{"id":6099,"date":"2024-12-15T19:10:18","date_gmt":"2024-12-15T17:10:18","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-12\/"},"modified":"2024-12-15T19:10:18","modified_gmt":"2024-12-15T17:10:18","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-12","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-12\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (12)"},"content":{"rendered":"

\"\"Dymitr z Goraja powstrzymuje Jadwig\u0119 <\/strong>(obraz Jana Matejki)<\/em><\/p>\n

<\/strong>Bezpotomno\u015b\u0107 Kazimierza III Wielkiego i zwi\u0105zane z tym os\u0142abienie polskiego administrowania Rusi\u0105 Halicko-Wo\u0142y\u0144sk\u0105 po jego zgonie (5 XI 1370), sprytnie wykorzystali Litwini \u2013 szybkimi atakami zbrojnymi odzyskali wszystkie wcze\u015bniej utracone ziemie (ksi\u0119stwa: w\u0142odzimierskie, be\u0142skie i che\u0142mskie).<\/p>\n

Tymczasem, zgodnie z polsko-w\u0119giersk\u0105 umow\u0105 sukcesyjn\u0105, na krakowskim tronie zasiad\u0142 Ludwik W\u0119gierski (1326-1382), na p\u00f3\u0142 Polak, jako \u017ce jego matk\u0105 by\u0142a El\u017cbieta \u0141okietk\u00f3wna, c\u00f3rka W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka. Kr\u00f3l ten, na W\u0119grzech z przydomkiem Wielki, nie cieszy\u0142 si\u0119 w Polsce zbytni\u0105 popularno\u015bci\u0105, ale doprowadzi\u0142 m.in. do rozwoju handlu i zapobieg\u0142 rozpadowi kr\u00f3lestwa. W roku 1377 zorganizowa\u0142 zbrojn\u0105 akcj\u0119, w wyniku kt\u00f3rej Be\u0142z, Che\u0142m i Horod\u0142o zosta\u0142y odebrane Litwinom.<\/p>\n

Formalnym w\u0142adc\u0105 Rusi zosta\u0142 wprawdzie Polak ksi\u0105\u017c\u0119 W\u0142adys\u0142aw Opolczyk (jako konieczno\u015b\u0107 wynikaj\u0105ca z polsko-w\u0119gierskiego kompromisu), jednak kraj zosta\u0142 praktycznie opanowany przez W\u0119gr\u00f3w, kt\u00f3rzy osadzili wsz\u0119dzie swoich starost\u00f3w. Ziemi\u0119 w\u0142odzimiersk\u0105 i \u0142uck\u0105 oddano powt\u00f3rnie litewskiemu ksi\u0119ciu Lubartowi, jednak\u017ce ju\u017c jako lennikowi Ludwika.<\/p>\n

Po \u015bmierci kr\u00f3la Ludwika W\u0119gierskiego (10 IX 1382) i dwuletnim okresie bezkr\u00f3lewia, kr\u00f3low\u0105 Polski zosta\u0142a c\u00f3rka Ludwika \u2013 Jadwiga. I to ona, ledwie z \u0107wierci krwi Polka, stan\u0119\u0142a wiosn\u0105 1387r. na czele wyprawy rycerstwa polskiego, kt\u00f3rej celem by\u0142a rewindykacja zaj\u0119tej przez W\u0119gr\u00f3w Rusi Czerwonej. 8 marca 1387 potwierdzi\u0142a przywileje dla Lwowa, gwarantuj\u0105c mu prawo sk\u0142adu*. Tam te\u017c, 26 wrze\u015bnia 1387 z\u0142o\u017cy\u0142 jej ho\u0142d lenny hospodar mo\u0142dawski Piotr I.<\/p>\n

\"Psa\u0142terzPsa\u0142terz floria\u0144ski – tr\u00f3jj\u0119zyczne dzie\u0142o (\u0142acina, polski, niemiecki) zapisane na 296 kartach pergaminowych<\/strong><\/p>\n

W 1397 r. w Inowroc\u0142awiu odby\u0142a zjazd z wielkim mistrzem krzy\u017cackim Konradem von Jungingenem w celu wynegocjowania powrotu do Polski ziemi dobrzy\u0144skiej. Po\u015bwi\u0119\u0107my tej wyj\u0105tkowej postaci nieco wi\u0119cej uwagi.<\/p>\n

Jadwiga Andegawe\u0144ska, urodzona mi\u0119dzy 3.X. 1373, a 18 lutego 1374 w Budzie, zmar\u0142a 17.VII.1399 w Krakowie, by\u0142a najm\u0142odsz\u0105 c\u00f3rk\u0105 Ludwika W\u0119gierskiego i El\u017cbiety Bo\u015bniaczki. Od dzieci\u0144stwa przygotowywano j\u0105 do pe\u0142nienia roli kr\u00f3la, i to wielce o\u015bwieconego. Jadwiga wcze\u015bnie posiad\u0142a umiej\u0119tno\u015b\u0107 czytania, znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyk\u00f3w obcych, zami\u0142owanie do lektury, muzyki, sztuki i nauki. 15 czerwca 1378 zosta\u0142a zar\u0119czona z o\u015bmioletnim Wilhelmem z dynastii Habsburg\u00f3w. Nie by\u0142 to jednak kontrakt nierozerwalny. Podpisano zobowi\u0105zanie, \u017ce strona, kt\u00f3ra zerwa\u0142aby zar\u0119czyny, wyp\u0142aci drugiej stronie 200 000 floren\u00f3w w z\u0142ocie.<\/p>\n

Zanim dosz\u0142o do rozstrzygni\u0119\u0107 matrymonialnych, 2 III 1384 r. na zje\u017adzie szlacheckim w Radomsku obrano Jadwig\u0119 Andegawe\u0144sk\u0105 kr\u00f3lem Polski. Jesieni\u0105 1384 przyby\u0142a ona do Krakowa, gdzie 16 pa\u017adziernika tego\u017c roku zosta\u0142a koronowana na kr\u00f3la Polski. Wobec jej ma\u0142oletnio\u015bci ster rz\u0105d\u00f3w w pa\u0144stwie dzier\u017cyli mo\u017cnow\u0142adcy ma\u0142opolscy, pozostaj\u0105cy w kontakcie z jej matk\u0105 El\u017cbiet\u0105 Bo\u015bniaczk\u0105; nie powo\u0142ano regenta, poniewa\u017c, jak pisze kronikarz kr\u00f3lewski Jan D\u0142ugosz, wszystko co m\u00f3wi\u0142a lub czyni\u0142a znamionowa\u0142o s\u0119dziwego wieku powag\u0119<\/em>.<\/p>\n

Kandydatur\u0119 Wilhelma Habsburga na m\u0119\u017ca Jadwigi usilnie popiera\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 W\u0142adys\u0142aw Opolczyk, kt\u00f3ry nawet opanowa\u0142 24 VIII 1385 zamek wawelski, przygotowuj\u0105c dope\u0142nienie ceremonii ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Panowie krakowscy mieli jednak wobec swojej kr\u00f3lowej zupe\u0142nie inne plany – chc\u0105c zwi\u0105za\u0107 Polsk\u0119 z Litw\u0105, ofiarowali polsk\u0105 koron\u0119 wielkiemu ksi\u0119ciu litewskiemu W\u0142adys\u0142awowi Jagielle, kt\u00f3ry mia\u0142 przyj\u0105\u0107 chrzest wraz ze swoim pa\u0144stwem (unia w Krewie 14 sierpnia 1385). Kasztelan krakowski Dobies\u0142aw Kurozw\u0119cki przep\u0119dzi\u0142 austriackiego pretendenta z zamku. Jan D\u0142ugosz utrzymuje, \u017ce zrozpaczona m\u0142odziutka kr\u00f3lowa pr\u00f3bowa\u0142a w\u00f3wczas wyr\u0105ba\u0107 toporem bram\u0119 wawelsk\u0105, by uciec z mi\u0142o\u015bci\u0105 swojego \u017cycia na \u015al\u0105sk (powstrzyma\u0107 mia\u0142 j\u0105 podskarbi wielki koronny Dymitr z Goraja), jednak\u017ce harmonijny zwi\u0105zek, jaki stworzy\u0142a z Jagie\u0142\u0142\u0105, \u015bwiadczy o innej motywacji jej post\u0119powania ni\u017c uczucie do Habsburga.<\/p>\n

11 stycznia 1386 w Wo\u0142kowysku panowie polscy oznajmili Jagielle, \u017ce Jadwiga zgodzi\u0142a si\u0119 zosta\u0107 jego \u017con\u0105. Kr\u00f3lowa odwo\u0142a\u0142a publicznie swoje zar\u0119czyny z Wilhelmem. Jagie\u0142\u0142o przyby\u0142 do Krakowa, gdzie 15.II.1386 przyj\u0105\u0142 chrzest, a trzy dni p\u00f3\u017aniej po\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w\u0119z\u0142em ma\u0142\u017ce\u0144skim z Jadwig\u0105. Podnios\u0142a uroczysto\u015b\u0107 \u015blubna odby\u0142a si\u0119 w katedrze na Wawelu.<\/p>\n

\"Kr\u00f3lowaKr\u00f3lowa Jadwiga odbiera zamki na Rusi<\/strong> (Micha\u0142 Stachowicz)<\/em><\/p>\n

Historycy wielokrotnie spekulowali na temat relacji pomi\u0119dzy Jadwig\u0105 i jej m\u0119\u017cem, W\u0142adys\u0142awem II Jagie\u0142\u0142\u0105. Dominuje przekonanie, i\u017c Jadwiga by\u0142a w tym politycznym zwi\u0105zku nieszcz\u0119\u015bliwa, ze wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cnic\u0119 wieku, wychowania, kultury itd. Wed\u0142ug odmiennej koncepcji, zaprezentowanej ostatnio, Jagie\u0142\u0142o by\u0142 dla Jadwigi raczej postaci\u0105 ojcowsk\u0105, a ich wsp\u00f3\u0142\u017cycie mog\u0142o mie\u0107 stosunkowo harmonijny charakter.<\/p>\n

Kr\u00f3lowa Jadwiga skupi\u0142a na swoim dworze elit\u0119 intelektualn\u0105 Polski. Zleci\u0142a pierwsze w naszej historii t\u0142umaczenie Ksi\u0119gi Psalm\u00f3w na j\u0119zyk polski (zachowa\u0142 si\u0119 do dzi\u015b egzemplarz tego dzie\u0142a, znany jako Psa\u0142terz Floria\u0144ski). Fundowa\u0142a wiele nowych ko\u015bcio\u0142\u00f3w oraz uposa\u017ca\u0142a ju\u017c istniej\u0105ce klasztory. Opiekowa\u0142a si\u0119 szpitalami. W 1397r. za\u0142o\u017cy\u0142a burs\u0119 dla polskich i litewskich student\u00f3w przy Uniwersytecie Karola w Pradze. W tym te\u017c roku uzyska\u0142a zgod\u0119 papie\u017ca na utworzenie fakultetu teologii na Akademii Krakowskiej.<\/p>\n

\u00a022 VI 1399 r. urodzi\u0142a c\u00f3rk\u0119 El\u017cbiet\u0119 Bonifacj\u0119, kt\u00f3ra zmar\u0142a po trzech tygodniach \u017cycia. Cztery dni p\u00f3\u017aniej umar\u0142a rodzicielka (gor\u0105czka po\u0142ogowa). Kr\u00f3lowa zapisa\u0142a w testamencie sw\u00f3j osobisty maj\u0105tek Akademii Krakowskiej. Kiedy w latach 80. XX wieku otworzono Jej grobowiec stwierdzono, \u017ce klejnoty grobowe wykonane by\u0142y ze sk\u00f3ry i drewna, co \u015bwiadczy o rzetelno\u015bci realizacji owego szlachetnego testamentu.<\/p>\n

Kr\u00f3lowa Polski Jadwiga zosta\u0142a beatyfikowana (31 V 1979) i kanonizowana (8 VI 1997) przez papie\u017ca Jana Paw\u0142a II. \u015awi\u0119ta Jadwiga jest patronk\u0105 Polak\u00f3w i aposto\u0142k\u0105 Litwy. Szczeg\u00f3lnie czci t\u0119 \u015bwietlan\u0105 posta\u0107 m\u0142odzie\u017c akademicka Krakowa, w kt\u00f3rej tradycji jest poddawanie si\u0119 pod Jej opiek\u0119 podczas sesji egzaminacyjnych, poprzez modlitw\u0119 przy grobowcu na Wawelu.<\/p>\n

CDN<\/em><\/strong><\/p>\n

*) Prawo sk\u0142adu<\/strong> – obowi\u0105zek, stawiany kupcom przeje\u017cd\u017caj\u0105cym przez miasto, zatrzymania si\u0119 w nim na pewien okres i wystawienia na sprzeda\u017c przewo\u017conych towar\u00f3w. Stosowane by\u0142o w wiekach XIII – XVIII.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dymitr z Goraja powstrzymuje Jadwig\u0119 (obraz Jana Matejki) Bezpotomno\u015b\u0107 Kazimierza III Wielkiego i zwi\u0105zane z tym os\u0142abienie polskiego administrowania Rusi\u0105 Halicko-Wo\u0142y\u0144sk\u0105 po jego zgonie (5…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6100,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6099","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t