{"id":6103,"date":"2024-12-15T19:14:32","date_gmt":"2024-12-15T17:14:32","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-14\/"},"modified":"2024-12-15T19:14:32","modified_gmt":"2024-12-15T17:14:32","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-14","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-14\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (14)"},"content":{"rendered":"

\"\"\u201e<\/em><\/strong>Zniszczenie Nowogrodu przez Iwana III\u201d. Obraz p\u0119dzla Klaudiusza Lebiediewa. Republika Nowogrodzka pozostawa\u0142a w stosunku lennym do Korony Kr\u00f3lestwa Polskiego zwi\u0105zana osob\u0105 brata Jagie\u0142\u0142y Lingwenem <\/strong><\/p>\n

Po \u015bmierci W\u0142adys\u0142awa II Jagie\u0142\u0142y kr\u00f3lem Polski zosta\u0142 jego najstarszy syn W\u0142adys\u0142aw III Warne\u0144czyk (ur. 31.X.1424 r., zm. 10.XI.1444). Niespe\u0142na 10-letni kr\u00f3lewicz zosta\u0142 koronowany 25 lipca 1434 roku, dzi\u0119ki poparciu m\u0105drego i wp\u0142ywowego biskupa krakowskiego, ksi\u0119dza kardyna\u0142a Zbigniewa Ole\u015bnickiego.<\/p>\n

Przez kilka lat w jego imieniu rz\u0105dy sprawowa\u0142a Rada Opieku\u0144cza i regent w osobie tego\u017c kardyna\u0142a – znamienitej i zas\u0142u\u017conej dla kraju postaci, ale maj\u0105cej wielu wrog\u00f3w w\u015br\u00f3d mo\u017cnych. <\/em><\/strong>Na tronie Litwy W\u0142adys\u0142aw nie zasiad\u0142, wielkim ksi\u0119ciem litewskim obwo\u0142ano jego m\u0142odszego brata Kazimierza Jagiello\u0144czyka. W momencie wst\u0105pienia na tron W\u0142adys\u0142awa III toczy\u0142a si\u0119 wojna polsko-krzy\u017cacka, kt\u00f3r\u0105 zako\u0144czy\u0142 w 1435 r. pok\u00f3j w Brze\u015bciu Kujawskim.<\/p>\n

Natomiast po 4 latach, w 1439 r., w Nowym Mie\u015bcie Korczynie zawi\u0105za\u0142a si\u0119 konfederacja pod przyw\u00f3dztwem niejakiego Spytka z Melsztyna, mo\u017cnow\u0142adcy z Ma\u0142opolski. Owi konfederaci postanowili zamanifestowa\u0107 sw\u00f3j sprzeciw wobec dziesi\u0119ciny oraz wzrostu roli duchownych w \u017cyciu pa\u0144stwa. Wojna domowa zosta\u0142a zako\u0144czona dzi\u0119ki zdecydowanej postawie biskupa Ole\u015bnickiego. W bitwie pod Grotnikami wojska konfederat\u00f3w zosta\u0142y pokonane, a sam Spytko poni\u00f3s\u0142 \u015bmier\u0107.<\/p>\n

\"CenotafCenotaf W\u0142adys\u0142awa Warne\u0144czyka na polu bitwy pod Warn\u0105<\/strong><\/p>\n

17 VII 1440 r. W\u0142adys\u0142aw III zosta\u0142 tak\u017ce kr\u00f3lem W\u0119gier, licz\u0105cych bardzo na pomoc Polski w obronie przed zagra\u017caj\u0105cej im islamskiej Turcji. W Polsce nieobecnego kr\u00f3la zast\u0105pili dwaj namiestnicy, kt\u00f3rzy wkr\u00f3tce popadli w konflikt, co sprawi\u0142o, \u017ce pa\u0144stwu grozi\u0142 powa\u017cny kryzys. <\/em><\/strong>Przez pierwsze dwa lata pobytu na W\u0119grzech W\u0142adys\u0142aw III musia\u0142 rywalizowa\u0107 z El\u017cbiet\u0105 \u2013 wdow\u0105 po zmar\u0142ym w\u0142adcy czeskim i w\u0119gierskim, Albrechcie II, kt\u00f3ra chcia\u0142a osadzi\u0107 na tronie swego nowo narodzonego syna, W\u0142adys\u0142awa Pogrobowca. Zwa\u015bnione strony pogodzi\u0142 papie\u017c Eugeniusz IV, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c przedstawi\u0142 W\u0142adys\u0142awowi III plan powstrzymania pot\u0119gi tureckiej. <\/em><\/strong><\/p>\n

Realizacj\u0119 tego planu rozpocz\u0105\u0142 m\u0142ody kr\u00f3l Polski i W\u0119gier w 1443 r. zbrojn\u0105 wypraw\u0105 przeciwko Turcji, zako\u0144czon\u0105 zwyci\u0119stwem i 10-letnim rozejmem w Segedynie. Jednak za usiln\u0105 namow\u0105 legata papieskiego Juliana Cesariniego (obieca\u0142 on pomoc floty burgundzkiej i weneckiej, co okaza\u0142o si\u0119 obietnic\u0105 bez pokrycia), dwudziestoletni kr\u00f3l zerwa\u0142 rozejm, po czym w 1444 r. poprowadzi\u0142 przeciw Turcji \u017ale przygotowan\u0105 krucjat\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105.<\/p>\n

\"W\u0142adys\u0142awW\u0142adys\u0142aw III Warne\u0144czyk (1434 \u2013 1444)<\/strong><\/p>\n

25-tysi\u0119czna armia z\u0142o\u017cona z oddzia\u0142\u00f3w polskich, w\u0119gierskich i wo\u0142oskich, po pocz\u0105tkowych sukcesach ponios\u0142a sromotn\u0105 kl\u0119sk\u0119 10.XI.1444 r. w bitwie pod Warn\u0105 nad Morzem Czarnym. Kr\u00f3l prawdopodobnie zgin\u0105\u0142 w tej bitwie, przez co zwiemy go Warne\u0144czykiem. Poniewa\u017c nie odnaleziono cia\u0142a (a by\u0142o \u0142atwo rozpoznawalne, bo u jednej ze st\u00f3p W\u0142adys\u0142aw mia\u0142 6 palc\u00f3w), snuto domniemania o istnieniu (w niewoli lub ukryciu) \u017cywego Warne\u0144czyka. \u00d3w stan niepewno\u015bci by\u0142 na r\u0119k\u0119 opozycyjnym do Jagiellon\u00f3w niekt\u00f3rym mo\u017cnow\u0142adcom polskim, jednak cho\u0107 z powodu konfliktu dosz\u0142o do 3-letniego bezkr\u00f3lewia, ukoronowano wreszcie 25.VI.1447 r. jako kr\u00f3la Polski wielkiego ksi\u0119cia litewskiego Kazimierza Jagiello\u0144czyka (1427-1492).<\/p>\n

Kazimierz IV Andrzej Jagiello\u0144czyk przeszed\u0142 do historii jako jeden z najaktywniejszych polskich w\u0142adc\u00f3w. Za jego panowania Korona, pokonuj\u0105c zakon krzy\u017cacki w wojnie trzynastoletniej, odzyska\u0142a \u2013 po 158 latach \u2013 Pomorze Gda\u0144skie, a dynastia Jagiellon\u00f3w sta\u0142a si\u0119 jednym z czo\u0142owych dom\u00f3w panuj\u0105cych w Europie.<\/p>\n

Zdecydowany przeciwnik magnaterii, przyczyni\u0142 si\u0119 m.in. do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmik\u00f3w. Jednakowo\u017c uwik\u0142anie Polski i Litwy w d\u0142ugotrwa\u0142e walki z Krzy\u017cakami os\u0142abi\u0142o ochron\u0119 wschodnich terytori\u00f3w, co wykorzystywali w\u0142adcy pot\u0119\u017cniej\u0105cego Wielkiego Ksi\u0119stwa Moskiewskiego. Szczeg\u00f3lnie skutecznym w tym dziele by\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 Iwan III (1440-1505), zwany Wielkim i Srogim. Zjednoczy\u0142 on wiele ziem ruskich wok\u00f3\u0142 ksi\u0119stwa moskiewskiego, wysun\u0105\u0142 te\u017c pretensje terytorialne wobec ziem Litwy. Gdy zaatakowa\u0142 Nowogr\u00f3d Wielki, kr\u00f3l Kazimierz IV Jagiello\u0144czyk nie by\u0142 w stanie udzieli\u0107 pomocy obleganemu miastu, w wyniku czego 14 stycznia 1478 r. \u201eMoskwicini\u201d wch\u0142on\u0119li t\u0119 specyficzn\u0105 w\u00f3wczas kupieck\u0105 \u201erepublik\u0119\u201d.<\/p>\n

\"IwanIwan III Srogi – S\u0142owo \u201esrogi\u201d, \u201egro\u017any\u201d nie oznacza\u0142o tyranii, lecz wyra\u017ca\u0142o idea\u0142 cara.<\/strong><\/p>\n

W 1480 r. Srogi ostatecznie uwolni\u0142 Moskw\u0119 od resztek w\u0142adzy Wielkiej Ordy Tatarskiej, co uznaje si\u0119 za umowny koniec 250-letniej niewoli mongolskiej, zapocz\u0105tkowanej kl\u0119sk\u0105 nad Ka\u0142k\u0105. Po\u015blubiwszy za\u015b ksi\u0119\u017cniczk\u0119 z Konstantynopola, Zoe Paleolog*, przyj\u0105\u0142 do herbu dwug\u0142owego or\u0142a bizanty\u0144skiego i pocz\u0105\u0142 wyst\u0119powa\u0107 w roli dziedzica cesarstwa wschodniego i samodzier\u017ccy Wszech Rusi.<\/p>\n

W 1482 r. Iwan III Srogi zorganizowa\u0142 wielki najazd Tatar\u00f3w krymskich na ziemie Rusi obj\u0119te litewskim panowaniem, w wyniku czego spaleniu uleg\u0142 m.in. Kij\u00f3w. Po \u015bmierci kr\u00f3la Kazimierza Jagiello\u0144czyka, w 1492 roku, ten\u017ce knia\u017a rozpocz\u0105\u0142 wojn\u0119 z Wielkim Ksi\u0119stwem Litewskim.<\/p>\n

W styczniu 1493 roku po raz pierwszy u\u017cy\u0142 w korespondencji do ksi\u0119cia Aleksandra Jagiello\u0144czyka** okre\u015blenia siebie jako „gosudara wszystkiej Rusi”<\/em>, co adresat wykpi\u0142. Zaci\u0119ty w nienawi\u015bci, srogi Iwan montowa\u0142 anty jagiello\u0144sk\u0105 koalicj\u0119, przyci\u0105gaj\u0105c do wsp\u00f3\u0142pracy chana krymskiego Mengli-Gireja, kr\u00f3la w\u0119gierskiego Macieja Korwina i hospodara mo\u0142dawskiego Stefana. W tym samym celu nawi\u0105za\u0142 stosunki dyplomatyczne z cesarsk\u0105 dynasti\u0105 Habsburg\u00f3w.<\/p>\n

\"AleksanderAleksander Jagiello\u0144czyk i Helena Moskiewska wielka ksi\u0119\u017cna litewska i tytularna kr\u00f3lowa Polski ksi\u0119\u017cna Rusi, ksi\u0119\u017cniczka Moskwy, c\u00f3rka wielkiego ksi\u0119cia moskiewskiego\u00a0 Iwana III\u00a0 i Zofii (Zoe) Paleolog o bizantyjskich korzeniach\u00a0 <\/strong><\/p>\n

Moskwicini nie przebierali w \u015brodkach dla zagrabiania cudzych terytori\u00f3w: przekupstwo, zdrada, intryga, inspirowanie do bratob\u00f3jczych walk, si\u0142owe wreszcie zmuszanie ksi\u0105\u017c\u0105t do uleg\u0142o\u015bci, by\u0142y stosowane nagminnie. Ruscy kniazie za\u015b, osamotnieni, nie byli w stanie przeciwdzia\u0142a\u0107 przemocy, przy czym wielu z nich przyjmowa\u0142o pozycje nawet swoistej nadgorliwo\u015bci, czynnie pomagaj\u0105c agresorom w wyrywaniu Litwinom kolejnych k\u0105sk\u00f3w ruskiej ziemi. Iwan III Srogi wymusi\u0142 w 1494 r. na Litwie traktat cynicznie nazwany \u201ewiecznym pokojem\u201d, kt\u00f3ry akceptowa\u0142 \u201enowe nabytki\u201d Moskwician. Ma\u0142o tego, dyplomaci litewscy zgodzili si\u0119 na u\u017cywanie przez Iwana Srogiego tytu\u0142u wielkiego ksi\u0119cia ca\u0142ej Rusi – s\u0105dzili naiwnie, \u017ce t\u0105 kokieteryjn\u0105 uleg\u0142o\u015bci\u0105 zgasz\u0105 apetyt \u017car\u0142ocznego Iwana. No wi\u0119c \u2013 nomen omen – srodze si\u0119 pomylili, bo ani Srogi si\u0119 nie nasyci\u0142, ani jego nast\u0119pcy, szczeg\u00f3lnie psychopatyczny wnuk Iwan Gro\u017any, kt\u00f3ry za par\u0119 dziesi\u0119cioleci p\u00f3jdzie \u015bladami dziadka i przyjmie tytu\u0142 cara Wszechrusi.<\/p>\n

Wracaj\u0105c za\u015b do traktatu z 1494 r., Iwan III widz\u0105c \u015blep\u0105 determinacj\u0119 Aleksandra Jagiello\u0144czyka w normowaniu z nim stosunk\u00f3w, wcisn\u0105\u0142 mu za \u017con\u0119 swoj\u0105 c\u00f3rk\u0119 Helen\u0119 z przykazaniem, aby ta pozosta\u0142a przy wierze przodk\u00f3w. Zgodnie z niecnym zamierzeniem, nied\u0142ugo potem \u00f3w zabieg sta\u0142 si\u0119 pretekstem do wzniecenia w 1500 roku nowej wojny, tym razem \u201ew obronie\u201d rzekomo dyskryminowanego na Litwie prawos\u0142awia. Wojna ta by\u0142a pocz\u0105tkiem d\u0142ugiej, bo trwaj\u0105cej trzy stulecia, serii zbrojnych konflikt\u00f3w polsko-moskiewskich.<\/p>\n

\u00a0Adam<\/strong> JERSCHINA<\/strong><\/p>\n

\u00a0 _____________________________________________<\/strong><\/p>\n

*) Zoe <\/strong>(Zofia) Paleolog<\/strong>, druga \u017cona Iwana III Srogiego, by\u0142a ostatni\u0105 przedstawicielk\u0105 dynastii panuj\u0105cej do 1453 roku w Konstantynopolu. \u00d3w maria\u017c by\u0142 pretekstem do przyj\u0119cia przez Rosj\u0119 dwug\u0142owego or\u0142a jako herbu oraz do \u201enobilitacji\u201d Moskwy na \u201etrzeci Rzym\u201d (po Rzymie i Konstantynopolu). Na polecenie Iwana III rozbudowano Kreml, za\u015b \u015bwi\u0119tego Jerzego na koniu przyj\u0119to za herb stolicy ksi\u0119stwa – Moskwy.<\/p>\n

**) Aleksander Jagiello\u0144czyk<\/strong> (1461-1506) \u2013 od 20.VII.1492 wielki ksi\u0105\u017c\u0119 litewski, od 1501 kr\u00f3l Polski; czwarty syn Kazimierza Jagiello\u0144czyka i El\u017cbiety Habsburskiej, po \u015bmierci ojca obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 nad Wielkim Ksi\u0119stwem Litewskim, co r\u00f3wnoznaczne by\u0142o z zerwaniem unii personalnej pomi\u0119dzy Litw\u0105 i Koron\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eZniszczenie Nowogrodu przez Iwana III\u201d. Obraz p\u0119dzla Klaudiusza Lebiediewa. Republika Nowogrodzka pozostawa\u0142a w stosunku lennym do Korony Kr\u00f3lestwa Polskiego zwi\u0105zana osob\u0105 brata Jagie\u0142\u0142y Lingwenem Po…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6104,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6103","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t