{"id":6180,"date":"2024-12-15T19:28:46","date_gmt":"2024-12-15T17:28:46","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-21\/"},"modified":"2024-12-15T19:28:46","modified_gmt":"2024-12-15T17:28:46","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-21","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-21\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (21)"},"content":{"rendered":"

\"ZygmuntZygmunt III Waza \u2013 portret Marcina Kobera<\/em><\/strong><\/p>\n

<\/strong>W pierwszych kilkunastu latach sprawowania w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej w Rzeczypospolitej, Zygmunt III Waza najwi\u0119cej uwagi po\u015bwi\u0119ca\u0142 wszystkiemu co zwi\u0105zane z dziedzictwem korony szwedzkiej. Po \u015bmierci w 1592 r. jego ojca \u2013 kr\u00f3la Jana III – Zygmunt zosta\u0142 formalnie tak\u017ce kr\u00f3lem Szwecji. Powsta\u0142a w\u00f3wczas personalna unia polsko-szwedzka. Sukcesor, zanim wyprawi\u0142 si\u0119 za Ba\u0142tyk po koron\u0119, musia\u0142 najpierw zagwarantowa\u0107 lutera\u0144skim poddanym poszanowanie ich religijnego wyboru i zapewni\u0107, \u017ce nigdy nie podejmie pr\u00f3b katolicyzowania Kr\u00f3lestwa Trzech Koron. Po dope\u0142nieniu tych formalno\u015bci, 19.II. 1594r. zosta\u0142 wraz z \u017con\u0105 uroczy\u015bcie koronowany w katedrze w Uppsali na kr\u00f3la Szwecji.<\/p>\n

Przeciwna katolickiemu kr\u00f3lowi protestancka opozycja pod wodz\u0105 regenta ksi\u0119cia Karola Suderma\u0144skiego doprowadzi\u0142a do buntu w Szwecji. Zygmunt stan\u0105\u0142 na czele korpusu interwencyjnego, jednak wobec braku synchronizacji dzia\u0142a\u0144 ze swoimi szwedzkimi sojusznikami poni\u00f3s\u0142 pora\u017ck\u0119 w bitwie pod Link\u00f6ping w 1598 r. To doprowadzi\u0142o do jego detronizacji przez Riksdag w 1599 r.<\/p>\n

Zygmunt III Waza by\u0142 zdeklarowanym katolikiem i aktywnym stronnikiem kontrreformacji. Poddaj\u0105c si\u0119 wp\u0142ywom jezuit\u00f3w Piotra Skargi i Bernarda Go\u0142y\u0144skiego oraz prymasa Stanis\u0142awa Karnkowskiego umacnia\u0142 si\u0119 w nietolerancji wobec r\u00f3\u017cnowierc\u00f3w. D\u0105\u017cy\u0142 do \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z papiestwem i katolickimi Habsburgami, w 1592 r. zawar\u0142 zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski z arcyksi\u0119\u017cniczk\u0105 Ann\u0105 Habsbur\u017cank\u0105. Poniewa\u017c w 1589 r. Moskwa sta\u0142a si\u0119 siedzib\u0105 patriarchatu, kt\u00f3ry zamierza\u0142 rozci\u0105gn\u0105\u0107 swoj\u0105 zwierzchno\u015b\u0107 na biskup\u00f3w prawos\u0142awnych Rzeczypospolitej, kr\u00f3l Zygmunt gor\u0105co wspiera\u0142 zabiegi o zjednoczenie Ko\u015bcio\u0142\u00f3w katolickiego i prawos\u0142awnego, zako\u0144czone Uni\u0105 brzesk\u0105 w 1596 r. W tym\u017ce roku Zygmunt III rozpocz\u0105\u0142 przeprowadzk\u0119 do Warszawy swojego dworu ze spalonego rok wcze\u015bniej Zamku Kr\u00f3lewskiego na Wawelu. Po 1611 r. Warszawa sta\u0142a si\u0119 Miastem Rezydencjonalnym Jego Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci.<\/p>\n

\"KozackiKozacki ogniomistrz<\/strong><\/p>\n

Oficjaln\u0105 stolic\u0105 Kr\u00f3lestwa Polskiego pozosta\u0142 jednak nadal Krak\u00f3w, w kt\u00f3rym dokonywano prawie wszystkich kolejnych koronacji, a tak\u017ce pozostawiono siedziby najwa\u017cniejszych instytucji, jak Skarbca Koronnego czy depozytariusza kr\u00f3lewskich insygni\u00f3w. O silnie kontrreformatorskiej determinacji kr\u00f3la Zygmunta III \u015bwiadczy mi\u0119dzy innymi fakt, \u017ce w 1611 r. wym\u00f3g\u0142 on na ksi\u0119ciu Janie Zygmuncie Hohenzollernie zgod\u0119 na budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Kr\u00f3lewcu, a w 1619 r. kaplicy w \u015awi\u0119tej Lipce, gdzie w 1630 r. osiedlili si\u0119 jezuici. Podobnie pod naciskiem kr\u00f3la zagwarantowano swobod\u0119 religijn\u0105 katolikom w Kurlandii w 1617 r., gdzie pierwsze ko\u015bcio\u0142y katolickie po protestantyzacji kraju powsta\u0142y ponownie w po\u0142owie XVII w.<\/p>\n

Kr\u00f3la Zygmunta III Waz\u0119 nie interesowa\u0142y problemy po\u0142udniowo-wschodnich obszar\u00f3w Rzeczypospolitej. Pozostawi\u0142 je w gestii kanclerza Jana Zamoyskiego, kt\u00f3ry w 1595 r., realizuj\u0105c stare plany Stefana Batorego, zaj\u0105\u0142 zbrojnie Mo\u0142dawi\u0119 jako polskie lenno. W kampanii mo\u0142dawskiej wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 hetman Stanis\u0142aw \u017b\u00f3\u0142kiewski, kt\u00f3ry by\u0142 sta\u0142ym doradc\u0105 Jana Zamoyskiego. Dzi\u0119ki jego protekcji dosta\u0142 bu\u0142aw\u0119 poln\u0105 koronn\u0105, a w 1590 r. zosta\u0142 kasztelanem lwowskim. Uczestnicz\u0105c u boku Zamoyskiego w wyprawie do Mo\u0142dawii w celu osadzenia na tamtejszym tronie polskiego lennika Jeremiego Mohy\u0142y, wzi\u0105\u0142 w 1595 r. udzia\u0142 w pierwszej bitwie pod Cecor\u0105 przeciwko Turkom, a w 1596 r. st\u0142umi\u0142 powstanie Semena Nalewajki, kt\u00f3re by\u0142o jednym z wielu zaistnia\u0142ych na tle zatarg\u00f3w z Kozakami o stworzenie z nich sta\u0142ej armii \u2013 tzw. Kozak\u00f3w rejestrowych – na \u017co\u0142dzie Rzeczypospolitej. Bunt Semena Nalewajki zapisa\u0142 si\u0119 do\u015b\u0107 mocno w historii z tego g\u0142\u00f3wnie powodu, \u017ce w niejasnych okoliczno\u015bciach dosz\u0142o w\u00f3wczas do wymordowania kozackich je\u0144c\u00f3w. Sam \u017b\u00f3\u0142kiewski t\u0142umaczy\u0142 \u00f3w haniebny akt samowol\u0105 wojska, ale faktem jest te\u017c to, \u017ce hetman obieca\u0142 kapituluj\u0105cemu Nalewajce darowanie \u017cycia, co nie zosta\u0142o zrealizowane – podobno za zgod\u0105 kr\u00f3la, a wbrew \u017b\u00f3\u0142kiewskiemu. Z innych \u00f3wczesnych bunt\u00f3w kozackich krwawo st\u0142umionych przez wojska koronne i pospolite ruszenie nale\u017cy wymieni\u0107 powstanie Kosi\u0144skiego w latach 1591-1593 i Fedorowicza w 1630 r.<\/p>\n

\"KozackiKozacki ataman Semen (Seweryn) Nalewajko<\/strong><\/p>\n

W 1597 r. na miejscu wsi Winniki za\u0142o\u017cy\u0142 Stanis\u0142aw \u017b\u00f3\u0142kiewski miasto \u017b\u00f3\u0142kiew, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 siedzib\u0105 rodu. W 1600 r. hetman wyprawi\u0142 si\u0119 z wojskiem polskim na Wo\u0142oszczyzn\u0119 i przyczyni\u0142 si\u0119 do zwyci\u0119stwa Zamoyskiego nad Micha\u0142em Walecznym w bitwie pod Bukowem. W 1602 r. przerzuci\u0142 swoje jednostki do Estonii, by wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w wojnie polsko-szwedzkiej. Przeprowadzi\u0142 wiele udanych operacji zaczepnych i w czerwcu 1602 r. pobi\u0142 Szwed\u00f3w w bitwie pod Rewlem. W trakcie tej kampanii wyr\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 zdobyciem Wolmaru i przyczyni\u0142 si\u0119 do kapitulacji Szwed\u00f3w w Bia\u0142ym Kamieniu. W 1607 r. pokona\u0142 si\u0142y rokoszu Zebrzydowskiego*, za co zosta\u0142 w 1608 r. nagrodzony nominowaniem na wojewod\u0119 kijowskiego.<\/p>\n

\"Stanis\u0142awStanis\u0142aw \u017b\u00f3\u0142kiewski \u2013 syn wojewody ruskiego Stanis\u0142awa i Zofii Lipskiej z Goraja<\/strong><\/p>\n

<\/strong>*) Rokosz Zebrzydowskiego \u2013 <\/strong>w <\/strong>1605 r. kr\u00f3l Zygmunt III Waza zwo\u0142a\u0142 sejm, na kt\u00f3rym chcia\u0142 uzyska\u0107 wi\u0119ksze prerogatywy w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej, zreformowa\u0107 parlament, zwi\u0119kszy\u0107 podatki, liczebno\u015b\u0107 wojska itp. Przeciwne kr\u00f3lowi stronnictwo popularyst\u00f3w<\/strong>, odpowiedzia\u0142o konfederacj\u0105, zawi\u0105zan\u0105 w Sandomierzu i zbrojnym rokoszem wojewody krakowskiego, Miko\u0142aja Zebrzydowskiego, zako\u0144czonym kl\u0119sk\u0105 stronnictwa w bitwie pod Guzowem 6 lipca 1607 r.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/em><\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zygmunt III Waza \u2013 portret Marcina Kobera W pierwszych kilkunastu latach sprawowania w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej w Rzeczypospolitej, Zygmunt III Waza najwi\u0119cej uwagi po\u015bwi\u0119ca\u0142 wszystkiemu co zwi\u0105zane…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6181,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6180","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t