{"id":6157,"date":"2024-12-15T19:22:59","date_gmt":"2024-12-15T17:22:59","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-18\/"},"modified":"2024-12-15T19:22:59","modified_gmt":"2024-12-15T17:22:59","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-18","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-18\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (18)"},"content":{"rendered":"

\"\u201eKazanie\u201eKazanie Skargi\u201d<\/em> (Jan Matejko). Kr\u00f3lewski kaznodzieja straszy\u0142 upadkiem Rzeczpospolitej pod ciosami Turk\u00f3w jako kar\u0105 za tolerowanie innowierc\u00f3w, czyli szlachty przechodz\u0105cej do nowo powsta\u0142ych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w protestanckich<\/strong><\/strong><\/p>\n

Unia polsko-litewska 1569 spowodowa\u0142a rozprzestrzenienie si\u0119 zachodnioeuropejskich pr\u0105d\u00f3w kulturowych istniej\u0105cych ju\u017c w Koronie (rdzennej Polsce) na wschodnie kresy Rzeczypospolitej. Szczeg\u00f3lnie istotne w\u00f3wczas by\u0142y przemiany w sferze religijnej. Poniewa\u017c duchowni Cerkwi prawos\u0142awnej nie dostawali impuls\u00f3w reformatorskich od swego patriarchatu skr\u0119powanego tureckim panowaniem w Konstantynopolu, zaistnia\u0142 oddolny \u015bwiecki ruch odnowy wiary prawos\u0142awnej, ale i zwrot wielu Rusin\u00f3w ku Ko\u015bcio\u0142owi katolickiemu i reformacji*.<\/p>\n

W odnowie Cerkwi aktywni byli mieszczanie tworz\u0105cy bractwa cerkiewne (organizacyjnie wzorowane na cechach rzemie\u015blniczych) i ruscy magnaci. Bractwa pocz\u0105tkowo dba\u0142y o stan cerkiewnych obiekt\u00f3w oraz utrzymanie duchownych, a z czasem zaj\u0119\u0142y si\u0119 tak\u017ce o\u015bwiat\u0105 – zak\u0142ada\u0142y szko\u0142y i drukarnie. Wiele dobrego dla wiernych Cerkwi prawos\u0142awnej zrobi\u0142 wojewoda kijowski – knia\u017a Konstanty Wasyl Ostrogski, kt\u00f3ry w 1576 roku w rodzimym Ostrogu za\u0142o\u017cy\u0142 Akademi\u0119 Ostrogsk\u0105. Dzi\u0119ki sprowadzonym z zagranicy profesorom, prawos\u0142awni studenci uczyli si\u0119 tam nie tylko swoich j\u0119zyk\u00f3w kanonicznych (greki i starocerkiewnos\u0142owia\u0144skiego), ale i \u0142aciny koniecznej do intelektualnego funkcjonowania w Rzeczypospolitej.<\/p>\n

\"PatriarchaPatriarcha konstantynopolita\u0144ski Jeremiasz II<\/strong><\/p>\n

Zaistnienie i rozw\u00f3j protestanckich wsp\u00f3lnot chrze\u015bcija\u0144skich, a tak\u017ce zagro\u017cenie ze strony \u015bwiata Islamu, niepokoi\u0142o Stolic\u0119 Apostolsk\u0105 tak powa\u017cnie, \u017ce wr\u00f3cono tam do koncepcji zjednoczenia wyzna\u0144, jaka powsta\u0142a w XV wieku i nawet zaowocowa\u0142a epizodycznie po\u0142\u0105czeniem si\u0119 Ko\u015bcio\u0142\u00f3w prawos\u0142awnego i katolickiego (unia florencka 1439**). Dla realizacji owej koncepcji papie\u017c Grzegorz XIII powo\u0142a\u0142 kongregacj\u0119 do spraw wschodnich i kolegium greckie. Potrzeba zjednoczenia Ko\u015bcio\u0142\u00f3w by\u0142a podnoszona w Rzeczypospolitej ju\u017c w pierwszej po\u0142owie XVI wieku. Czo\u0142owymi tego or\u0119downikami byli jezuici, a szczeg\u00f3lnie ich najwybitniejszy polski przedstawiciel Piotr Skarga, kt\u00f3ry zach\u0119ca\u0142 Rusin\u00f3w do uznania zwierzchnictwa papie\u017ca w swoim dziele \u201eO jedno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a Bo\u017cego\u201d.<\/em><\/p>\n

\"Biskup<\/em>Biskup \u0142ucko-ostrogski Cyryl Terlecki – egzarcha patriarchy konstantynopolita\u0144skiego Jeremiesza II \u00a0<\/strong><\/p>\n

Pierwsze kroki ku zjednoczeniu Ko\u015bcio\u0142\u00f3w czynili wys\u0142annicy papie\u017ca, m.in. nuncjusz Alberto Bolognetti. Rozmawiaj\u0105c ze \u015bwiat\u0142ymi przedstawicielami Cerkwi, przede wszystkim z kniaziem Konstantym Ostrogskim, pocz\u0105tkowo m\u00f3wili nie tyle o unii, co uznaniu przez Cerkiew reformy kalendarzowej z 1582 roku i utworzeniu samodzielnego patriarchatu w Rzeczypospolitej. Knia\u017a zrazu nie wykazywa\u0142 wrogo\u015bci wobec proponowanych innowacji (akurat wtedy stara\u0142 si\u0119 o wstawiennictwo papie\u017ca przy pozyskiwaniu uczonych do swojej Akademii, a tak\u017ce o pomoc w odzyskaniu d\u00f3br utraconych w Czechach i na W\u0119grzech), jednak p\u00f3\u017aniej by\u0142 ich zdecydowanym przeciwnikiem, zw\u0142aszcza zwierzchnictwa papie\u017ca nad Cerkwi\u0105.<\/p>\n

\"UniwersytetUniwersytet Pa\u0144stwowy Akademia Ostrogska (widok wsp\u00f3\u0142czesny)<\/strong><\/p>\n

W tym stanie rzeczy prze\u0142omow\u0105 w zabiegach o uni\u0119 sta\u0142a si\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Rzeczypospolitej, w okresie 1588-89, patriarchy konstantynopolita\u0144skiego Jeremiasza II, kt\u00f3ry m.in. zobowi\u0105za\u0142 biskup\u00f3w do odbywania corocznych synod\u00f3w o tematyce reformatorskiej. Tak\u017ce obdarzy\u0142 on dwa najwi\u0119ksze bractwa cerkiewne \u2013 we Lwowie i Wilnie \u2013 przywilejem stauropigii, czyli wy\u0142\u0105czy\u0142 je spod jurysdykcji miejscowych biskup\u00f3w prawos\u0142awnych (w\u0142adyk\u00f3w). Ten pomys\u0142 nie by\u0142 najszcz\u0119\u015bliwszy – doprowadzi\u0142 do konfliktu bractw z hierarchami, dla kt\u00f3rych owa zwierzchno\u015b\u0107 mia\u0142a wielkie znaczenie tak presti\u017cowe, jak i \u017cyciowe.<\/p>\n

Kiepskie rezultaty dzia\u0142a\u0144 patriarchy Jeremiasza w Rzeczypospolitej by\u0142y prawdopodobnie przyczyn\u0105 jego uleg\u0142o\u015bci wobec postulatu cara Borysa Godunowa, aby ustanowi\u0107 patriarchat w Moskwie i tym samym da\u0107 jej religijn\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 oraz mo\u017cno\u015b\u0107 podporz\u0105dkowywania sobie wyznawc\u00f3w prawos\u0142awia w pa\u0144stwie polsko-litewskim.<\/p>\n

\"SytuacjaSytuacja wyznaniowa w I Rzeczypospolitej w 1573 roku. Na zielono zaznaczone zosta\u0142y obszary, zdominowane przez wyznawc\u00f3w prawos\u0142awia<\/strong><\/p>\n

Zaniepokoi\u0142o to wiernych Cerkwi z terytorium Rzeczypospolitej i spowodowa\u0142o zintensyfikowanie dzia\u0142a\u0144 unijnych. Tym razem z inicjatyw\u0105 wyszli prawos\u0142awni biskupi, kt\u00f3rzy przez zwi\u0105zek z papiestwem chcieli wzmocnienia Cerkwi wzorem potrydenckiego Ko\u015bcio\u0142a katolickiego***. Do rozm\u00f3w z w\u0142adykami przyst\u0105pili przedstawiciele kr\u00f3la i hierarchowie katoliccy ze Lwowa (abp Jan Dymitr Solikowski) i \u0141ucka (bp Bernard Maciejowski). W czerwcu 1595 r. ustalono warunki przysz\u0142ej unii (te, na kt\u00f3re godzi\u0142a si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 prawos\u0142awnego episkopatu), a we wrze\u015bniu tego\u017c roku w Krakowie odby\u0142a si\u0119 narada delegat\u00f3w obu Ko\u015bcio\u0142\u00f3w z nuncjuszem papieskim Malaspin\u0105. Po dokonaniu uzgodnie\u0144 delegacja prawos\u0142awna, z w\u0142adykami: w\u0142odzimierskim Hipacym Pociejem i \u0142uckim Cyrylem Terleckim na czele, uda\u0142a si\u0119 do Rzymu.<\/p>\n

\"WojewodaWojewoda kijowski – knia\u017a Konstanty Wasyl Ostrogski<\/strong><\/p>\n

Uroczystego og\u0142oszenia aktu unii dokona\u0142 23 XII 1595 r. papie\u017c Klemens VIII. Prawos\u0142awni w Rzeczypospolitej mieli przyj\u0105\u0107 dogmaty Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i uzna\u0107 zwierzchnictwo papie\u017ca, natomiast zachowywali wschodni obrz\u0105dek liturgiczny, ma\u0142\u017ce\u0144stwa ksi\u0119\u017cy, kalendarz julia\u0144ski i znaczn\u0105 samodzielno\u015b\u0107 administracyjn\u0105.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/em><\/strong>
adam.jerschina@onet.pl <\/em><\/p>\n

_________________________________________<\/p>\n

*) Reformacja<\/strong> \u2013 ruch religijno-polityczno-spo\u0142eczny zapocz\u0105tkowany przez Marcina Lutra w XVI wieku (a zainspirowany ruchem husyckim w XV w.), maj\u0105cy na celu odnow\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa. By\u0142 reakcj\u0105 na negatywne zjawiska, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w rzymsko-katolickiej hierarchii ko\u015bcielnej, a tak\u017ce stanowi\u0142 opozycj\u0119 do katolickiej doktryny dogmatycznej. W wyniku reformacji wy\u0142ania\u0142y si\u0119 sukcesywnie nowe od\u0142amy chrze\u015bcija\u0144stwa (luteranizm, anglikanizm, kalwinizm, baptyzm, adwentyzm, \u2026), nazwane protestanckimi po<\/strong> prote\u015bcie z\u0142o\u017conym przez luteran\u00f3w 6 ksi\u0119stw i 14 miast w 1529 roku podczas sejmu Rzeszy w Spirze przeciw uchwale zabraniaj\u0105cej przechodzenia na luteranizm.<\/p>\n

**) Unia florencka<\/strong> \u2013 unia Ko\u015bcio\u0142\u00f3w katolickiego i prawos\u0142awnego og\u0142oszona bull\u0105 Laetentur coeli <\/em>(Niech si\u0119 raduj\u0105 niebiosa<\/em>) papie\u017ca Eugeniusza IV na Soborze florenckim 6 lipca 1439. Po negocjacjach przedstawicieli papie\u017ca i Ko\u015bcio\u0142a katolickiego z delegacj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a wschodniego, kierowan\u0105 przez cesarza bizantyjskiego Jana VIII Paleologa i patriarch\u0119 konstantynopolita\u0144skiego J\u00f3zefa II, strony postanowi\u0142y zako\u0144czy\u0107 roz\u0142am Ko\u015bcio\u0142\u00f3w, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142 w 1054 roku (schizma wschodnia). Jednak\u017ce unia ta szybko obumar\u0142a, poniewa\u017c wynika\u0142a tylko z dora\u017anych cel\u00f3w politycznych \u2013 szczeg\u00f3lnie chodzi\u0142o cesarzowi o pomoc wojskow\u0105 w obronie Konstantynopola przed armi\u0105 osma\u0144sk\u0105. Gdy plan si\u0119 nie powi\u00f3d\u0142 (Turcy zdobyli miasto w 1453 r.), patriarchat zignorowa\u0142 postanowienia unii, by ostatecznie w 1484 r. j\u0105 formalnie odwo\u0142a\u0107. <\/sup>O hipokryzji w jej zawieraniu dobitnie \u015bwiadczy fakt, \u017ce niemal ca\u0142e duchowie\u0144stwo prawos\u0142awne by\u0142o (i jest zreszt\u0105 do dzi\u015b) przeciwne unii – krytyk\u0119 unii podnosi\u0142o m.in. \u015brodowisko mnich\u00f3w mistycznego nurtu zwanego hezychazmem, a tak\u017ce duchowni stoj\u0105cy na czele ko\u015bcio\u0142\u00f3w wschodnich z teren\u00f3w zaj\u0119tych przez muzu\u0142man\u00f3w, dla kt\u00f3rych unia by\u0142a zdrad\u0105 wiary i nie mia\u0142a korzy\u015bci politycznych; kler ruski uzna\u0142 unionist\u00f3w za heretyk\u00f3w. Po stronie unii natomiast stan\u0119\u0142y warstwy intelektualne gin\u0105cego Cesarstwa, a zw\u0142aszcza ci, kt\u00f3rzy po upadku Konstantynopola emigrowali do Italii.<\/p>\n

***) W latach 1545-1563 w Trydencie (Italia) odby\u0142y si\u0119 obrady soboru zwanego trydenckim<\/strong>, kt\u00f3rego zadaniem by\u0142o znalezienie nowej drogi dla Ko\u015bcio\u0142a katolickiego wobec ruch\u00f3w reformatorskich, jakie obj\u0119\u0142y bez ma\u0142a ca\u0142\u0105 Europ\u0119. Tam narodzi\u0142a si\u0119 tzw. kontrreformacja.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eKazanie Skargi\u201d (Jan Matejko). Kr\u00f3lewski kaznodzieja straszy\u0142 upadkiem Rzeczpospolitej pod ciosami Turk\u00f3w jako kar\u0105 za tolerowanie innowierc\u00f3w, czyli szlachty przechodz\u0105cej do nowo powsta\u0142ych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w protestanckich…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6158,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6157","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t