{"id":6186,"date":"2024-12-15T19:37:51","date_gmt":"2024-12-15T17:37:51","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-24-z-nr-451\/"},"modified":"2024-12-15T19:37:51","modified_gmt":"2024-12-15T17:37:51","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-24-z-nr-451","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-24-z-nr-451\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (24) (z nr 451)"},"content":{"rendered":"

\"JeremiJeremi Wi\u015bniowiecki na czele oddzia\u0142u konnicy (Juliusz Kossak)<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Chocia\u017c tajny plan wojny Rzeczypospolitej z Turcj\u0105 zosta\u0142 w pe\u0142ni zdekonspirowany dopiero po wybuchu powstania ukrai\u0144skiego wiosn\u0105 1848 roku, to jednak Chmielnicki wcze\u015bniej robi\u0142 u\u017cytek z udost\u0119pnionej mu przez W\u0142adys\u0142awa IV wiedzy i skradzionych Barabaszowi dokument\u00f3w. Znaj\u0105c, na przyk\u0142ad, nieprzychylno\u015b\u0107 magnaterii dla kr\u00f3lewskich plan\u00f3w (obawiali si\u0119 wzmocnienia w\u0142adzy monarchy po jego ewentualnym sukcesie wojennym), w swych wyst\u0105pieniach niby sprzyja\u0142 kr\u00f3lowi, gdy u\u015bwiadamia\u0142 s\u0142uchaczy, \u017ce magnateri\u0119 nale\u017cy pot\u0119pia\u0107 nie tylko za ciemi\u0119\u017cenie narodu, ale tak\u017ce za sprzeciwianie si\u0119 woli kr\u00f3lewskiej.<\/p>\n

Przebieg\u0142\u0105 retoryk\u0105 zamierza\u0142 Chmielnicki u\u015bpi\u0107 czujno\u015b\u0107 obozu kr\u00f3lewskiego i jednocze\u015bnie zyska\u0107 poklask Kozak\u00f3w. Zabieg si\u0119 uda\u0142 \u2013 by\u0142y pisarz wojsk zaporoskich i aktualny ich setnik zosta\u0142 obrany hetmanem kozackim, cho\u0107 w oficjalnych kontaktach przedstawia\u0142 si\u0119 skromnie jako <\/em>starszy wojska zaporoskiego<\/em><\/strong>.<\/p>\n

\"IslamIslam III Girej chan krymski w latach 1644-1654 <\/strong><\/p>\n

Swoje prawdziwe intencje ujawni\u0142 Chmielnicki ju\u017c na pocz\u0105tku powstania, gdy wszed\u0142szy w sojusz z wrogim Rzeczypospolitej chanem Islamem III Girejem postanowi\u0142 realizowa\u0107 has\u0142o, jakim szermowa\u0142 na zgromadzeniach kozackich: <\/em><\/strong>\u201eLachy za San\u201d.<\/p>\n

Do pierwszych star\u0107 mi\u0119dzy wojskami Rzeczypospolitej a armi\u0105 Chmielnickiego dosz\u0142o nad uroczyskiem \u017b\u00f3\u0142te Wody.<\/p>\n

Trwaj\u0105ce tam od 29 IV do 16 V 1648 r. starcia zako\u0144czy\u0142y si\u0119 kl\u0119sk\u0105 polskiej strony, kt\u00f3ra nie wiedz\u0105c o kozacko-tatarskim sojuszu nadzia\u0142a si\u0119 na nadspodziewanie silnego przeciwnika.<\/p>\n

Na przegran\u0105 z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 wiele czynnik\u00f3w, z kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym by\u0142 b\u0142\u0105d polegaj\u0105cy na podziale polskiej si\u0142y zbrojnej na trzy oddzielne zgrupowania. Podzia\u0142 ten u\u0142atwi\u0142 wchodz\u0105cym w sk\u0142ad polskiej armii kozakom rejestrowym zdrad\u0119 i przej\u015bcie na stron\u0119 powsta\u0144c\u00f3w. Oddzia\u0142 polski, dowodzony przez 24-letniego Stefana Potockiego, zosta\u0142 rozbity po 18 dniach obrony przez 10-krotnie silniejsz\u0105 armi\u0119 tatarsko-kozack\u0105 M\u0142ody dow\u00f3dca poni\u00f3s\u0142 \u015bmier\u0107 na polu bitwy.<\/p>\n

\"\u201e\u015amier\u0107\u201e\u015amier\u0107 Stefana Potockiego pod \u017b\u00f3\u0142tymi Wodami\u201d (Juliusz Kossak)<\/em><\/strong><\/p>\n

26 maja 1648 r. pod Korsuniem dosz\u0142o do drugiej bitwy, ponownie wygranej przez Chmielnickiego. Tym razem istotn\u0105 przyczyn\u0105 kl\u0119ski, poza dysproporcj\u0105 si\u0142 (trzykrotna przewaga kozackiego hetmana), by\u0142o fatalne w skutkach dowodzenie polskimi wojskami koronnymi przez niezgrany duet w osobach wielkiego hetmana koronnego Miko\u0142aja Potockiego i wielkiego hetmana polnego Marcina Kalinowskiego.<\/p>\n

Obydwaj pe\u0142ni pychy magnaci nie doceniali przeciwnika, a przy tym byli niezdolni do szybkiego uzgadniania i podejmowania decyzji; ponadto: pierwszy raczej nie wylewa\u0142 za ko\u0142nierz, a drugi z uwagi na s\u0142aby wzrok nie ogarnia\u0142 pola bitwy dalej ni\u017c na \u0107wier\u0107 kilometra. Obydwaj dostali si\u0119 do niewoli.<\/p>\n

W mi\u0119dzyczasie zmar\u0142 kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw IV Waza (20 V 1648 r.) i nasta\u0142o p\u00f3\u0142roczne bezkr\u00f3lewie. W tej sytuacji ci\u0119\u017car walki przeciwko Chmielnickiemu musia\u0142 wzi\u0105\u0107 na siebie wojewoda ruski ksi\u0105\u017c\u0119 Jeremi Wi\u015bniowiecki – wielki magnat na Zadnieprzu, posiadacz olbrzymich latyfundi\u00f3w i wielotysi\u0119cznej armii, kt\u00f3ra po kl\u0119skach wojsk koronnych sta\u0142a si\u0119 jedyn\u0105 si\u0142\u0105 mog\u0105c\u0105 powstrzyma\u0107 kozacko-tatarskie zagro\u017cenie.<\/p>\n

Przez dwa miesi\u0105ce Wi\u015bniowiecki dyslokowa\u0142 ludzi i maj\u0119tno\u015bci ruchome z Zadnieprza na Podlasie i nast\u0119pnie do \u017bytomierza.<\/p>\n

Na terenach pozbawionych zbrojnej os\u0142ony, \u017cywio\u0142 zaporoski (tak zwane pu\u0142ki ludowe) dokonywa\u0142 rzezi, zniszcze\u0144 i rabunk\u00f3w; pastwiono si\u0119 nad polsk\u0105 szlacht\u0105 i administracj\u0105 maj\u0105tk\u00f3w oraz ludno\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105; niszczono katolickie obiekty sakralne, w celach rabunkowych wywlekano trupy z trumien, opornych traktowano okrutnie \u2013 nawet \u017cywcem obdzierano ze sk\u00f3ry.<\/p>\n

Odwet Wi\u015bniowieckiego mia\u0142 by\u0107 r\u00f3wnie bezlitosny.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jeremi Wi\u015bniowiecki na czele oddzia\u0142u konnicy (Juliusz Kossak) Chocia\u017c tajny plan wojny Rzeczypospolitej z Turcj\u0105 zosta\u0142 w pe\u0142ni zdekonspirowany dopiero po wybuchu powstania ukrai\u0144skiego wiosn\u0105…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6187,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6186","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t