{"id":6094,"date":"2024-12-15T19:08:45","date_gmt":"2024-12-15T17:08:45","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-11\/"},"modified":"2024-12-15T19:08:45","modified_gmt":"2024-12-15T17:08:45","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-11","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-11\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (11)"},"content":{"rendered":"

\"\"\u201ePowt\u00f3rne zaj\u0119cie Rusi\u201d \u2013 Jan Matejko <\/em><\/strong><\/p>\n

Obraz przedstawia chwil\u0119 k\u0142adzenia kamienia w\u0119gielnego pod lwowsk\u0105 katedr\u0119 rzymsko-katolick\u0105. Wobec duchowie\u0144stwa cerkiewnego, id\u0105cego w procesji z obrazami cerkiewnymi, kl\u0119cz\u0105 zho\u0142dowani ksi\u0105\u017c\u0119ta – be\u0142zki, wo\u0142y\u0144ski i przemyski. W\u015br\u00f3d gromady czer\u0144c\u00f3w stoj\u0105 we wschodnie he\u0142my przybrani – Lubart – bratanek Olgierda i Daniel z Ostroga. W centralnym punkcie z rusztowania zwisa kamie\u0144 w\u0119gielny maj\u0105cy by\u0107 po\u0142o\u017conym. Kr\u00f3l Kazimierz rzuca w tej chwili pier\u015bcie\u0144 w szczelin\u0119 mi\u0119dzy kamienie fundament\u00f3w <\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong>Wiosn\u0105 1350 roku kr\u00f3lowie Polski i W\u0119gier \u2013 Kazimierz III Wielki i Ludwik W\u0119gierski \u2013 zawarli bardzo wa\u017cny dla przysz\u0142o\u015bci Rusi uk\u0142ad: rz\u0105dzone przez dynasti\u0119 Andegawen\u00f3w W\u0119gry uzna\u0142y Ru\u015b za terytorium przynale\u017cne do Polski, przy czym w przypadku bezpotomnej \u015bmierci kr\u00f3la Kazimierza (a tym samym wyga\u015bni\u0119cia dynastii Piast\u00f3w), Polska z Rusi\u0105 mia\u0142a przypa\u015b\u0107 Andegawenom, gdyby za\u015b Kazimierz sp\u0142odzi\u0142 syna, W\u0119gry mia\u0142yby prawo wykupi\u0107 Ru\u015b za 100 tys. floren\u00f3w.<\/p>\n

To skomplikowane porozumienie wynika\u0142o z wcze\u015bniejszej umowy stron o wzajemnej sukcesji w\u0142adzy. Oczywi\u015bcie polsko-w\u0119gierskie ustalenia ignorowali inni konkurenci w korzystaniu z ziem Rusi. G\u0142\u00f3wni z nich, ksi\u0105\u017c\u0119ta litewscy, jeszcze w tym samym 1350 r. uderzyli na ziemi\u0119 \u0142\u0119czyck\u0105, \u0142ukowsk\u0105, radomsk\u0105 i sandomiersk\u0105. Cho\u0107 zrazu pokonani, szybko ponowili napad \u2013 tym razem wesp\u00f3\u0142 z Tatarami, jako ju\u017c nie pretendentami do w\u0142adzy na Rusi, ale wsp\u00f3lnikami w zdobywaniu \u0142up\u00f3w. Tak\u017ce ten atak zosta\u0142 odparty, jednak kosztem spalonego Lwowa oraz utraconych na jaki\u015b czas W\u0142odzimierza i Be\u0142za. W owej fazie wojny, zapowiadaj\u0105cej si\u0119 na wiele lat, nie dosz\u0142o do istotnych rozstrzygni\u0119\u0107, je\u015bli pomin\u0105\u0107 fakt pojmania w polsk\u0105 niewol\u0119 ksi\u0119cia Lubarta.<\/p>\n

\"PolskaPolska za panowania Kazimierza III Wielkiego <\/strong><\/p>\n

Trudnej wojny o sched\u0119 po ksi\u0119ciu Boles\u0142awie Jerzym II nie m\u00f3g\u0142 prowadzi\u0107 kr\u00f3l Kazimierz samodzielnie i bez pomocy finansowej z zewn\u0105trz. Musia\u0142 anga\u017cowa\u0107 zaci\u0119\u017cne (najemne) wojska oraz nowy i kosztowny rodzaj broni \u2013 artyleri\u0119. Wsparcie militarne otrzymywa\u0142 g\u0142\u00f3wnie ze strony W\u0119gier, natomiast o finanse zabiega\u0142 u papie\u017ca \u2013 z powodzeniem, bo chodzi\u0142o przecie\u017c o wojn\u0119 chrze\u015bcijan z poga\u0144skimi jeszcze wtedy Litwinami.<\/p>\n

Tej ponad 20-letniej wojnie prowadzonej przez Kazimierza Wielkiego zacz\u0119\u0142a z czasem sprzyja\u0107 \u015bwiat\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 bojar\u00f3w i mieszczan Rusi, bowiem dla dalekowzrocznej i \u017cyczliwej wobec nich polityki tego \u015bwiat\u0142ego i sprawiedliwego polskiego w\u0142adcy trudno by\u0142o dostrzec w \u00f3wczesnej sytuacji korzystniejsze rozwi\u0105zanie. Ot\u00f3\u017c kr\u00f3l Kazimierz, pragn\u0105c harmonijnego pa\u0144stwa ze sprawiedliwym roz\u0142o\u017ceniem akcent\u00f3w narodowo\u015bciowych i spo\u0142ecznych, stara\u0142 si\u0119 obdziela\u0107 maj\u0105tkami i przywilejami swych poddanych tak, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 nie tylko szacunek dla siebie, ale i \u2013 a chyba przede wszystkim – aby pozby\u0107 si\u0119 dra\u017cliwych kontrast\u00f3w. W tym celu, mi\u0119dzy innymi, obdarowywa\u0142 \u201eprzemiennie\u201d mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w maj\u0105tkami ziemskimi: ruskich w Polsce, a polskich na Rusi. Ta \u201eprzemienno\u015b\u0107\u201d nada\u0144 maj\u0105tkowych mia\u0142a zapobiec nadmiernemu zr\u00f3\u017cnicowaniu elit na macierzystych ziemiach Polski i w\u0142\u0105czanych do niej wschodnich obszar\u00f3w.<\/p>\n

Je\u015bli chodzi o mieszczan, to Kazimierz Wielki nada\u0142 rozmachu procesowi lokacji miast na prawie magdeburskim (od wtedy cz\u0119sto nazywanym na Rusi prawem polskim). W ten spos\u00f3b w 1356 r. odnowiono lokacj\u0119 zniszczonego Lwowa, co zapocz\u0105tkowa\u0142o jego ponowny rozw\u00f3j i umocnienie rangi tego miasta jako stolicy Rusi Halickiej. Przybywali do\u0144 licznie kupcy z Polski i \u015al\u0105ska, bo st\u0105d mieli \u0142atwiejszy kontakt z atrakcyjnym Wschodem, tak dalszym, jak i krajami tzw. Lewantu*.<\/p>\n

Ale rozw\u00f3j dotyczy\u0142 nie tylko miejskiej sfery – licznie zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 wsie zak\u0142adane na prawie niemieckim i zasiedlane przez polskich ch\u0142op\u00f3w; dzia\u0142o si\u0119 tak nie tylko na halickich ziemiach \u2013 osadnictwo polskie obejmowa\u0142o tak\u017ce Wo\u0142y\u0144. R\u00f3wnolegle z migracj\u0105 Polak\u00f3w na wsch\u00f3d, odbywa\u0142a si\u0119 w kierunkach zachodnich w\u0119dr\u00f3wka Rusin\u00f3w, kt\u00f3rzy zak\u0142adali w g\u00f3rach wsie pasterskie. W efekcie owego osadnictwa dosz\u0142o do zmian etnicznych w \u015brodkowych Karpatach i na Podkarpaciu \u2013 tam, gdzie jeszcze w XIII wieku istnia\u0142y tylko polskie wsie i katolickie parafie, w wieku XIV mo\u017cna ju\u017c by\u0142o napotka\u0107 osady Rusin\u00f3w z prawos\u0142awnymi cerkwiami.<\/p>\n

\"KazimierzKazimierz III Wielki by\u0142 szczeg\u00f3lnie przyjazny \u017bydom i jego rz\u0105dy uwa\u017cane s\u0105 za okres ich wielkiej pomy\u015blno\u015bci. Sprawi\u0142o to, \u017ce Kazimierz uzyska\u0142 przydomek\u00a0\u201eKr\u00f3la ch\u0142op\u00f3w i \u017byd\u00f3w\u201d<\/em>.\u00a0<\/strong><\/p>\n

W wyniku przy\u0142\u0105czenia do Polski Rusi Halickiej pa\u0144stwo Kazimierza Wielkiego pog\u0142\u0119bi\u0142o zr\u00f3\u017cnicowanie etniczne i religijne. Do niemieckich i \u017cydowskich \u201einnowierc\u00f3w\u201d \u017cyj\u0105cych w\u015br\u00f3d katolickich Polak\u00f3w doszli prawos\u0142awni Rusini. Wszystkich ich polski w\u0142adca, ostatni kr\u00f3l z dynastii Piast\u00f3w (zmar\u0142 bezpotomnie), traktowa\u0142 r\u00f3wno. To jego uznaje si\u0119 za prekursora tradycji zwanej polsk\u0105 tolerancj\u0105. Opr\u00f3cz sprawiedliwego traktowania poddanych r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144, kr\u00f3l ten szanowa\u0142 w administrowaniu pa\u0144stwem lokalne struktury w\u0142adzy i zasady ich sprawowania \u2013 w Rusi Halickiej ustanawia\u0142 ruskich starost\u00f3w i zachowa\u0142 tamtejsze s\u0105downictwo oraz liczne urz\u0119dy.<\/p>\n

Po \u015bmierci kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego (5.XI.1370) na tronie polskim zasiad\u0142 Ludwik W\u0119gierski, kt\u00f3ry zgo\u0142a inaczej ni\u017c jego poprzednik potraktowa\u0142 Ru\u015b Halick\u0105 \u2013 ustanowi\u0142 dla niej w\u0119gierskiego namiestnika, by przekszta\u0142ci\u0107 j\u0105 w prowincj\u0119 pa\u0144stwa w\u0119gierskiego. \u00d3w proces zatamowa\u0142a c\u00f3rka Ludwika \u2013 Jadwiga: gdy zosta\u0142a kr\u00f3low\u0105 Polski wyruszy\u0142a zbrojnie na Ru\u015b i na wiele stuleci przywr\u00f3ci\u0142a jej zwi\u0105zek z Rzeczpospolit\u0105.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

*) Lewant<\/strong> (od w\u0142. levante<\/em> \u2013 wsch\u00f3d) \u2013 okre\u015blenie kraj\u00f3w le\u017c\u0105cych na wschodnim, azjatyckim wybrze\u017cu Morza \u015ar\u00f3dziemnego. W obszarze tym znajduj\u0105 si\u0119: Syria, Jordania, Liban, Izrael oraz Autonomia Palesty\u0144ska. W szerszym znaczeniu do Lewantu zalicza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Azj\u0119 Mniejsz\u0105 (Turcja) i Egipt.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201ePowt\u00f3rne zaj\u0119cie Rusi\u201d \u2013 Jan Matejko Obraz przedstawia chwil\u0119 k\u0142adzenia kamienia w\u0119gielnego pod lwowsk\u0105 katedr\u0119 rzymsko-katolick\u0105. Wobec duchowie\u0144stwa cerkiewnego, id\u0105cego w procesji z obrazami cerkiewnymi,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6095,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6094","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t