u0142abo\u015bci politycznych by\u0142a zmuszona p\u0142aci\u0107 daniny za \u015al\u0105sk. Zawarte na wschodzie sojusze pozwoli\u0142y ksi\u0119ciu polskiemu skutecznie chroni\u0107 pa\u0144stwo przed Niemcami. Umiej\u0119tnie wykorzystuj\u0105c spory dynastyczne w Czechach, Boles\u0142aw zdo\u0142a\u0142 zapewni\u0107 pok\u00f3j na granicy po\u0142udniowo-zachodniej.<\/p>\n

Pierwsz\u0105 \u017con\u0105 Boles\u0142awa Krzywoustego, w latach 1103-1114, by\u0142a Zbys\u0142awa \u015awi\u0119tope\u0142k\u00f3wna z dynastii Rurykowicz\u00f3w, ale i Piast\u00f3w, jako \u017ce jej ojciec \u015awi\u0119tope\u0142k II Micha\u0142 by\u0142 siostrze\u0144cem Kazimierza I Odnowiciela \u2013 dziadka Boles\u0142awa Krzywoustego. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo blisko ze sob\u0105 spokrewnionych Boles\u0142awa i Zbys\u0142awy zosta\u0142o zawarte prawdopodobnie z my\u015bl\u0105 o przysz\u0142ym wsparciu militarnym Boles\u0142awa ze strony ksi\u0119cia kijowskiego w walce ze Zbigniewem i jego zwolennikami. Przypiecz\u0119towany maria\u017cem sojusz polityczny mi\u0119dzy Polsk\u0105 i Rusi\u0105 mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c ograniczy\u0107 notoryczne napady ksi\u0105\u017c\u0105t halicko-trembowelskich na oba kraje. Do \u015bmierci Zbys\u0142awy (1114) mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Ksi\u0119stwem Halicko-Wo\u0142y\u0144skim panowa\u0142y przyjazne stosunki polityczne.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Drug\u0105 po\u0142ow\u0119 rz\u0105d\u00f3w Boles\u0142aw po\u015bwi\u0119ci\u0142 na podb\u00f3j Pomorza. W pocz\u0105tkowym okresie samodzielnego panowania w Ksi\u0119stwie Polskim granica p\u00f3\u0142nocna, przebiegaj\u0105ca wzd\u0142u\u017c rzek Warty i Noteci, nie stanowi\u0142a dostatecznej ochrony pa\u0144stwa. W 1113 r. Boles\u0142aw, opanowuj\u0105c p\u00f3\u0142nocne twierdze wzd\u0142u\u017c Noteci, umocni\u0142 granic\u0119 z Pomorzanami. W kolejnych latach ksi\u0105\u017c\u0119 przedsi\u0119wzi\u0105\u0142 kroki w kierunku podboju Pomorza. Za\u017cegnanie konflikt\u00f3w ze \u015awi\u0119tym Cesarstwem Rzymskim umo\u017cliwi\u0142o Boles\u0142awowi wcielenie do Ksi\u0119stwa Pomorza Gda\u0144skiego i podporz\u0105dkowanie Pomorza Zachodniego. Wyprawy wojenne Boles\u0142awa, prowadzone w trzech etapach, zako\u0144czy\u0142y si\u0119 w latach 20. XII wieku militarnym i politycznym sukcesem. Integracj\u0119 nowo przy\u0142\u0105czonych teren\u00f3w z pozosta\u0142ymi ziemiami Boles\u0142awa Krzywoustego mia\u0142a umo\u017cliwi\u0107 chrystianizacja Pomorza i organizacja na tych terenach struktur ko\u015bcielnych.<\/p>\n

Podczas walk na Pomorzu, w Ksi\u0119stwie Polskim dosz\u0142o do gro\u017anego buntu palatyna Skarbimira z rodu Awda\u0144c\u00f3w. St\u0142umiono go w 1117 <\/sup>r. przy wydatnej pomocy mo\u017cnow\u0142adcy \u015bl\u0105skiego Piotra W\u0142ostowica, kt\u00f3ry zosta\u0142 kolejnym palatynem Boles\u0142awa. Skarbimir by\u0142 prawdopodobnie w zmowie z Pomorzanami i wielkim ksi\u0119ciem kijowskim W\u0142odzimierzem II Monomachem, kt\u00f3ry dokonuj\u0105c wcielenia do Rusi Kijowskiej Wo\u0142ynia wyp\u0119dzi\u0142 stamt\u0105d ksi\u0119cia Jaros\u0142awa \u015awi\u0119tope\u0142kowicza \u2013 szwagra Boles\u0142awa Krzywoustego. Jaros\u0142aw schroni\u0142 si\u0119 zrazu na W\u0119grzech, a nast\u0119pnie w Polsce. Na miejsce Jaros\u0142awa Monomach posadzi\u0142 syna Romana, a po jego \u015bmierci w 1119r. \u2013 m\u0142odszego, Andrzeja Dobrego, kt\u00f3ry w 1120r. zorganizowa\u0142 z Po\u0142owcami najazd na ziemie polskie. Rok p\u00f3\u017aniej Boles\u0142aw z wygnanym Jaros\u0142awem dokona\u0142 odwetowej wyprawy na Czerwie\u0144. Tak oto Krzywousty na kilka lat wmiesza\u0142 si\u0119 w spory dynastyczne Rurykowicz\u00f3w.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat 20. XII w. ksi\u0105\u017c\u0119ta ruscy nadal urz\u0105dzali wesp\u00f3\u0142 z Po\u0142owcami \u0142upieskie wyprawy na Polsk\u0119. Zahamowanie konfliktu Ksi\u0119stwa Polskiego z s\u0105siednim Ksi\u0119stwem Przemyskim przypisuje si\u0119 palatynowi Piotrowi W\u0142ostowicowi (w\u017cenionemu w rodzin\u0119 ksi\u0119cia czernihowskiego), dzi\u0119ki kt\u00f3remu w 1122r. dokonano skutecznego porwania przemyskiego ksi\u0119cia Wo\u0142odara, czym tak\u017ce spodziewano si\u0119 wzmocni\u0107 polskie interesy we W\u0142odzimierzu.<\/p>\n

Rok p\u00f3\u017aniej Krzywousty ponownie zaj\u0105\u0142 si\u0119 spraw\u0105 Wo\u0142ynia, gdzie chcia\u0142 przywr\u00f3ci\u0107 w\u0142adz\u0119 Jaros\u0142awowi. Przedsi\u0119wzi\u0119ta wyprawa, posi\u0142kowana przez si\u0142y czeskie, w\u0119gierskie, przemyskie i trembowelskie, nie zosta\u0142a zako\u0144czona sukcesem, bo z zaci\u0119tym oporem obleganego W\u0142odzimierza, wspomaganego przez stronnik\u00f3w Skarbimira, zbieg\u0142a si\u0119 nag\u0142a \u015bmier\u0107 ksi\u0119cia Jaros\u0142awa. Ta nieudana wyprawa zbrojna doprowadzi\u0142a do zachwiania stosunk\u00f3w polsko-w\u0119giersko-halickich.<\/p>\n

Boles\u0142aw Krzywousty zmar\u0142 28 X 1138r. zostawiaj\u0105c Polsk\u0119 podzielon\u0105 mi\u0119dzy czterech syn\u00f3w: W\u0142adys\u0142awa, Boles\u0142awa, Mieszka i Henryka. W testamencie, zwanym ustaw\u0105 sukcesyjn\u0105, w\u0142adca zastrzeg\u0142, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 ziem z Krakowem jako stolic\u0105 ma by\u0107 niepodzielna i niedziedziczna (tzw. dzielnica pryncypalno-senioralna), a zarz\u0105dzana przez kolejnych senior\u00f3w; seniorem lub princepsem, jak wtedy po \u0142acinie zwano w Polsce seniora, mia\u0142 zostawa\u0107 najstarszy w momencie \u015bmierci dotychczasowego princepsa przedstawiciel dynastii.<\/p>\n

Tak wi\u0119c na pocz\u0105tku rozbicia dzielnicowego Polski na tronie krakowskim zasiad\u0142 najstarszy syn Krzywoustego, zapisany w historii jako W\u0142adys\u0142aw II Wygnaniec (1105\u20131159), kt\u00f3ry otrzyma\u0142 \u015al\u0105sk (ze stolic\u0105 we Wroc\u0142awiu) i ziemi\u0119 lubusk\u0105. M\u0142odsi bracia dostali: Boles\u0142aw IV K\u0119dzierzawy (~1122-1173) Mazowsze (ze stolic\u0105 w P\u0142ocku) i wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Kujaw, Mieszko III Stary (~1124-1202) zachodni\u0105 Wielkopolsk\u0119 (ze stolic\u0105 w Poznaniu), Henryk Sandomierski (~1130-1166) ziemi\u0119 sandomiersk\u0105 (ze stolic\u0105 w Sandomierzu) oraz ziemi\u0119 lubelsk\u0105 a\u017c po Bug ku p\u00f3\u0142nocy i wschodowi.<\/p>\n

O szlachetnej zapobiegliwo\u015bci Krzywoustego \u015bwiadczy zapisanie \u017conie Salomei tzw. oprawy wdowiej w formie posiad\u0142o\u015bci ziem sieradzko-\u0142\u0119czyckich. Po jej \u015bmierci ziemie te mia\u0142y by\u0107 w\u0142\u0105czone do dzielnicy pryncypalno-senioralnej. Najm\u0142odszy syn Boles\u0142awa Krzywoustego, Kazimierz II, nie zosta\u0142 uwzgl\u0119dniony w sukcesji, gdy\u017c urodzi\u0142 si\u0119 po \u015bmierci ojca b\u0105d\u017a na kr\u00f3tko przed ni\u0105.<\/p>\n

Pomorze Zachodnie jako lenno mia\u0142o pozostawa\u0107 pod kontrol\u0105 princepsa. W\u015br\u00f3d historyk\u00f3w istnieje pogl\u0105d, \u017ce testament Krzywoustego nie przewidywa\u0142 dziedziczenia dzielnic przez potomk\u00f3w jego syn\u00f3w. Po ich \u015bmierci mia\u0142y one zosta\u0107 w\u0142\u0105czone do domen princepsa. P\u00f3\u017aniejsze walki jednak sprawi\u0142y, \u017ce owa dziedziczno\u015b\u0107 zaistnia\u0142a.<\/p>\n

Najszlachetniejsze nawet testamenty w\u0142adc\u00f3w rzadko by\u0142y respektowane – ambicje sukcesor\u00f3w i uzurpator\u00f3w zadawa\u0142y im cz\u0119sto gwa\u0142t. Podobnie jak wcze\u015bniej w Rusi Kijowskiej, dla Polski nasta\u0142 czas nasilenia si\u0119 bratob\u00f3jczych walk o w\u0142adz\u0119 i bogactwo. Jednak historia pokaza\u0142a, \u017ce nad Wis\u0142\u0105 egoizm nie zdominowa\u0142 patriotyzmu tak, jak nad Dnieprem, bo gdy do ko\u0144ca XII stulecia na krakowskim tronie zasiada\u0142o tylko czterech ksi\u0105\u017c\u0105t, to w Kijowie a\u017c 28 (!).<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c rozbicie dzielnicowe uda\u0142o si\u0119 Polakom stosunkowo szybko przezwyci\u0119\u017cy\u0107 (po niespe\u0142na dw\u00f3ch stuleciach) i scali\u0107 oraz uniezale\u017cni\u0107 Polsk\u0119, a nawet doprowadzi\u0107 j\u0105 do mocarstwowej pot\u0119gi. Ru\u015b Kijowska natomiast, pod t\u0105 czy inn\u0105 nazw\u0105, ale w \u015bwietno\u015bci jak za czas\u00f3w W\u0142odzimierz Wielkiego i Jaros\u0142awa M\u0105drego, przesta\u0142a istnie\u0107 na zawsze.<\/p>\n

CDN<\/strong><\/p>\n

***<\/em><\/strong><\/p>\n

*)Palatyn Sieciecha \u2013 <\/em><\/strong>tu chodzi o zarz\u0105dc\u0119 dworu ksi\u0119cia W\u0142adys\u0142awa I Hermana o nazwisku Sieciech, mo\u017cnow\u0142adc\u0119 ma\u0142opolskiego z rodu Star\u017c\u00f3w-Toporczyk\u00f3w, kt\u00f3ry podobnie jak Mas\u0142aw nie nale\u017c\u0105c do kr\u0119g\u00f3w dynastycznych d\u0105\u017cy\u0142 do jawnego przej\u0119cia w\u0142adzy w Polsce. Sieciech w okresie pe\u0142nienia funkcji palatyna (1080-1100) prawdopodobnie przyczyni\u0142 si\u0119 do wygnania kr\u00f3la Boles\u0142awa II Szczodrego, zwi\u0119kszaj\u0105c swoje wp\u0142ywy na dworze ksi\u0105\u017c\u0119cym W\u0142adys\u0142awa I Hermana. Palatyn mia\u0142 pod sob\u0105 dw\u00f3r ksi\u0119cia i pod nieobecno\u015b\u0107 w\u0142adcy sprawowa\u0142 najwy\u017csze funkcje wojskowe i pa\u0144stwowe. W ambicjach osi\u0105gni\u0119cia godno\u015bci ksi\u0105\u017c\u0119cej Sieciechowi pomaga\u0142a Judyta Maria – \u017cona W\u0142adys\u0142awa i prawdopodobnie kochanka Sieciecha.<\/p>\n

<\/em>Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Boles\u0142aw Krzywoust U schy\u0142ku \u017cycia ksi\u0119cia W\u0142adys\u0142awa I Hermana, Polska traci\u0142a jednolito\u015b\u0107 pa\u0144stwow\u0105 – pomi\u0119dzy rokiem 1097 a 1100 synowie W\u0142adys\u0142awa – Zbigniew i Boles\u0142aw…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6031,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6030","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t