{"id":6076,"date":"2024-12-15T19:04:47","date_gmt":"2024-12-15T17:04:47","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-9\/"},"modified":"2024-12-15T19:04:47","modified_gmt":"2024-12-15T17:04:47","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-9","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-9\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (9)"},"content":{"rendered":"

\"\"Przemys\u0142 II (Pogrobowiec)<\/strong><\/p>\n

\u201eBy\u0142 m\u0119\u017cem, kt\u00f3rego polski nar\u00f3d przez wszystkie nast\u0119pne pokolenia i wieki powinien s\u0142awi\u0107 i wynosi\u0107 w najwi\u0119kszych pochwa\u0142ach jako tego, kt\u00f3ry ten nar\u00f3d wyniszczony i bezsilny podni\u00f3s\u0142 i uczyni\u0142 panem s\u0105siednich kraj\u00f3w\u201d.<\/strong><\/p>\n

(Kronika<\/em> Jana D\u0142ugosza<\/em>)<\/p>\n

<\/strong>Leszek Czarny, ksi\u0105\u017c\u0119 ma\u0142opolski i sieradzki, zmar\u0142 bezpotomnie 30 wrze\u015bnia 1288 roku. Tylko w\u0142adz\u0119 w Sieradzu zd\u0105\u017cy\u0142 przekaza\u0107 najstarszemu z przyrodnich braci W\u0142adys\u0142awowi \u0141okietkowi, wielkiej – jak si\u0119 mia\u0142o w niedalekiej przysz\u0142o\u015bci okaza\u0107 – postaci w historii Polski, a wtedy skromnemu ksi\u0119ciu na Kujawach Brzeskich i Dobrzyniu. Natomiast o Ma\u0142opolsk\u0119 – senioraln\u0105 dzielnic\u0119 Polski – toczono krwawe boje. Brali w niej udzia\u0142 liczni Piastowie, a tak\u017ce w\u0142adcy pa\u0144stw o\u015bciennych.<\/p>\n

Jednym z pretendent\u00f3w, i jaki\u015b czas seniorem, by\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 wroc\u0142awski Henryk IV Probus, kt\u00f3ry w swoim testamencie na swojego nast\u0119pc\u0119 do senioralnego tronu wyznaczy\u0142 ksi\u0119cia wielkopolskiego Przemys\u0142a II (1257-1296), co zmaterializowa\u0142o si\u0119 w 1290 roku. Ksi\u0105\u017c\u0119 \u00f3w nie by\u0142 zaskoczony tym faktem, poniewa\u017c wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0142 z Henrykiem nad zjednoczeniem ziem polskich. Mia\u0142 w tym dziele poparcie arcybiskupa gnie\u017anie\u0144skiego (g\u0142owy polskiego Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego) Jakuba \u015awinki.<\/p>\n

\"\u015amier\u0107\u015amier\u0107 Przemys\u0142a II (Jan Matejko)<\/em><\/strong>
Przemys\u0142 mia\u0142 zosta\u0107 porwany do Brandenburgii, ale skromne stra\u017ce kr\u00f3lewskie wda\u0142y si\u0119 w walk\u0119 z napastnikami; w walce tej ci\u0119\u017cko raniono Przemys\u0142a, po czym uprowadzono go; z powodu rozleg\u0142ej rany i up\u0142ywu krwi, nie m\u00f3g\u0142 utrzyma\u0107 si\u0119 w siodle i op\u00f3\u017ania\u0142 ucieczk\u0119; napastnicy dobili go i porzucili cia\u0142o we wsi Sierniki<\/strong><\/p>\n

Nie by\u0142o to poparcie go\u0142os\u0142owne \u2013 26 czerwca 1295 roku Przemys\u0142 II zosta\u0142 koronowany na kr\u00f3la Polski dzi\u0119ki wstawiennictwu u papie\u017ca tego w\u0142a\u015bnie hierarchy. Historyczn\u0105 ciekawostk\u0105 jest fakt, \u017ce w chwili koronacji Przemys\u0142 II nie zasiada\u0142 wprawdzie na sto\u0142ecznym tronie w Krakowie (Ma\u0142opolski musia\u0142 si\u0119 zrzec w 1291 r. na rzecz czeskiego kr\u00f3la Wac\u0142awa II), ale dla ceremonii koronacyjnej wa\u017cniejsze by\u0142o Gniezno jako ko\u015bcielna stolica pa\u0144stwa.\u00a0<\/p>\n

Przemys\u0142 II zosta\u0142 – po 219 latach bezkr\u00f3lewia – czwartym kr\u00f3lem Polski; kr\u00f3lestwa wprawdzie rozbitego na samodzielne dzielnice, ale w\u0142a\u015bnie koronacja 26.VI.1295 r. mia\u0142a pokaza\u0107 \u015bwiatu, \u017ce zjednoczenie ksi\u0119stw jest blisko, a sprzyja mu sam papie\u017c, kt\u00f3rego polityczne znaczenie w chrze\u015bcija\u0144skich krajach Europy by\u0142o w \u015bredniowieczu ogromne. I cho\u0107 Przemys\u0142 II nosi\u0142 kr\u00f3lewsk\u0105 koron\u0119 zaledwie kilka miesi\u0119cy (8 lutego 1296 r. zosta\u0142 zamordowany z inspiracji margrabi\u00f3w brandenburskich), to w histori\u0119 Polski wpisa\u0142 si\u0119 jako posta\u0107 zapocz\u0105tkowuj\u0105ca jednoczenie pa\u0144stwa.<\/p>\n

\"HerbHerb Przemys\u0142a II . Bia\u0142y orze\u0142 w otwartej koronie na czerwonym tle<\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n

\u015amier\u0107 Przemys\u0142a II by\u0142a na r\u0119k\u0119 czeskiemu kr\u00f3lowi Wac\u0142awowi II (1271-1305), kt\u00f3ry zwalcza\u0142 Piast\u00f3w sprzymierzonych z polskim kr\u00f3lem w d\u0105\u017ceniach do scalenia dzielnic, a w\u015br\u00f3d nich W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka – g\u0142\u00f3wnego pretendenta do krakowskiego tronu.<\/p>\n

Wac\u0142aw II jako siostrzeniec Gryfiny* – wdowy po Leszku Czarnym \u2013 wy\u0142udzi\u0142 od ciotki dokument, w kt\u00f3rym by\u0142a ksi\u0119\u017cna krakowska zrzeka si\u0119 na jego rzecz polskich ziem. I cho\u0107 nale\u017ca\u0142a do niej tylko ziemia s\u0105decka (przyznana jako \u201eoprawa wdowia\u201d), to Wac\u0142aw uzurpowa\u0142 sobie prawo tak\u017ce do Ma\u0142opolski. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce swoj\u0105 ekspansywn\u0105 polityk\u0119 uprawia\u0142 umiej\u0119tnie i wielce skutecznie. Wykorzystuj\u0105c spory pomi\u0119dzy piastowskimi ksi\u0105\u017c\u0119tami polskimi, a popierany przez mieszcza\u0144stwo pochodzenia niemieckiego oraz cz\u0119\u015b\u0107 rycerstwa i duchowie\u0144stwa ma\u0142opolskiego, a tak\u017ce niekt\u00f3rych ksi\u0105\u017c\u0105t \u015bl\u0105skich, sukcesywnie zajmowa\u0142 coraz to nowe tereny Polski.<\/p>\n

Pod koniec ostatniej dekady XIII wieku, po opanowaniu Wielkopolski i wygnaniu stamt\u0105d W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka, Wac\u0142aw II po\u0142\u0105czy\u0142 pod swym ber\u0142em prawie ca\u0142o\u015b\u0107 ziem polskich (niezale\u017cno\u015b\u0107 zachowa\u0142y niekt\u00f3re piastowskie ksi\u0119stwa na \u015al\u0105sku i ziemia dobrzy\u0144ska), by w sierpniu 1300 r. koronowa\u0107 si\u0119 na kr\u00f3la Polski. By\u0142a to koronacja samowolna, dokonana mimo sprzeciwu papie\u017ca Bonifacego VIII przez tego\u017c arcybiskupa, kt\u00f3ry koronowa\u0142 Przemys\u0142a II.<\/p>\n

Sk\u0105d ta odwaga hierarchy? Ot\u00f3\u017c abp Jakub \u015awinka straci\u0142 nadziej\u0119 na zjednoczenie kraju przez sk\u0142\u00f3conych Piast\u00f3w i postawi\u0142 na energicznego Przemy\u015blida \u2013 Wac\u0142awa II. Pewne znaczenie musia\u0142a mie\u0107 idea niekt\u00f3rych mo\u017cnych, aby poprzez stworzenie czesko-polskiej monarchii przeciwdzia\u0142a\u0107 coraz intensywniejszej ekspansji niemieckiej. Sam Wac\u0142aw pewnie z t\u0105 my\u015bl\u0105, a i w celu wzmocnienia swego prawa do korony polskiej, zaraz po koronacji zdecydowa\u0142 si\u0119 na po\u015blubienie jedynej c\u00f3rki Przemys\u0142a II \u2013 El\u017cbiety Ryksy. W\u0142a\u015bciwy \u015blub i dope\u0142nienie ma\u0142\u017ce\u0144stwa, jako \u017ce Piast\u00f3wna by\u0142a jeszcze ma\u0142oletnia, odby\u0142 si\u0119 trzy lata p\u00f3\u017aniej \u2013 26 maja 1303 r. Z historycznej perspektywy, czeskiego w\u0142adc\u0119 Polski nale\u017cy oceni\u0107 pozytywnie. Opr\u00f3cz tego, \u017ce scali\u0142 prawie wszystkie dzielnice dawnego kr\u00f3lestwa, to usprawni\u0142 administracj\u0119 pa\u0144stwa poprzez ustanowienie urz\u0119du starosty (istniej\u0105cego, z przerwami, do dzi\u015b), co m.in. zaprocentowa\u0142o zwi\u0119kszonymi wp\u0142ywami do kr\u00f3lewskiego skarbca.<\/p>\n

\u015amiertelny wr\u00f3g kr\u00f3la Czech i Polski, ksi\u0105\u017c\u0119 W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek, musia\u0142 unika\u0107 Wac\u0142awa II. Dlatego te\u017c nie wiadomo dok\u0142adnie, gdzie sp\u0119dzi\u0142 pierwsze lata XIV stulecia. Prawdopodobnie przebywa\u0142 na Rusi Halickiej i w w\u0119gierskiej S\u0142owacji, gdzie istnia\u0142a silna opozycja skierowana przeciwko Przemy\u015blidom. Mo\u017cliwe, \u017ce bra\u0142 udzia\u0142 w obchodach wielkiego jubileuszu roku 1300, zorganizowanego przez papie\u017ca Bonifacego VIII. Pewne jest natomiast, \u017ce w tym czasie ma\u0142\u017conka \u0141okietka, Jadwiga, wraz z dzie\u0107mi ukrywa\u0142a si\u0119 w kujawskim Radziejowie, udaj\u0105c zwyk\u0142\u0105 mieszczk\u0119.<\/p>\n

\"W\u0142adys\u0142awW\u0142adys\u0142aw \u0141okietek<\/strong><\/p>\n

Do kraju \u0141okietek powr\u00f3ci\u0142 w 1304 r., osiad\u0142 w Sandomierzu, dzi\u0119ki pomocy w\u0119gierskiego magnata Amadeja Aby. Jeszcze w tym samym roku uda\u0142o mu si\u0119 opanowa\u0107 gr\u00f3d w Wi\u015blicy i Lelowie. Sukces niez\u0142omnego ksi\u0119cia z pewno\u015bci\u0105 okaza\u0142by si\u0119 kr\u00f3tkotrwa\u0142y, gdyby nie splot sprzyjaj\u0105cych okoliczno\u015bci. 21 czerwca 1305 r. niespodziewanie zmar\u0142 kr\u00f3l Wac\u0142aw II, przekazuj\u0105c swoje dziedzictwo jedynemu synowi Wac\u0142awowi III. Ksi\u0105\u017c\u0119 W\u0142adys\u0142aw, wykorzystuj\u0105c sprytnie \u201ezmian\u0119 warty\u201d w Czechach, opanowa\u0142 do ko\u0144ca roku ksi\u0119stwo sandomierskie, sieradzko-\u0142\u0119czyckie i Kujawy Brzeskie. Powrotu do stanu posiadania pr\u00f3bowa\u0142 Wac\u0142aw III, organizuj\u0105c wypraw\u0119 przeciwko W\u0142adys\u0142awowi. Tak\u017ce tym razem \u0141okietkowi sprzyja\u0142o szcz\u0119\u015bcie \u2013 4.VIII.1306 r. Wac\u0142aw III zgin\u0105\u0142 zamordowany skrytob\u00f3jczo w O\u0142omu\u0144cu na Morawach, a Czechy pozbawione monarchy znalaz\u0142y si\u0119 w wirze wojny domowej.<\/p>\n

\u015amier\u0107 ostatniego Przemy\u015blidy na tronie czeskim sprawi\u0142a, \u017ce w Krakowie odby\u0142 si\u0119 wiec rycerstwa, kt\u00f3ry zaowocowa\u0142 oficjalnym zaproszeniem \u0141okietka do obj\u0119cia w\u0142adzy. Uroczysty wjazd do stolicy Ma\u0142opolski nast\u0105pi\u0142 1 wrze\u015bnia 1306 r., ale by\u0142 on dopiero pocz\u0105tkiem d\u0142ugiej jeszcze drogi do ustabilizowania polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Ksi\u0105\u017c\u0119 senior musia\u0142 zmaga\u0107 si\u0119 z opozycjonistami o niemieckiej b\u0105d\u017a czeskiej orientacji, a tak\u017ce walczy\u0107 o Wielkopolsk\u0119 (samow\u0142adnie rz\u0105dzon\u0105 przez dzielnicow\u0105 \u201edynasti\u0119\u201d piastowsk\u0105 G\u0142ogowczyk\u00f3w) i Pomorze Gda\u0144skie, o kt\u00f3re zabiega\u0142a Marchia Brandenburska**.<\/p>\n

Wiele problem\u00f3w wynika\u0142o tak\u017ce z faktu, \u017ce do korony polskiej ro\u015bci\u0142 sobie pretensje Jan I Luksemburski \u2013 syn cesarza rzymsko-niemieckiego Henryka VII, b\u0119d\u0105cy zi\u0119ciem Wac\u0142awa II, a po \u015bmierci tego ostatniego kr\u00f3lem-sukcesorem Czech i Polski. Sytuacja uleg\u0142a korzystnej dla \u0141okietka zmianie, gdy Wielkopolska zosta\u0142a os\u0142abiona poprzez \u015bmier\u0107 jej w\u0142adcy, ksi\u0119cia Henryka III G\u0142ogowczyka (9.XII.1309), i nast\u0119pnie rozbi\u00f3r jej ziem przez pi\u0119ciu syn\u00f3w zmar\u0142ego. Tak\u017ce sprzyjaj\u0105ce okaza\u0142o si\u0119 odrzucenie kandydatury Jana Luksemburskiego w elekcyjnym wyborze nowego cesarza Niemiec po \u015bmierci Henryka VII (24.VIII.1313). Pewne uspokojenie da\u0142o zainstalowanie na Pomorzu Krzy\u017cak\u00f3w*** jako przeciwwagi dla ekspansywnych Brandenburczyk\u00f3w. W takim stanie rzeczy, czyli w poczuciu si\u0142y i bezpiecze\u0144stwa, W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek postanowi\u0142 czyni\u0107 starania o papiesk\u0105 zgod\u0119 na koronacj\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105. Popiera\u0142 go polski Ko\u015bci\u00f3\u0142, wi\u0119kszo\u015b\u0107 mo\u017cnych i rycerstwa. Ze specjaln\u0105 suplik\u0105 uda\u0142 si\u0119 w 1318 r. do papie\u017ca Jana XXII biskup kujawski Gerward.<\/p>\n

Zgoda zosta\u0142a wydana 20 sierpnia 1319 r. nie bez perturbacji \u2013 sprzeciwili si\u0119 Luksemburgowie, ale decyduj\u0105ca by\u0142a zapewne polska propozycja zwi\u0119kszenia \u015bwi\u0119topietrza****. Papie\u017c zaleci\u0142, by czyni\u0107 tak, aby swoje prawa zachowa\u0107 nie naruszaj\u0105c cudzych i uzna\u0142, \u017ce luksemburskie roszczenia (pomimo ich w\u0105t\u0142ych podstaw prawnych) odnosz\u0105 si\u0119 do wielkopolskiego terytorium.<\/p>\n

\"WW XIV i XV stuleciu widoczny z odleg\u0142o\u015bci 20 km krzy\u017cacki Malbork (Marienberg) by\u0142 najwi\u0119kszym zamkiem \u015bwiata, jednym z wa\u017cniejszych miejsc na politycznej mapie \u015bredniowiecznej Europy, a zarazem \u017cywym centrum kultury rycerskiej. Dzi\u015b jest to przede wszystkim ogromne muzeum odwiedzane rokrocznie przez p\u00f3\u0142 miliona turyst\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Da\u0142 tym samym do zrozumienia, \u017ce koronacja \u0141okietka w Krakowie nie naruszy praw Jana Luksemburskiego \u2013 spadkobiercy \u201ekorony gnie\u017anie\u0144skiej\u201d. I tak oto \u2013 w \u201edyplomatycznym\u201d stylu \u2013 20.I.1320 r., w katedrze wawelskiej arcybiskup gnie\u017anie\u0144ski Janis\u0142aw koronowa\u0142 W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka na kr\u00f3la Polski. Koronacja w Krakowie zamiast Gnie\u017anie doprowadzi\u0142a do paradoksalnej sytuacji – jaki\u015b czas Polska mia\u0142a dw\u00f3ch kr\u00f3l\u00f3w: tytularnego Jana I Luksemburskiego i \u201ekrakowskiego\u201d W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka.<\/p>\n

*) Gryfina (<\/strong>1248-1309) \u2013 c\u00f3rka kniazia halickiego Ro\u015bcis\u0142awa Michaj\u0142owicza i Anny Arpad\u00f3wny (W\u0119gierskiej). Jej siostra Kunegunda Halicka po\u015blubi\u0142a kr\u00f3la Czech Przemys\u0142a Ottokara II (ojca Wac\u0142awa II).<\/p>\n

**<\/strong>) Marchia<\/strong> – teren przygraniczny \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego, zorganizowany jako struktura feudalno-wojskowa w celu ochrony cesarstwa przed najazdami z zewn\u0105trz.\u00a0 Marchia Brandenburska<\/strong> zosta\u0142a utworzona <\/strong>oko\u0142o 1157 r. na terenach podbitych S\u0142owian po\u0142abskich. Marchi\u0105 w\u0142ada\u0142 margrabia, podlegaj\u0105cy bezpo\u015brednio cesarzowi; w tym przypadku chodzi oczywi\u015bcie o cesarza rzymsko-niemieckiego.<\/p>\n

***<\/strong>) Krzy\u017cacy<\/strong> \u2013 Zakon krzy\u017cacki (pe\u0142na nazwa: Zakon Szpitala Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie<\/strong>). Jeden z trzech najwi\u0119kszych zakon\u00f3w rycerskich, obok joannit\u00f3w i templariuszy, powsta\u0142ych na fali krucjat w XI i XII wieku. Teoretycznie mia\u0142 zapewni\u0107 bezpiecze\u0144stwo wysi\u0142kom ewangelizacyjnym w\u015br\u00f3d Prus\u00f3w , a praktycznie by\u0142 okrutnym agresorem. Stosuj\u0105c przemoc i cz\u0119sto metod\u0119 spalonej ziemi, na wiele setek lat opanowa\u0142 obszary p\u00f3\u017aniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej \u0141otwy i Estonii, tworz\u0105c z tych ziem Prusy Zakonne. Krzy\u017cacy podbili tak\u017ce niekt\u00f3re ziemie Polski i Litwy, gdzie stanowili wielkie zagro\u017cenie do czasu s\u0142ynnej bitwy pod Grunwaldem w 1410 r.<\/p>\n

****) \u015awi\u0119topietrze<\/strong> \u2013 polska nazwa daniny na rzecz papiestwa (tzw. denar \u015bwi\u0119tego Piotra), p\u0142acone przez \u015bredniowieczne europejskie pa\u0144stwa katolickie. W Polsce \u015bwi\u0119topietrze wprowadzono za rz\u0105d\u00f3w Mieszka I, co wi\u0105\u017ce si\u0119 z poddaniem przez niego pa\u0144stwa Polan pod opiek\u0119 Stolicy Apostolskiej. \u015awi\u0119topietrze przetrwa\u0142o do reformacji \u2013 jego poboru zaniechano po 1555 r.<\/p>\n

<\/em>Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przemys\u0142 II (Pogrobowiec) \u201eBy\u0142 m\u0119\u017cem, kt\u00f3rego polski nar\u00f3d przez wszystkie nast\u0119pne pokolenia i wieki powinien s\u0142awi\u0107 i wynosi\u0107 w najwi\u0119kszych pochwa\u0142ach jako tego, kt\u00f3ry ten…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6077,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6076","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t