{"id":6084,"date":"2024-12-15T19:06:51","date_gmt":"2024-12-15T17:06:51","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-10\/"},"modified":"2024-12-15T19:06:51","modified_gmt":"2024-12-15T17:06:51","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-10","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-10\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (10)"},"content":{"rendered":"

\"\"Kr\u00f3l Jerzy Boles\u0142aw Trojdenowicz (1323 – 1340)<\/strong><\/p>\n

Polska w czasach kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka mia\u0142a trzech g\u0142\u00f3wnych wrog\u00f3w: luksemburskie Czechy, Brandenburgi\u0119 i Krzy\u017cak\u00f3w. Ci ostatni, po kr\u00f3tkim epizodzie sprzyjania \u0141okietkowi przeciwko Brandenburgii, utworzyli agresywne pa\u0144stwo zakonne ze stolic\u0105 w Malborku. Kr\u00f3l Polski szuka\u0142 oparcia w tzw. obozie papieskim, czyli w\u015br\u00f3d stronnik\u00f3w papie\u017ca Jana XXII, skonfliktowanego w\u00f3wczas z Ludwikiem Wittelsbachem – kr\u00f3lem Niemiec i cesarzem \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego. Najwa\u017cniejszym sprzymierze\u0144cem Polski by\u0142y W\u0119gry, z kt\u00f3rymi sojusz zosta\u0142 pog\u0142\u0119biony w 1320 r. poprzez ma\u0142\u017ce\u0144stwo kr\u00f3la W\u0119gier Karola Roberta z c\u00f3rk\u0105 \u0141okietka El\u017cbiet\u0105. Sojusz polsko-w\u0119gierski okaza\u0142 si\u0119 istotny dla przysz\u0142o\u015bci tak\u017ce Rusi Halicko-Wo\u0142y\u0144skiej, kt\u00f3ra w tym czasie zmaga\u0142a si\u0119 z Tatarami i Litwinami. Po \u015bmierci ksi\u0119cia Lwa I Danielowicza (1301) w\u0142adz\u0119 obj\u0105\u0142 jego syn Jerzy I Halicki (nazywany tak\u017ce Jerzym Lwowicem, ur. mi\u0119dzy 1247 a 1254, zm. w kwietniu 1308). Przeni\u00f3s\u0142 on stolic\u0119 z podupad\u0142ego Lwowa do W\u0142odzimierza Wo\u0142y\u0144skiego, nawi\u0105za\u0142 poprawne stosunki z Polsk\u0105 i W\u0119grami. Propagowa\u0142 na Rusi zachodnioeuropejski etos rycerski. Synowie Jerzego, ksi\u0105\u017c\u0119 wo\u0142y\u0144ski Andrzej II i w\u0142adaj\u0105cy ksi\u0119stwem halickim Lew II, utracili na rzecz Litwy Drohiczyn, a w roku 1323 obaj polegli w bitwie z Tatarami b\u0105d\u017a Litwinami. W maju tego\u017c roku kr\u00f3l polski W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek w li\u015bcie do papie\u017ca pisa\u0142 z \u017calem: \u201eDwaj ostatni Ruscy kr\u00f3lowie, b\u0119d\u0105cy dla Polski tward\u0105 zas\u0142on\u0105 od Tatar\u00f3w, opu\u015bcili ten \u015bwiat i po ich \u015bmierci Polska jest bezpo\u015brednio pod tatarskim zagro\u017ceniem\u201d.<\/em><\/p>\n

\u015amier\u0107 Andrzeja i Lwa, ostatnich ksi\u0105\u017c\u0105t z linii Romana M\u015bcis\u0142awowicza, pozbawi\u0142a pa\u0144stwo halickie rz\u0105dz\u0105cej dynastii. Pocz\u0105tkowo haliccy bojarzy pr\u00f3bowali w\u0142ada\u0107 samodzielnie, ale zagro\u017cenia zewn\u0119trzne – g\u0142\u00f3wnie od strony tatarskiej i coraz agresywniejszego Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego \u2013 zmusza\u0142y do politycznego pragmatyzmu. Tron zosta\u0142 wi\u0119c oddany w 1324 r. Boles\u0142awowi Trojdenowiczowi, wprawdzie polskiemu piastowskiemu ksi\u0119ciu (potomkowi Konrada Mazowieckiego), ale po matce krewnemu Rurykowicz\u00f3w (matka Maria by\u0142a prawnuczk\u0105 kr\u00f3la Daniela I Halickiego). Jednak pomimo przyj\u0119cia wtedy przez Boles\u0142awa imienia Jerzy (po dziadku Jerzym I Halickim) i przej\u015bcia na prawos\u0142awie, nie zdo\u0142a\u0142 \u00f3w w\u0142adca przekona\u0107 do siebie miejscowych bojar\u00f3w, kt\u00f3rzy zarzucali mu ograniczanie ich przywilej\u00f3w i faworyzowanie katolickiej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Czy te zarzuty by\u0142y s\u0142uszne? Nawet je\u015bli tak, to spos\u00f3b okazania swego niezadowolenia by\u0142 tyle\u017c moralnie haniebny, co i politycznie kompromituj\u0105cy, bo samob\u00f3jczy dla od dawna przecie\u017c chwiejnej pa\u0144stwowo\u015bci ksi\u0119stwa – 7.IV.1340 r. otruli oni Boles\u0142awa Jerzego II, czym, wobec bezdzietno\u015bci w\u0142adcy i w\u0142asnej niezdolno\u015bci do przej\u0119cia w\u0142adzy, rzucili sw\u00f3j kraj na pastw\u0119 losu.<\/p>\n

\"MarcelloMarcello Bacciarelli – portret Kazimierza Wielkiego.jpg<\/strong><\/p>\n

Roszczenia do halicko-wo\u0142y\u0144skiej Rusi pocz\u0119li wysuwa\u0107 – opr\u00f3cz zwi\u0105zanych z sob\u0105 umow\u0105 sukcesyjn\u0105 Polski i W\u0119gier – tak\u017ce Tatarzy i Litwini. Wart zauwa\u017cenia jest fakt, \u017ce w tamtym momencie najmniej natarczywo\u015bci okazywa\u0142 kr\u00f3l W\u0119gier Karol Robert, pomimo tradycyjnego podkre\u015blania przez w\u0119gierskich w\u0142adc\u00f3w swych praw do w\u0142adania Haliczem i W\u0142odzimierzem (od pocz\u0105tku XIII wieku nawet tytu\u0142owali siebie \u201ekr\u00f3lami Galitiae et Lodomeriae\u201d) – ot\u00f3\u017c umowa sukcesyjna z Polsk\u0105 niew\u0105tpliwie kr\u0119powa\u0142a W\u0119gry.<\/p>\n

Mord na Boles\u0142awie Jerzym II zosta\u0142 dokonany w czasie, gdy Polsk\u0105 ju\u017c od siedmiu lat w\u0142ada\u0142 syn W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka (zm. 2.III. 1333 r.) \u2013 Kazimierz (1310-1370), zwany dzi\u0119ki wybitnym dokonaniom Wielkim. Natychmiast po owym mordzie kr\u00f3l Kazimierz wjecha\u0142 z niewielk\u0105 grup\u0105 rycerzy do Lwowa i przej\u0105\u0142 skarbiec ksi\u0105\u017c\u0119cy oraz wzi\u0105\u0142 w depozyt zagro\u017cone zasoby katolickich mieszka\u0144c\u00f3w grodu. Wkr\u00f3tce potem, w czerwcu 1340 r., z wi\u0119kszymi ju\u017c si\u0142ami, zaj\u0105\u0142 i przy\u0142\u0105czy\u0142 do Polski ziemi\u0119 sanock\u0105, a reszt\u0119 Rusi halickiej ustanowi\u0142 starostwem, na czele kt\u00f3rego postawi\u0142 jednego z najpot\u0119\u017cniejszych w\u00f3wczas bojar\u00f3w \u2013 Dymitra Detko. Nie by\u0142a to ca\u0142a scheda po Boles\u0142awie Jerzym II, bo wo\u0142y\u0144sk\u0105 jej cz\u0119\u015b\u0107 z \u0141uckiem, Che\u0142mem i Be\u0142zem zagarn\u0119\u0142a Litwa.<\/p>\n

\"\u0413\u0430\u043b\u0438\u0446\u043a\u043e-\u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u0435\u0413\u0430\u043b\u0438\u0446\u043a\u043e-\u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u0435 \u041a\u043d\u044f\u0436\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e, \u0438\u043b\u0438 \u041a\u043e\u0440\u043e\u043b\u0435\u0432\u0441\u0442\u0432\u043e \u0413\u0430\u043b\u0438\u0446\u0438\u0438 \u0438 \u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u0438\u0438<\/strong><\/p>\n

\u00a0W kwestie wschodnie kr\u00f3la Kazimierza III Wielkiego nie mieszali si\u0119 po\u0142udniowi i zachodni s\u0105siedzi Polski. Ale i tak walka o Ru\u015b nie by\u0142a dla niego \u0142atwa. Ju\u017c w 1341 r. zaanga\u017cowali si\u0119 w ni\u0105 Tatarzy, zach\u0119ceni przez t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 bojar\u00f3w, kt\u00f3ra s\u0105dzi\u0142a, \u017ce w\u0142adza chana z du\u017cego dystansu da im wi\u0119cej swobody ni\u017c panowanie polskiego kr\u00f3la. Tatarzy do\u015b\u0107 szybko si\u0119 wycofali z ryzykownej dla siebie rozgrywki, natomiast intensywnie wojowali ksi\u0105\u017c\u0119ta litewscy – Lubart z bra\u0107mi*. Tak wi\u0119c wojna o halicko-wo\u0142y\u0144sk\u0105 Ru\u015b sta\u0142a si\u0119 wojn\u0105 polsko-litewsk\u0105. Konsekwencj\u0105 tego by\u0142o do\u015b\u0107 paradoksalne \u201ezbli\u017cenie\u201d polsko-krzy\u017cackie: wprawdzie w stosunkach kr\u00f3la Kazimierza z Zakonem istnia\u0142y napi\u0119cia, ale n\u0119kaj\u0105c zbrojnie Litw\u0119, Krzy\u017cacy po\u015brednio pomagali Polsce. Owo \u201ezbli\u017cenie\u201d zosta\u0142o udokumentowane zawarciem w 1343 r. \u201epokoju kaliskiego\u201d z Krzy\u017cakami, co wesp\u00f3\u0142 z porozumieniem z Tatarami umo\u017cliwi\u0142o Kazimierzowi Wielkiemu ostatecznie rozstrzygn\u0105\u0107 \u201eproblem ruski\u201d \u2013 w 1349 roku poprowadzi\u0142 swoje wojska na Wo\u0142y\u0144, by zaj\u0105\u0107 spor\u0105 jego cz\u0119\u015b\u0107; ksi\u0105\u017c\u0119 litewski Lubart zachowa\u0142 tylko ziemi\u0119 \u0142uck\u0105, i to przy uznaniu polskiej zwierzchno\u015bci. Kr\u00f3l Kazimierz III Wielki powr\u00f3ci\u0142 wi\u0119c z wyprawy wo\u0142y\u0144skiej do Krakowa jako triumfator, co niew\u0105tpliwie u\u0142atwi\u0142o mu zawrze\u0107 z W\u0119grami korzystny dla Polski uk\u0142ad reguluj\u0105cy interesy obu tych pa\u0144stw na Rusi.<\/p>\n

_________________________________________\u00a0<\/p>\n

*) Lubart z bra\u0107mi<\/strong> – Po \u015bmierci wielkiego ksi\u0119cia litewskiego Giedymina (za\u0142o\u017cyciela dynastii Giedymowicz\u00f3w, <\/strong>ur. ok. 1275, zm. w grudniu 1341) \u2013 pa\u0144stwo litewskie uleg\u0142o podzia\u0142owi mi\u0119dzy jego syn\u00f3w\u00a0: Monwida, Kiejstuta, Olgierda, Narymunta, Koriata, Jawnut\u0119 i Lubarta.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kr\u00f3l Jerzy Boles\u0142aw Trojdenowicz (1323 – 1340) Polska w czasach kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka mia\u0142a trzech g\u0142\u00f3wnych wrog\u00f3w: luksemburskie Czechy, Brandenburgi\u0119 i Krzy\u017cak\u00f3w. Ci ostatni, po…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6085,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6084","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t