{"id":6055,"date":"2024-12-15T19:02:58","date_gmt":"2024-12-15T17:02:58","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-8\/"},"modified":"2024-12-15T19:02:58","modified_gmt":"2024-12-15T17:02:58","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-8","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-8\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (8)"},"content":{"rendered":"

\"\"Jan Matejko \u201eSp\u00f3r ma\u0142\u017ce\u0144ski Gryfiny z Leszkiem Czarnym\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

W roku 1265 Leszek Czarny po\u015blubi\u0142 c\u00f3rk\u0119 Ro\u015bcis\u0142awa \u2013 Gryfin\u0119. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo nie by\u0142o udane.\u00a0 Na dworze krakowskim dosz\u0142o do skandalu obyczajowego, kiedy ksi\u0119\u017cna publicznie og\u0142osi\u0142a, \u017ce m\u0105\u017c jest impotentem. Do pogodzenia ma\u0142\u017conk\u00f3w dosz\u0142o dopiero cztery lata p\u00f3\u017aniej na skutek interwencji Boles\u0142awa Wstydliwego. Leszek zdecydowa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas na leczenie u znanego lekarza Miko\u0142aja Krakowa . Za jego rad\u0105 ksi\u0105\u017c\u0119 spo\u017cywa\u0142 \u017caby i w\u0119\u017ce, z powodu czego \u2013 jak informuje \u201eRocznik Traski\u201d – \u201epopad\u0142 u narodu w wielk\u0105 obrzydliwo\u015b\u0107\u201d. Takie po\u015bwi\u0119cenie zda\u0142o si\u0119 na nic, potomstwa Gryfina si\u0119 bowiem nie doczeka\u0142a<\/strong><\/p>\n

Kr\u00f3l Daniel Halicki pozostawi\u0142 siedmiu syn\u00f3w i dwie c\u00f3rki. Panowanie nad Ksi\u0119stwem Halicko-Wo\u0142y\u0144skim obj\u0105\u0142 po nim Lew I Halicki, kt\u00f3ry w 1272 r. przeni\u00f3s\u0142 stolic\u0119 z Che\u0142ma do Lwowa. Ksi\u0105\u017c\u0119 Lew utrzymywa\u0142 sojusz z W\u0119grami i rozwija\u0142 kontakty handlowe z krainami nadba\u0142tyckimi. W stosunku do Polski prowadzi\u0142 polityk\u0119 nieprzyjazn\u0105. Ju\u017c w rok po \u015bmierci kr\u00f3la Daniela, ksi\u0105\u017c\u0119ta haliccy i w\u0142odzimierscy najechali ziemi\u0119 sandomiersk\u0105, ale szybko zostali pokonani przez Ma\u0142opolan pod wodz\u0105 ksi\u0119cia-seniora Boles\u0142awa Wstydliwego.<\/p>\n

\u017bona Boles\u0142awa Kinga i Lwa Konstancja by\u0142y siostrami, c\u00f3rkami kr\u00f3la w\u0119gierskiego Beli IV. Obaj ksi\u0105\u017c\u0119ta byli zatem w orbicie polityki te\u015bcia, m.in. wci\u0105gni\u0119ci w wojenny konflikt mi\u0119dzy niemieckim kr\u00f3lem Rudolfem I Habsburgiem a kr\u00f3lem Czech z dynastii Przemy\u015blid\u00f3w \u2013 Ottokarem II, kt\u00f3rego Bela IV wspiera\u0142. Wojn\u0119 zako\u0144czy\u0142a bitwa pod D\u00fcrnkrut k\/Wiednia, 26 sierpnia 1278 r. Bra\u0142y w niej udzia\u0142 po stronie Ottokara m.in. oddzia\u0142y ruskie z Lwem Halickim. Ottokar przegra\u0142 i sam zgin\u0105\u0142 na polu walki. Efektem kl\u0119ski by\u0142o umocnienie si\u0119 Habsburg\u00f3w w ich ekspansywnej polityce. W\u00f3wczas przej\u0119li oni zagarni\u0119t\u0105 wcze\u015bniej przez Przemy\u015blid\u00f3w sched\u0119 po wymar\u0142ej dynastii Babenberg\u00f3w: Austri\u0119, Styri\u0119 i Karynti\u0119.<\/p>\n

\"HerbHerb Piast\u00f3w wielkopolskich, ma\u0142opolskich i mazowieckich<\/strong><\/p>\n

53-letni Boles\u0142aw V Wstydliwy, ksi\u0105\u017c\u0119 bogobojny (popiera\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 misjonarsk\u0105, szczodrze obdarza\u0142 franciszka\u0144skie domy zakonne) i \u015bwiat\u0142y (m.in. zreformowa\u0142 \u017cupy* solne poprzez ich upa\u0144stwowienie i wprowadzenie nowych metod eksploatacyjnych), zmar\u0142 bezdzietnie 7.XII. 1279 r.<\/p>\n

Na swojego nast\u0119pc\u0119 wyznaczy\u0142 ksi\u0119cia sieradzkiego Leszka Czarnego (wnuka Konrada Mazowieckiego). Niemal natychmiast po obj\u0119ciu senioratu, ksi\u0119ciu temu przysz\u0142o broni\u0107 pa\u0144stwa przed rusko-tatarskim napadem pod wodz\u0105 Lwa Danielowicza, kt\u00f3ry prawdopodobnie ro\u015bci\u0142 sobie pretensje do krakowskiego tronu (jako prawnuk nie byle jakiego Piasta \u2013 Boles\u0142awa Krzywoustego), lub te\u017c wybra\u0142 si\u0119 na zwyk\u0142\u0105 \u0142upiesk\u0105 wypraw\u0119. Raczej to drugie. Agresorzy, w liczbie kilku tysi\u0119cy, zaatakowali z pocz\u0105tkiem 1280 r., gdy rzeki skuwa\u0142 l\u00f3d. Posuwali si\u0119 starym szlakiem wzd\u0142u\u017c Sanu. Po przekroczeniu Wis\u0142y stan\u0119li pod Sandomierzem, kt\u00f3ry omin\u0119li od po\u0142udnia, kieruj\u0105c si\u0119 na opactwo cysterskie w Koprzywnicy. Jednocze\u015bnie ksi\u0105\u017c\u0119 wo\u0142y\u0144ski W\u0142odzimierz kaza\u0142 swoim wojownikom Kafi\u0142atowi i Sieleze\u0144cowi zaatakowa\u0107 Osiek. W \u201eLatopisie wo\u0142y\u0144sko-halickim\u201d czytamy, \u017ce w\u00f3wczas \u201ezdobyli wielkie<\/em> \u0142upy i je\u0144c\u00f3w\u201d.<\/em><\/p>\n

\"Leszek<\/em>Leszek Czarny<\/strong><\/p>\n

Nie pr\u00f3\u017cnowa\u0142 i Leszek Czarny, mobilizuj\u0105c si\u0142y do stawienia wrogowi czo\u0142a. Jak podaje \u201eRocznik Traski\u201d, si\u0142y te liczy\u0142y raptem 600 rycerzy, ale ju\u017c zapewne zorganizowanych w systemie kopijniczym**. Do walnej bitwy dosz\u0142o pod Go\u017alicami 23 lutego 1280 r., w wigili\u0119 \u015bwi\u0119ta Mateusza Aposto\u0142a. Rycerstwo krakowskie i sandomierskie \u015bmia\u0142ym uderzeniem rozbi\u0142o pierwsze szeregi ruskie, co wywo\u0142a\u0142o pop\u0142och w\u015br\u00f3d reszty zbieraniny(opr\u00f3cz Rusin\u00f3w i Tatar\u00f3w byli te\u017c najemnicy z Litwy). Nie po raz pierwszy polscy rycerze pokonali Rusin\u00f3w, ale zmuszenie do odwrotu Tatar\u00f3w, kt\u00f3rzy bezpo\u015brednio po bitwie opu\u015bcili granice Polski, by\u0142o niew\u0105tpliwym sukcesem ksi\u0119cia Leszka Czarnego zwanego: Waleczne Serce. Kronikarz Jan D\u0142ugosz okre\u015bli\u0142 \u00f3w sukces jako \u201ecudowny\u201d. G\u0142\u00f3wny dow\u00f3dca pokonanych, ksi\u0105\u017c\u0119 Lew Danielowicz Halicki, ledwo uszed\u0142 z \u017cyciem, uciekaj\u0105c z garstk\u0105 swoich \u017co\u0142nierzy. Natomiast rozochocony \u0142atw\u0105 glori\u0105 Leszek Czarny zarz\u0105dzi\u0142 wkr\u00f3tce wypraw\u0119 odwetow\u0105. Z\u0142upi\u0142 ziemie pograniczne, spali\u0142 Przeworsk i w krwawym pochodzie dotar\u0142 a\u017c pod Lw\u00f3w. Zgin\u0119\u0142o 5 tys. Rusin\u00f3w, a 4 tys. zabrano do niewoli.<\/p>\n

Rok p\u00f3\u017aniej Leszek Czarny musia\u0142 broni\u0107 swojego pa\u0144stwa przed najazdami pogan \u2013 najpierw Ja\u0107wing\u00f3w, potem Litwin\u00f3w. Inspiratorem tych napa\u015bci by\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 wo\u0142y\u0144ski W\u0142odzimierz, ten sam, kt\u00f3ry \u0142upi\u0142 Osiek. Tym razem chcia\u0142 poprzez zwi\u0105zanie wojsk Leszka Czarnego walk\u0105 z poganami uderzy\u0107 na jego sprzymierze\u0144ca – ksi\u0119cia p\u0142ockiego Boles\u0142awa. Ta niegodna chrze\u015bcijanina strategia nie powiod\u0142a si\u0119 – wielki kunszt taktyczny polskiego wodza pozwoli\u0142 mu wygra\u0107 wszystkie bitwy mimo szczuplejszych si\u0142. Mi\u0119dzy innymi dzi\u0119ki stosowaniu manewru pozorowanej ucieczki, jakiego nauczy\u0142 si\u0119 od Tatar\u00f3w.<\/p>\n

\"Boles\u0142awBoles\u0142aw Wstydliwy<\/strong><\/p>\n

Panowanie Leszka Czarnego obfitowa\u0142o w wojny. W 1287 r. Polsk\u0119 nawiedzi\u0142 trzeci najazd Tatar\u00f3w. Dowodzili nimi chan Z\u0142otej Ordy Telebuga i Nogaj \u2013 namiestnik tatarski znad Morza Czarnego. W wyprawie bra\u0142y te\u017c udzia\u0142 wojska ksi\u0105\u017c\u0105t ruskich – \u0142uckich, wo\u0142y\u0144skich i halickich \u2013 m.in. Lew Halicki.<\/p>\n

Lew Halicki prze\u017cy\u0142 Leszka Czarnego (30.IX.1288; ur.ok.1241) i po jego \u015bmierci wmiesza\u0142 si\u0119 do rywalizacji o tron krakowski. W zamian za ziemi\u0119 lubelsk\u0105 zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 wspiera\u0107 W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka. Uk\u0142ad przypiecz\u0119towa\u0142o ma\u0142\u017ce\u0144stwo syna Lwa, Jerzego, z siostr\u0105 \u0141okietka Eufemi\u0105. Okaza\u0142o si\u0119 bardzo perspektywiczne, bo po \u015bmierci ojca ksi\u0105\u017c\u0119 Jerzy kontynuowa\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z \u0141okietkiem, kt\u00f3ry umykaj\u0105c przed czeskim kr\u00f3lem Wac\u0142awem II, chroni\u0142 si\u0119 m.in. na Rusi. Pozwoli\u0142o to \u0141okietkowi dotrwa\u0107 do czas\u00f3w sprzyjaj\u0105cych obj\u0119ciu w\u0142adzy i scalaniu polskich ziem.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/strong><\/p>\n

*) \u017bupa<\/strong> \u2013 d. kopalnia<\/strong>. Ma\u0142opolskie \u017cupy solne w Wieliczce k\/Krakowa i Bochni by\u0142y niezwykle dochodowe.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

**) System kopijniczy<\/strong> \u2013 spos\u00f3b walki przy u\u017cyciu kopii. Kopia <\/strong>by\u0142a broni\u0105 drzewcow\u0105 wywodz\u0105c\u0105 si\u0119 z w\u0142\u00f3czni, kt\u00f3r\u0105 konny wojownik umieszcza\u0142 pod pach\u0105 i atakowa\u0142 przeciwnika szar\u017cuj\u0105c na niego galopem. Niezb\u0119dne dla rozwoju tej techniki walki by\u0142o zastosowanie strzemion i siode\u0142 z wysokimi \u0142\u0119kami. Kopia sta\u0142a si\u0119 w XII wieku tradycyjn\u0105 broni\u0105 europejskich rycerzy a\u017c do po\u0142owy XVIII w., kiedy to wyewoluowa\u0142a lanc\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jan Matejko \u201eSp\u00f3r ma\u0142\u017ce\u0144ski Gryfiny z Leszkiem Czarnym\u201d W roku 1265 Leszek Czarny po\u015blubi\u0142 c\u00f3rk\u0119 Ro\u015bcis\u0142awa \u2013 Gryfin\u0119. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo nie by\u0142o udane.\u00a0 Na dworze krakowskim…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6056,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6055","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t