{"id":6182,"date":"2024-12-15T19:30:38","date_gmt":"2024-12-15T17:30:38","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-22\/"},"modified":"2024-12-15T19:30:38","modified_gmt":"2024-12-15T17:30:38","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-22","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-22\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (22)"},"content":{"rendered":"

\"WiktoriaWiktoria morska Wazy <\/strong>III pod Oliw\u0105 (mal. Anna & Andrzej Orli\u0144scy)<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Inkorporowanie w 1600 r. do Rzeczypospolitej Estonii, sta\u0142o si\u0119 to powodem wkroczenia wojsk szwedzkich do Inflant. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wojna polsko-szwedzka, tocz\u0105ca si\u0119 z przerwami od 1601 do 1629 r. Mimo kilku spektakularnych zwyci\u0119stw w pierwszych latach wojny (pod Kokenhausen w 1601, Bia\u0142ym Kamieniem w 1604 i Kircholmem w 1605), ta faza okaza\u0142a si\u0119 dla Rzeczypospolitej ostatecznie niekorzystna. Szwedzi, po zawarciu w 1617 r. „wiecznego” pokoju z Rosj\u0105, wznowili w 1621 r. dzia\u0142ania wojenne przeciw Rzeczypospolitej w Inflantach, zajmuj\u0105c Ryg\u0119.<\/p>\n

W 1626 r. Szwedzi przenie\u015bli dzia\u0142ania zbrojne do Prus, opanowali porty w Prusach Ksi\u0105\u017c\u0119cych, zablokowali uj\u015bcia D\u017awiny, Wis\u0142y i Odry oraz port Gda\u0144ski. 28 listopada 1627 r. dosz\u0142o do bitwy morskiej pod Oliw\u0105, w kt\u00f3rej zwyci\u0119stwo odnios\u0142a flota polska. W 1629 r. wojna zako\u0144czy\u0142a si\u0119 jednak niekorzystnym dla Polski rozejmem w Altmarku, przy czym ju\u017c wcze\u015bniej, na mocy rozejmu w Mitawie (1622), wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Inflant przej\u0119\u0142a Szwecja.<\/p>\n

\"Przysi\u0119gaPrzysi\u0119ga Zygmuntowi III Wazie – wprowadzenia katolicyzmu w Rosji przez Dymitra Samozwa\u0144ca I (mal. Nikolai Nevrev) <\/strong><\/p>\n

W tym czasie w Rosji, po \u015bmierci cara Fiodora I, syna i nast\u0119pcy Iwana Gro\u017anego, mia\u0142 miejsce kryzys w\u0142adzy, okre\u015blany mianem \u201ewielkiej smuty\u201d, kt\u00f3ry trwa\u0142 przez kilkana\u015bcie lat. Mieli w nim udzia\u0142 Polacy, gdy po \u015bmierci cara Borysa Godunowa osadzili na tronie moskiewskim Dymitra Samozwa\u0144ca I (w\u0142a\u015bciwie mnicha rosyjskiego, Grigorija Otriepjewa), wykreowanego na dworze Adama Wi\u015bniowieckiego na rzekomego syna cara Iwana IV Gro\u017anego. Dymitr Samozwaniec I obalony zosta\u0142 przez spisek bojar\u00f3w, a carem og\u0142osi\u0142 si\u0119 ich przyw\u00f3dca Wasyl Szujski.<\/p>\n

W 1608 r. pojawi\u0142 si\u0119 jednak kolejny Dymitr, Dymitr Samozwaniec II, r\u00f3wnie\u017c wspomagany zbrojnie przez Polak\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie konfederat\u00f3w sandomierskich oraz lisowczyk\u00f3w*. W\u00f3wczas Wasyl zawar\u0142 uk\u0142ad o wzajemnej pomocy ze Szwecj\u0105, co sta\u0142o si\u0119 pretekstem do wszcz\u0119cia przez Zygmunta III Wazy kolejnej wojny z Rosj\u0105 (1609-1618), jako wyprawy krzy\u017cowej przeciwko prawos\u0142awiu, pob\u0142ogos\u0142awionej przez papie\u017ca Paw\u0142a V.<\/p>\n

\"Medal wybity dla uczczenia zdobycia Smole\u0144ska w 1611<\/strong><\/p>\n

\u00a0Wojna rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 od obl\u0119\u017cenia Smole\u0144ska, kt\u00f3ry Polacy zdobyli po dw\u00f3ch latach. Wcze\u015bniej, po zwyci\u0119skiej bitwie z po\u0142\u0105czonymi si\u0142ami szwedzko-rosyjskimi pod K\u0142uszynem w 1610 r., hetman polny koronny Stanis\u0142aw \u017b\u00f3\u0142kiewski zaj\u0105\u0142 Moskw\u0119. 29 pa\u017adziernika 1611 r. wzi\u0119ty do niewoli car Wasyl IV Szujski ukorzy\u0142 si\u0119 przed Zygmuntem III na Zamku Kr\u00f3lewskim w Warszawie sk\u0142adaj\u0105c ho\u0142d. W tej sytuacji tron moskiewski m\u00f3g\u0142 zaj\u0105\u0107 Zygmunt III Waza, ale bojarzy sugerowali, aby obj\u0105\u0142 go jego syn, 15-letni w\u00f3wczas kr\u00f3lewicz W\u0142adys\u0142aw, pod warunkiem wszak przyj\u0119cia przez niego wiary prawos\u0142awnej. By\u0142a to gra na zw\u0142ok\u0119, aby po dw\u00f3ch latach pozbawionych odsieczy Polak\u00f3w wyprze\u0107 z Moskwy.<\/p>\n

\"RzeczpospolitaRzeczpospolita w po zawarciu rozejmu w Dywilinie, kolorem pomara\u0144czowym zaznaczono terytoria oddane Rzeczypospolitej przez Cesarstwo Rosyjskie <\/strong><\/p>\n

Kr\u00f3l Zygmunt jeszcze raz pr\u00f3bowa\u0142 zdoby\u0107 stolic\u0119 Rosji w 1618 r., o co bardzo zabiegali biskupi i kler katolicki, zw\u0142aszcza jezuici, pragn\u0105cy podporz\u0105dkowania prawos\u0142awnej Moskwy papie\u017cowi. Po nieudanej pr\u00f3bie opanowania miasta, zawarty zosta\u0142 w 1619 r. rozejm w Dywilinie, na mocy kt\u00f3rego Rzeczpospolita odzyska\u0142a Smole\u0144sk oraz ziemie czernihowsk\u0105 i siewiersk\u0105.<\/p>\n

Zygmunt III Waza zmar\u0142 na udar m\u00f3zgu 30 kwietnia 1632 r. Zosta\u0142 pochowany w katedrze na Wawelu w Krakowie. Sejm elekcyjny 8 listopada obra\u0142 na kr\u00f3la jego starszego syna W\u0142adys\u0142awa IV (1632-1648).<\/p>\n

__________________<\/p>\n

*) Lisowczycy<\/strong>, lisowczyki<\/strong> – pocz\u0105tkowa nazwa Strace\u0144cy<\/em>, r\u00f3wnie\u017c chor\u0105giew elearska<\/em> \u2013 formacja lekkiej jazdy polskiej o charakterze utrzymuj\u0105cego si\u0119 z \u0142up\u00f3w wojska najemnego, oparta na wzorach ustrojowych konfederacji wojskowych, sformowana w 1614 r. pierwotnie jako konfederacja \u017co\u0142nierska pod wodz\u0105 pu\u0142kownika Aleksandra J\u00f3zefa Lisowskiego herbu Je\u017c. Zawi\u0105zki lisowczyk\u00f3w powsta\u0142y ju\u017c w czasie s\u0142u\u017cby Aleksandra Lisowskiego u Dymitra II Samozwa\u0144ca w latach 1607-1611. Dwutysi\u0119czny oddzia\u0142 lisowczyk\u00f3w bra\u0142 udzia\u0142 w wojnie polsko-rosyjskiej 1609-1618. Od \u015bmierci Lisowskiego w 1616 r. dowodzeni byli przez pu\u0142kownika Stanis\u0142awa Czapli\u0144skiego. Od 1619 r. ich dow\u00f3dc\u0105 by\u0142 Walenty Rogawski. W czasie wypraw moskiewskich przeprowadzili szereg operacji zaczepnych na terytorium Carstwa Rosyjskiego, rozbijaj\u0105c w grudniu 1617 r. pod Ka\u0142ug\u0105 wojska rosyjskie kniazia Dymitra Po\u017carskiego. Lisowczycy s\u0142u\u017cyli pod r\u00f3\u017cnymi sztandarami, cz\u0119sto z niezbyt chwalebnymi efektami i epitetem polskich kozak\u00f3w<\/em>.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wiktoria morska Wazy III pod Oliw\u0105 (mal. Anna & Andrzej Orli\u0144scy) Inkorporowanie w 1600 r. do Rzeczypospolitej Estonii, sta\u0142o si\u0119 to powodem wkroczenia wojsk szwedzkich…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6183,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6182","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t