{"id":6053,"date":"2024-12-15T19:00:49","date_gmt":"2024-12-15T17:00:49","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-7\/"},"modified":"2024-12-15T19:00:49","modified_gmt":"2024-12-15T17:00:49","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-7","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-7\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (7)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/span>Leszek Bia\u0142y<\/strong><\/p>\n

Gdy ksi\u0105\u017c\u0119 Roman II Halicki dokonywa\u0142 swego \u017cywota w fatalnej bratob\u00f3jczej bitwie 19 czerwca 1205r. pod Zawichostem, jego syn Daniel mia\u0142 zaledwie 4 lata, ale ju\u017c niebawem mia\u0142 sta\u0107 si\u0119 \u201ekart\u0105\u201d w grze o w\u0142adz\u0119 w Haliczu i W\u0142odzimierzu; grze mi\u0119dzy w\u0119gierskim kr\u00f3lem Andrzejem II, a polskim ksi\u0119ciem-seniorem Leszkiem Bia\u0142ym, bowiem \u015bmier\u0107 Romana M\u015bcis\u0142awowicza bez pozostawienia doros\u0142ego nast\u0119pcy by\u0142a dla s\u0105siad\u00f3w pa\u0144stwa halicko-wo\u0142y\u0144skiego \u015bwietn\u0105 okazj\u0105 do zaboru tych ziem. Kr\u00f3l Andrzej natychmiast \u201ezaopiekowa\u0142\u201d si\u0119 wdow\u0105 po Romanie i ich dzie\u0107mi, ale niebawem Maria* z Wasylkiem (m\u0142odszym synkiem) uciek\u0142a do Leszka Bia\u0142ego. W celu unikni\u0119cia konfliktu zbrojnego, kr\u00f3l Andrzej II i ksi\u0105\u017c\u0119 Leszek Bia\u0142y zawarli porozumienie co do stref wp\u0142yw\u00f3w: \u201ew strefie wy\u0142\u0105cznych interes\u00f3w Arpad\u00f3w** mia\u0142 pozosta\u0107 Halicz, za\u015b Piast\u00f3w \u2013 W\u0142odzimierz\u201d.<\/p>\n

\u00a0 W 1210 r. kr\u00f3l w\u0119gierski osadzi\u0142 na halickim tronie 9-letniego Daniela, swego jeszcze wtedy \u201epodopiecznego\u201d. Nie spodoba\u0142o si\u0119 to polskiemu ksi\u0119ciu-seniorowi, kt\u00f3ry ju\u017c chcia\u0142 si\u0119 wyprawi\u0107 ze swoimi wojami do Halicza, ale na przeszkodzie stan\u0119\u0142o nag\u0142e zagro\u017cenie senioratu w Krakowie ze strony \u015bl\u0105skiego Piasta – ksi\u0119cia Mieszka Pl\u0105tonogiego.<\/p>\n

Istotn\u0105 rol\u0119 u progu kariery ksi\u0119cia Daniela odgrywa\u0142a lokalna polityka bojar\u00f3w*** halickich. To w\u0142a\u015bnie w wyniku ich buntu ksi\u0105\u017c\u0119 Daniel musia\u0142 opu\u015bci\u0107 Halicz w 1212r., sk\u0105d do\u0142\u0105czy\u0142 do matki i brata, pod opieku\u0144cze skrzyd\u0142a wuja \u2013 Leszka Bia\u0142ego. Ten za\u015b podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 nie tylko uszczuplenia wp\u0142yw\u00f3w w\u0119gierskich w Haliczu poprzez traktat spiski (by\u0142a o tym mowa w poprzednim odcinku \u2013 maria\u017c Salomei i Kolomana), ale i jakby przekornie w stosunku do w\u0119gierskiego w\u0142adcy uczyni\u0142 Daniela w 1214 r. w\u0142adc\u0105 ksi\u0119stwa w\u0142odzimierskiego, i to tym razem na d\u0142ugo, co by\u0142o ju\u017c zas\u0142ug\u0105 g\u0142\u00f3wnie samego ksi\u0119cia Daniela.<\/p>\n

\"LewLew Dani\u0142owicz Halicki<\/strong><\/p>\n

Olbrzymie znaczenie dla powodzenia w\u0142asnych zamierze\u0144 da\u0142o Danielowi po\u015blubienie w 1217 r. Anny – c\u00f3rki ksi\u0119cia M\u015bcis\u0142awa II Uda\u0142ego, w\u0142adcy m.in. Ksi\u0119stwa Halickiego w latach 1216-1219 i 1221-1227. To on detronizowa\u0142 Kolomana, a sw\u00f3j przydomek otrzyma\u0142 za energi\u0119 i pomys\u0142owo\u015b\u0107 wykazywan\u0105 na polach bitew z Po\u0142owcami i Zakonem Kawaler\u00f3w Mieczowych w Inflantach.<\/p>\n

31 maja 1223 r. przysz\u0142o i m\u0142odziutkiemu Danielowi stan\u0105\u0107 u boku te\u015bcia do boju z Mongo\u0142ami Czyngis-chana, kt\u00f3ry, zach\u0119cony zwyci\u0119stwami swych zaborczych wojen prowadzonych od kilkunastu lat w Azji, postanowi\u0142 podbija\u0107 tak\u017ce ziemie europejskie. W historycznej bitwie nad rzek\u0105 Ka\u0142k\u0105, nieopodal morza Azowskiego, bra\u0142o udzia\u0142 40 tys. zjednoczonych wprawdzie Rusin\u00f3w, ale dowodzonych przez a\u017c 18 ksi\u0105\u017c\u0105t. Sprawne centralne dow\u00f3dztwo mniejszej armii mongolskiej (30 tys.) zwyci\u0119sko wykorzysta\u0142o brak koordynacji w atakach Rusin\u00f3w. 10 ksi\u0105\u017c\u0105t zgin\u0119\u0142o, rannym M\u015bcis\u0142awowi i Danielowi uda\u0142o si\u0119 zbiec.<\/p>\n

Mongo\u0142owie nie od razu wykorzystali zwyci\u0119stwo nad Ka\u0142k\u0105, ale sukcesywnie podporz\u0105dkowywali sobie poszczeg\u00f3lne ksi\u0119stwa Rusi, po kilkunastu latach od bitwy tak\u017ce halickie i w\u0142odzimierskie. Kl\u0119ska ta ogromnie skomplikowa\u0142a M\u015bcis\u0142awowi i potem Danielowi polityk\u0119 integracji i bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa halicko-wo\u0142y\u0144skiego, jej reperkusjami by\u0142y wieloletnie udr\u0119ki i upokorzenia nie tylko ze strony azjat\u00f3w, ale tak\u017ce wewn\u0119trznych wrog\u00f3w i europejskich w\u0142adc\u00f3w, u kt\u00f3rych ksi\u0105\u017c\u0119 Daniel musia\u0142 szuka\u0107 pomocy i niekiedy si\u0119 skrywa\u0107 (m.in. na polskim Mazowszu).<\/p>\n

Po \u015bmierci M\u015bcis\u0142awa II Uda\u0142ego w 1228 r., walk\u0119 o Halicz kontynuowa\u0142 jego zahartowany ju\u017c w boju i do\u015bwiadczony politycznie zi\u0119\u0107 Daniel. Posi\u0142kowa\u0142 si\u0119 w niej m.in. oddzia\u0142ami poga\u0144skich Prus\u00f3w i Litwin\u00f3w. Po wyparciu W\u0119gr\u00f3w musia\u0142 si\u0119 zmierzy\u0107 z ksi\u0105\u017c\u0119tami czernihowskimi i kijowskimi. Na sukces musia\u0142 jednak czeka\u0107 a\u017c do 1245 r., gdy w bitwie pod Jaros\u0142awiem pobi\u0142 ich wojska wspierane przez oddzia\u0142y ma\u0142opolskie i w\u0119gierskie. W tym samym roku Batu-chan, dow\u00f3dca Z\u0142otej Ordy, wezwa\u0142 ksi\u0119cia Daniela na sw\u00f3j dw\u00f3r i wr\u0119czy\u0142 mu jar\u0142yk, czyli pisemne potwierdzenie oddania we w\u0142adanie jego ziemi; w\u0142adanie rzecz jasna ograniczone zwierzchno\u015bci\u0105 mongolsk\u0105 i obarczone danin\u0105. Podczas tego spotkania chan pocz\u0119stowa\u0142 Daniela kumysem uwa\u017canym w prawos\u0142awiu za nap\u00f3j niegodny chrze\u015bcijanina. \u201eLatopis halicko-wo\u0142y\u0144ski\u201d podaje, \u017ce gdy ksi\u0105\u017c\u0119 wr\u00f3ci\u0142 do swoich \u201eby\u0142 p\u0142acz z powodu obrazy jego i wielka te\u017c rado\u015b\u0107, \u017ce wr\u00f3ci\u0142 zdr\u00f3w\u201d. <\/em><\/p>\n

\"Herb<\/em>Herb ksi\u0119stwa halicko-wo\u0142y\u0144skiego<\/strong><\/p>\n

Nie mniej skomplikowana by\u0142a sytuacja polityczna na ziemiach polskich. Gdy 24 listopada 1227 roku zosta\u0142 zamordowany ksi\u0105\u017c\u0119 Leszek Bia\u0142y (przez ksi\u0119cia pomorskiego \u015awi\u0119tope\u0142ka), jego syn Boles\u0142aw (z p\u00f3\u017aniejszym przydomkiem Wstydliwy) mia\u0142 zaledwie p\u00f3\u0142tora roku. Usynowi\u0142 go W\u0142adys\u0142aw Laskonogi (ksi\u0105\u017c\u0119 wielkopolski, syn Mieszka III Starego), kt\u00f3ry te\u017c obj\u0105\u0142 seniorat. Nie pogodzi\u0142 si\u0119 z tym brat zabitego Leszka \u2013 ksi\u0105\u017c\u0119 Konrad Mazowiecki, kt\u00f3rego w walce o krakowski tron wspiera\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 Daniel, jednak bez sukces\u00f3w. Podobnie by\u0142o w p\u00f3\u017aniejszych latach, gdy ksi\u0105\u017c\u0119 Boles\u0142aw Wstydliwy w\u0142ada\u0142 ksi\u0119stwem sandomierskim i nast\u0119pnie sprawowa\u0142 seniorat w Krakowie.<\/p>\n

Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119, gdy Boles\u0142aw Wstydliwy wszed\u0142 w sojusz z Arpadami, a i stopniowo Daniel wchodzi\u0142 w orbit\u0119 stosunk\u00f3w i wp\u0142yw\u00f3w zachodnich, a zw\u0142aszcza kr\u00f3la W\u0119gier Beli IV. Podczas jednego ze spotka\u0144 tych w\u0142adc\u00f3w (w Preszburgu w 1248 r.) Bela ubra\u0142 Daniela we w\u0142asne kr\u00f3lewskie szaty, czym chcia\u0142 pokaza\u0107, \u017ce traktuje go jak r\u00f3wnego sobie. Gest \u00f3w okaza\u0142 si\u0119 trafn\u0105 przepowiedni\u0105, bo w 5 lat po tym sympatycznym wydarzeniu ksi\u0105\u017c\u0119 Daniel rzeczywi\u015bcie zosta\u0142 ukoronowany.<\/p>\n

W latach 1252-1253 ksi\u0105\u017c\u0119 halicki bra\u0142 udzia\u0142 po stronie Beli w wojnie o sukcesj\u0119 austriack\u0105, w czasie kt\u00f3rej oddzia\u0142y Daniela u boku wojsk Boles\u0142awa Wstydliwego uderzy\u0142y na Morawy. Wracaj\u0105c z wyprawy, ksi\u0105\u017c\u0119 Daniel zatrzyma\u0142 si\u0119 w Krakowie, gdzie z legatem papieskim Opizonem z Mezano omawia\u0142 kwesti\u0119 swojej ewentualnej koronacji. Zdopingowany przez swoj\u0105 matk\u0119 oraz Boles\u0142awa Wstydliwego i ksi\u0119cia Siemowita mazowieckiego, podj\u0105\u0142 trudn\u0105 dla prawos\u0142awnego Rusina decyzj\u0119 przyj\u0119cia korony od rzymsko-katolickiego papie\u017ca. Koronacja odby\u0142a si\u0119 z ko\u0144cem 1253 lub pocz\u0105tkiem 1254 r. w Drohiczynie lub Che\u0142mie. W imieniu papie\u017ca Innocentego IV dokona\u0142 jej legat Opizon.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017c\u0119 Daniel s\u0105dzi\u0142, \u017ce dzi\u0119ki tej koronacji, a tym samym dobrym stosunkom ze Stolic\u0105 Apostolsk\u0105, uda mu si\u0119 zorganizowa\u0107 antymongolsk\u0105 krucjat\u0119 zachodnioeuropejskich chrze\u015bcijan; niestety, nadzieje te okaza\u0142y si\u0119 p\u0142onne.<\/p>\n

Dobrych stosunk\u00f3w halicko-krakowskich nie przekre\u015bli\u0142 udzia\u0142 Romanowicz\u00f3w w tatarsko-ruskiej napa\u015bci pustosz\u0105cej Ma\u0142opolsk\u0119 w 1259 r. Cho\u0107 brali w niej udzia\u0142 synowie i brat Daniela, Boles\u0142aw Wstydliwy wiedzia\u0142, \u017ce uczestnictwo to by\u0142o wymuszone przez mongolskiego zwierzchnika. Kontynuowano przyjazne kontakty mimo tego przykrego wydarzenia \u2013 w ko\u0144cu pochodzili od wsp\u00f3lnego pradziada, Boles\u0142awa Krzywoustego. Pi\u0119knym akcentem ich wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0144 by\u0142o spotkanie w Tarnawie w 1263r., aby \u201euczyni\u0107 rad\u0119 o ziemi lackiej i ruskiej\u201d.<\/em><\/p>\n

Kr\u00f3l Daniel Halicki zmar\u0142 w 1264 roku. Pochowany zosta\u0142 w cerkwi katedralnej w Che\u0142mie – mie\u015bcie, kt\u00f3re wymarzy\u0142 sobie na stolic\u0105 Kr\u00f3lestwa Halicko-Wo\u0142y\u0144skiego. W tym zapewne celu zbudowa\u0142 tam, na G\u00f3rze Katedralnej, reprezentacyjny pa\u0142ac z Kaplic\u0105 p.w. Jana Z\u0142otoustego z elementami \u0142aci\u0144skimi i bizanty\u0144skimi (witra\u017cami i ikonami). Ten jedyny w historii Ukrainy kr\u00f3l wielce si\u0119 zas\u0142u\u017cy\u0142 w cywilizacyjnym rozwoju halicko-wo\u0142y\u0144skiego pa\u0144stwa, dzi\u0119ki czemu jest uwa\u017cany przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 historyk\u00f3w za najwybitniejsz\u0105 posta\u0107 Zachodniej Ukrainy; za\u0142o\u017cone przez niego miasto Lw\u00f3w (nazwane tak na cze\u015b\u0107 jednego z syn\u00f3w) mia\u0142o sta\u0107 si\u0119 w kilka wiek\u00f3w p\u00f3\u017aniej kulturaln\u0105 stolic\u0105 Galicji Wschodniej.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/strong><\/p>\n

*) Imi\u0119 niepewne, w niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142ach historycznych ksi\u0119\u017cna ta wyst\u0119puje jako Anna.<\/p>\n

**) Arpadowie <\/sup>– dynastia ksi\u0105\u017c\u0105t (889-1001), a nast\u0119pnie kr\u00f3l\u00f3w w\u0119gierskich (do 1301). Pierwsza w\u0119gierska dynastia narodowa. Za za\u0142o\u017cyciela uznawany jest Arpad – w\u00f3dz plemion madziarskich, kt\u00f3re osiedli\u0142y si\u0119 w kotlinie nazwanej p\u00f3\u017aniej Nizin\u0105 W\u0119giersk\u0105.<\/p>\n

***) Bojarzy \u2013 tutaj: wy\u017csza szlachta feudalna, wielcy w\u0142a\u015bciciele ziemscy (z bu\u0142garskiego: boliare<\/em>, boliarin<\/em>; tytu\u0142 stosowany w \u015bredniowiecznej Bu\u0142garii, Wo\u0142oszczy\u017anie, Mo\u0142dawii i na Rusi, potem w Rosji do czas\u00f3w Piotra I Wielkiego, kt\u00f3ry zni\u00f3s\u0142 \u00f3w tytu\u0142).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Leszek Bia\u0142y Gdy ksi\u0105\u017c\u0119 Roman II Halicki dokonywa\u0142 swego \u017cywota w fatalnej bratob\u00f3jczej bitwie 19 czerwca 1205r. pod Zawichostem, jego syn Daniel mia\u0142 zaledwie 4…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6054,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6053","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t