{"id":6037,"date":"2024-12-15T18:56:42","date_gmt":"2024-12-15T16:56:42","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-5\/"},"modified":"2024-12-15T18:56:42","modified_gmt":"2024-12-15T16:56:42","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-5\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (5)"},"content":{"rendered":"

\"\"Boles\u0142aw IV K\u0119dzierzawy (1121 -1173) ksi\u0105\u017c\u0119 zwierzchni Polski (Jan Matejko)<\/strong><\/p>\n

Do pierwszego konfliktu mi\u0119dzy ksi\u0119ciem-seniorem W\u0142adys\u0142awem II, a jego przyrodnimi bra\u0107mi, dosz\u0142o zaledwie trzy lata po \u015bmierci Boles\u0142awa Krzywoustego. Niepo\u015bledni\u0105 w nim rol\u0119 odegra\u0142a ksi\u0119\u017cna-wdowa, druga \u017cona Krzywoustego, Salomea z Berga. Nieufna wobec pasierba zrodzonego przez kijowsk\u0105 ksi\u0119\u017cniczk\u0119 Zbys\u0142aw\u0119 \u015awi\u0119tope\u0142k\u00f3wn\u0119, postanowi\u0142a – wesp\u00f3\u0142 z synami i niech\u0119tnymi nowemu zwierzchnikowi mo\u017cnow\u0142adcami – \u017ce poprzez wydanie swej najm\u0142odszej c\u00f3rki Agnieszki za w\u0142adc\u0119 Kijowa, ksi\u0119cia Wsiewo\u0142oda II Olegowicza (syna ksi\u0119cia czernihowskiego Olega \u015awi\u0119tos\u0142awowicza), pozyska go jako sojusznika w walce o krakowski tron.<\/p>\n

Ta naiwna i szyta grubymi ni\u0107mi intryga nie mog\u0142a zyska\u0107 akceptacji inteligentnego kniazia, kt\u00f3ry nie do\u015b\u0107 \u017ce nie wszed\u0142 w spisek, ale wyda\u0142 sw\u0105 c\u00f3rk\u0119 Zwienis\u0142aw\u0119 za syna W\u0142adys\u0142awa – Boles\u0142awa Wysokiego. Wsparcie szwagra przyda\u0142o si\u0119 W\u0142adys\u0142awowi ju\u017c na prze\u0142omie 1142 i 1143 roku, kiedy to zagro\u017cony senior zdecydowa\u0142 si\u0119 uderzy\u0107 na junior\u00f3w. Chyba zbyt \u0142atwe zwyci\u0119stwo, a i sojusze zawarte z Czechami oraz Cesarstwem Niemieckim, sk\u0142oni\u0142y pierworodnego syna Krzywoustego do wspania\u0142omy\u015blnego gestu pozostawienia nielojalnych braci na ich dzielnicach.<\/p>\n

W\u0142adys\u0142aw II by\u0142 mocno kr\u0119powany w samodzielnym podejmowaniu decyzji przez palatyna Piotra W\u0142ostowica, mo\u017cnego wojewod\u0119, kt\u00f3rego ogromne znaczenie wynika\u0142o tak z piastowanej funkcji dworskiej, jak i z faktu posiadania pe\u0142nomocnictw w zakresie wykonania ustawy sukcesyjnej. Istotnie podnosi\u0142o moc tego mo\u017cnow\u0142adcy jego ma\u0142\u017ce\u0144stwo, dokonane jeszcze za \u017cycia Krzywoustego, z siostr\u0105 Wsiewo\u0142oda II Olegowicza, co czyni\u0142o go powinowatym zar\u00f3wno Rurykowicz\u00f3w, jak i Piast\u00f3w. O pot\u0119dze W\u0142ostowica \u015bwiadczy\u0142 fakt, \u017ce to on mia\u0142 prawo mianowa\u0107 urz\u0119dnik\u00f3w terytorialnych w ca\u0142ej Polsce, r\u00f3wnie\u017c w dzielnicach junior\u00f3w, przez co mia\u0142 zasadniczy wp\u0142yw na losy ca\u0142ego pa\u0144stwa.<\/p>\n

Po \u015bmierci Salomei (27 lipca 1144), jej wdowi\u0105 opraw\u0119 chcieli zagarn\u0105\u0107 \u2013 wbrew testamentowi ojca \u2013 juniorzy Boles\u0142aw i Mieszko, by\u0107 mo\u017ce jako uposa\u017cenie dla m\u0142odszego Henryka. Tak\u017ce i w tym przypadku W\u0142adys\u0142aw II odwo\u0142a\u0142 si\u0119 do pomocy Wsiewo\u0142oda II Olegowicza. Nie czekaj\u0105c jednak do momentu przybycia ruskich woj\u00f3w, wys\u0142a\u0142 w b\u00f3j swoje oddzia\u0142y. Zanim wszak dosz\u0142o do starcia z bra\u0107mi, niespodziewanie zaatakowa\u0142 go wojewoda mazowiecki Wszebor. Niechybnej kl\u0119sce W\u0142adys\u0142awa zapobieg\u0142y posi\u0142ki od Wsiewo\u0142oda, kt\u00f3re szcz\u0119\u015bliwie nadesz\u0142y na czas. Niejako wsp\u00f3\u0142winnym (a mo\u017ce i inspiratorem) tej gro\u017anej sytuacji by\u0142 Piotr W\u0142ostowic, kt\u00f3ry \u201estoj\u0105c na stra\u017cy\u201d przestrzegania testamentu Krzywoustego uchyli\u0142 si\u0119 od jednoznacznego przyj\u0119cia strony pryncypa\u0142a, a m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem reali\u00f3w: daj\u0105c jego braciom woln\u0105 r\u0119k\u0119 dba\u0142 o w\u0142asn\u0105 sk\u00f3r\u0119 – po usuni\u0119ciu junior\u00f3w, bowiem, ksi\u0105\u017c\u0119-senior niechybnie zechcia\u0142by pozby\u0107 si\u0119 tak\u017ce wszechw\u0142adnego palatyna.<\/p>\n

Tak si\u0119 zreszt\u0105 – mimo wszystko \u2013 sta\u0142o: \u00a0na pocz\u0105tku 1146 roku W\u0142adys\u0142aw zerwa\u0142 wszelkie uk\u0142ady z bra\u0107mi, a palatyna pod byle pretekstem nakaza\u0142 uwi\u0119zi\u0107, o\u015blepi\u0107, odebra\u0107 dobra i wygna\u0107 z kraju. By\u0142o to postawienie wszystkiego na jedn\u0105 kart\u0119, ale – jak si\u0119 niebawem okaza\u0142o \u2013 zgubn\u0105 dla graj\u0105cego. Polscy mo\u017cnow\u0142adcy odwr\u00f3cili si\u0119 od ksi\u0119cia-seniora, Piotr W\u0142ostowic na Rusi skutecznie zniech\u0119ci\u0142 miejscowych ksi\u0105\u017c\u0105t do brutalnego w\u0142adcy Polski (bez wi\u0119kszego wysi\u0142ku, bo w Kijowie trafi\u0142 akurat na \u201eprzesilenie polityczne\u201d), a Ko\u015bci\u00f3\u0142 w osobie metropolity gnie\u017anie\u0144skiego Jakuba ze \u017bnina na\u0142o\u017cy\u0142 na\u0144 kl\u0105tw\u0119.<\/p>\n

W tym stanie rzeczy, planowana ostateczna rozprawa z bra\u0107mi nie uda\u0142a si\u0119 \u2013 legalny lecz osamotniony nast\u0119pca Boles\u0142awa III Krzywoustego po kr\u00f3tkiej wojnie domowej poni\u00f3s\u0142 kl\u0119sk\u0119 i uciek\u0142 do Niemiec. Tam pr\u00f3bowa\u0142 zorganizowa\u0107 odsiecz, ale nadaremnie. Zmar\u0142 30 maja 1159 r. w Altenburgu w Turyngii (Niemcy), przechodz\u0105c do historii z przydomkiem \u201eWygnaniec\u201d.<\/p>\n

Polityczna zawierucha w Polsce 1146 roku nie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 na ucieczce pierworodnego syna Krzywoustego – stara kamaryla* W\u0142adys\u0142awa II d\u0105\u017cy\u0142a do osadzenia na wielkoksi\u0105\u017c\u0119cym tronie jego syna, ksi\u0119cia \u015bl\u0105skiego Boles\u0142awa Wysokiego (1127-1201), licz\u0105c na pomoc kijowskich sprzymierze\u0144c\u00f3w zwi\u0105zanych z te\u015bciem uzurpatora – Wsiewo\u0142odem II Olegowiczem. \u00d3w zamys\u0142 mia\u0142by szanse powodzenia, gdyby nie to, \u017ce m\u0142odsi bracia wygnanego seniora mieli w\u00f3wczas tak\u017ce ma\u0142\u017conki zza wschodniej granicy: Boles\u0142aw IV K\u0119dzierzawy ksi\u0119\u017cniczk\u0119 Wierzchos\u0142aw\u0119 (c\u00f3rk\u0119 ksi\u0119cia nowogrodzkiego Wsiewo\u0142oda), a Mieszko III Stary ksi\u0119\u017cniczk\u0119 Eudoksj\u0119 (c\u00f3rk\u0119 Izjas\u0142awa II, kt\u00f3ry w trakcie zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcia c\u00f3rki by\u0142 Wielkim Ksi\u0119ciem Kijowskim). Po kr\u00f3tkotrwa\u0142ym zawirowaniu wok\u00f3\u0142 seniorskiego tronu, ostatecznie zasiad\u0142 na nim prawowity nast\u0119pca, najstarszy z pozosta\u0142ych w Polsce syn\u00f3w Krzywoustego \u2013 Boles\u0142aw IV K\u0119dzierzawy, kt\u00f3ry w\u0142adz\u0119 zwierzchni\u0105 dzier\u017cy\u0142 d\u0142ugich 27 lat, do ko\u0144ca swego \u017cycia (5 stycznia 1173r.).<\/p>\n

W okresie rozbicia dzielnicowego Polski najwi\u0119ksz\u0105 aktywno\u015b\u0107 wobec Rusi podejmowa\u0142o s\u0105siaduj\u0105ce z ni\u0105 ksi\u0119stwo krakowsko-sandomierskie. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce za panowania Boles\u0142awa IV K\u0119dzierzawego by\u0142a to aktywno\u015b\u0107 pokojowa, przyjazna, m.in. pr\u00f3buj\u0105ca nawr\u00f3ci\u0107 Rusin\u00f3w na katolicyzm. Istotn\u0105 i szlachetn\u0105 rol\u0119 w tym dziele odegra\u0142 wielki humanista – Bernard de Fontaine (1090-1153), zakonnik i uczony, tw\u00f3rca pot\u0119gi zakonu cysters\u00f3w, opat klasztoru w Clairvaux, uznany za \u015bwi\u0119tego nie tylko (!) przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, ale te\u017c anglika\u0144ski i ewangelicki.<\/p>\n

Pokojowe relacje polsko-ruskie sprzyja\u0142y zawi\u0105zywaniu si\u0119 mieszanych ma\u0142\u017ce\u0144stw, i to zapewne nie tylko z politycznego wyrachowania. Opr\u00f3cz wspomnianych ju\u017c zwi\u0105zk\u00f3w, tak\u017ce syn Mieszka III Starego (ksi\u0105\u017c\u0119 Odon) oraz synowie Kazimierza II Sprawiedliwego (ksi\u0105\u017c\u0119ta Leszek Bia\u0142y i Konrad Mazowiecki) po\u015blubili panny z ksi\u0105\u017c\u0119cych rod\u00f3w Rusi. I odwrotnie \u2013 z c\u00f3rkami polskich ksi\u0105\u017c\u0105t dzielnicowych \u017ceni\u0142o si\u0119 wielu ksi\u0105\u017c\u0105t kijowskich, nowogrodzkich, wo\u0142y\u0144skich, halickich czy muromskich.<\/p>\n

Boles\u0142aw IV K\u0119dzierzawy, ze swym bratem Henrykiem Sandomierskim, wspiera\u0142 przyjaznych sobie ksi\u0105\u017c\u0105t ruskich, a nawet \u2013 jak m\u00f3wi \u201eLatopis kijowski\u201d \u2013 pasowa\u0142 bojar\u00f3w w \u0141ucku<\/em>, co \u015bwiadczy\u0142o o ogromnym szacunku ze strony Rusin\u00f3w. Kolejni ksi\u0105\u017c\u0119ta starali si\u0119 kontynuowa\u0107 t\u0119 polityk\u0119, kt\u00f3rej bezkonfliktowo\u015b\u0107 uda\u0142o si\u0119 – poza kilkoma drobnymi incydentami – utrzyma\u0107 do pocz\u0105tk\u00f3w XIII wieku.<\/p>\n

Oceniaj\u0105c sprawiedliwie skutki rozbicia dzielnicowego Polski nale\u017cy skonstatowa\u0107, \u017ce \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od Rusi – os\u0142abienie w niej centralnej w\u0142adzy sprzyja\u0142o rozwojowi gospodarczemu i kulturalnemu dzielnic, a w dalszym rezultacie ulepszaniu ustroju pa\u0144stwa na mocniejszych podstawach ekonomicznych i \u2013 co niezwykle istotne \u2013 spo\u0142eczno-politycznych, polegaj\u0105cych na poszerzeniu odpowiedzialno\u015bci za losy kraju poza elit\u0119 skupion\u0105 przy zwierzchnim w\u0142adcy.<\/p>\n

Po Boles\u0142awie IV K\u0119dzierzawym ber\u0142o ksi\u0119cia-seniora w Polsce przypad\u0142o Mieszkowi III Staremu. Jego w\u0142adz\u0119 zrazu uznali wszyscy ksi\u0105\u017c\u0119ta w Polsce, nie przeczuwaj\u0105c autorytarnych ci\u0105got nowego zwierzchnika, kt\u00f3ry natychmiast po obj\u0119ciu zwierzchnictwa nazwa\u0142 siebie ksi\u0119ciem ca\u0142ej Polski (\u0142ac. dux totius Poloniae<\/em>), a nawet kr\u00f3lem (na licznie bitych z jego nakazu monetach). Polityka Mieszka III, skupiaj\u0105ca si\u0119 na przywr\u00f3ceniu monopolu w\u0142adzy i przywilej\u00f3w monarszych, spotka\u0142a si\u0119 w 1177 r. z buntem mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w ma\u0142opolskich kierowanych przez biskupa krakowskiego Gedk\u0119, a popieranych przez: ksi\u0119cia sandomierskiego Kazimierza II Sprawiedliwego (m\u0142odszego i jedynego \u017cyj\u0105cego brata Mieszka III), ksi\u0119cia \u015bl\u0105skiego Boles\u0142awa Wysokiego (najstarszego z \u00f3wczesnych Piast\u00f3w i z tego tytu\u0142u spodziewaj\u0105cego si\u0119 senioralnego tronu), ksi\u0119cia wielkopolskiego Odona (wprawdzie pierworodnego syna Mieszka III, ale obawiaj\u0105cego si\u0119 wydziedziczenia na rzecz przyrodnich braci od macochy Eudoksji Kijowskiej).<\/p>\n

Walka o w\u0142adz\u0119 odby\u0142a si\u0119 w skomplikowanych konfiguracjach rodzinno-mo\u017cnow\u0142adczych i przynios\u0142a sukces Kazimierzowi II, kt\u00f3ry by\u0142 najmniej \u017c\u0105dny w\u0142adzy (wygra\u0142 na zasadzie \u201egdzie si\u0119 dw\u00f3ch bije \u2026\u201d). Swoje zwierzchnictwo sprawowa\u0142 do ko\u0144ca \u017cycia (5 maja 1194 r.) na tyle m\u0105drze i uczciwie, \u017ce w ocenie potomnych zas\u0142u\u017cy\u0142 na przydomek \u201eSprawiedliwy\u201d.<\/p>\n

Najwa\u017cniejsze dla Kazimierza, jako w\u0142adcy dbaj\u0105cego o bezpiecze\u0144stwo kraju i w\u0142asne, by\u0142y relacje z Rusi\u0105, kt\u00f3ra cho\u0107 wtedy absurdalnie rozdrobniona (72 dzielnice!), to jednak \u201ezach\u0119ca\u0142a\u201d do czujno\u015bci. Za g\u0142\u00f3wne zadanie uzna\u0142 zneutralizowanie wp\u0142yw\u00f3w jednej z linii dynastii Rurykowicz\u00f3w, tzw. Monomachowicz\u00f3w, kt\u00f3rzy poprzez ma\u0142\u017ce\u0144stwo Mieszka III Starego z Eudoksj\u0105 byli silnie zwi\u0105zani z zagra\u017caj\u0105cym mu bratem. W tym te\u017c celu Kazimierz jeszcze w 1179 r. wyda\u0142 swoj\u0105 c\u00f3rk\u0119 (nieznan\u0105 z imienia) za ksi\u0119cia Wsiewo\u0142oda Czermnego, pochodz\u0105cego z r\u00f3wnoleg\u0142ej Monomachowiczom, ale konkuruj\u0105cej z nimi i w\u0142a\u015bnie opanowuj\u0105cej kijowski tron, linii Rurykowicz\u00f3w.<\/p>\n

Nast\u0119pnie podj\u0105\u0142, w 1180 r., interwencj\u0119 w sporze terytorialnym mi\u0119dzy dzielnic\u0105 mazowieck\u0105 a ksi\u0119stwem mi\u0144skim. Potem, w 1187r., gdy po \u015bmierci ksi\u0119cia halickiego Jaros\u0142awa O\u015bmiomys\u0142a rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 d\u0142ugotrwa\u0142e walki o sched\u0119 po nim, zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 po stronie swojego siostrze\u0144ca Romana M\u015bcis\u0142awowicza (Romana II Halickiego, ~1160-1205), co mia\u0142o historyczne nast\u0119pstwa wielkiej wagi.<\/p>\n

Dziesi\u0105tki lat przyjaznych zwi\u0105zk\u00f3w ksi\u0105\u017c\u0105t halickich z Piastami linii Kazimierza II Sprawiedliwego zaowocowa\u0142y chwalebnym dla historii Ukrainy powstaniem i rozkwitem Ksi\u0119stwa Halicko-W\u0142odzimierskiego (zwanego te\u017c Halicko-Wo\u0142y\u0144skim) oraz zaistnieniem jedynego w tej\u017ce historii koronowanego przez papie\u017ca w\u0142adc\u0119 \u2013 kr\u00f3la Daniela I Romanowicza Halickiego, za\u0142o\u017cyciela pi\u0119knego i zas\u0142u\u017conego dla kultury \u015bwiatowej miasta Lwowa.<\/p>\n

Adam JERSCHINA
adam.jerschina@onet.pl<\/em><\/strong><\/p>\n

________________________________<\/p>\n

*) Kamaryla<\/strong> \u2013 niepochlebne okre\u015blenie wp\u0142ywowych dworzan z najbli\u017cszego otoczenia panuj\u0105cego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Boles\u0142aw IV K\u0119dzierzawy (1121 -1173) ksi\u0105\u017c\u0119 zwierzchni Polski (Jan Matejko) Do pierwszego konfliktu mi\u0119dzy ksi\u0119ciem-seniorem W\u0142adys\u0142awem II, a jego przyrodnimi bra\u0107mi, dosz\u0142o zaledwie trzy lata…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6038,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6037","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t