{"id":6191,"date":"2024-12-15T19:41:33","date_gmt":"2024-12-15T17:41:33","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-26-z-nr-454\/"},"modified":"2024-12-15T19:41:33","modified_gmt":"2024-12-15T17:41:33","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-26-z-nr-454","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-26-z-nr-454\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (26) (z nr 454)"},"content":{"rendered":"

\"\"Jan II Kazimierz Waza<\/strong> – ur. 22 III 1609r., zm. 16 XII 1672; kr\u00f3l Polski w latach 1648-1668, tytularny kr\u00f3l Szwecji do 1660 z dynastii Waz\u00f3w. Syn kr\u00f3la Polski i Szwecji Zygmunta III Wazy i Konstancji Habsbur\u017canki, arcyksi\u0119\u017cniczki austriackiej. Przyrodni brat W\u0142adys\u0142awa IV Wazy. Kawaler Orderu Z\u0142otego Runa. Abdykowa\u0142 w 1668 roku, przerywaj\u0105c ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 dynastyczn\u0105. By\u0142 ostatnim cz\u0142onkiem rodu Waz\u00f3w blisko spokrewnionym z Jagiellonami<\/strong><\/p>\n

<\/em>\u0141atwo\u015b\u0107, z jak\u0105 kozacka armia bra\u0142a w posiadanie kolejne terytoria Rzeczypospolitej, by\u0142a pochodn\u0105 os\u0142abienia centralnego o\u015brodka w\u0142adzy pa\u0144stwowej \u2013 elity bardziej by\u0142y w\u00f3wczas przej\u0119te zabiegami wok\u00f3\u0142 sukcesji po W\u0142adys\u0142awie IV, ani\u017celi losem wschodnich prowincji pa\u0144stwa.<\/p>\n

W sytuacji, gdy o krakowski tron pocz\u0119li konkurowa\u0107 r\u00f3\u017cni\u0105cy si\u0119 w pogl\u0105dach na kwesti\u0119 kozack\u0105 bracia zmar\u0142ego kr\u00f3la \u2013 Jan Kazimierz i Karol Ferdynand – sprytnego zabiegu dokona\u0142 Chmielnicki. Ot\u00f3\u017c wys\u0142a\u0142 on do senator\u00f3w obraduj\u0105cych na polu elekcyjnym listy deklaruj\u0105ce swoj\u0105 uleg\u0142o\u015b\u0107 wobec Rzeczypospolitej, je\u015bli jej kr\u00f3lem zostanie obrany Jan Kazimierz.<\/p>\n

Dlaczego akurat on? No bo Karol Ferdynand, wspierany m.in. przez ksi\u0119cia Jeremiego Wi\u015bniowieckiego, by\u0142 zwolennikiem twardego kursu anty kozackiego. Rachuby na \u0142atwowierno\u015b\u0107 przynajmniej cz\u0119\u015bci wyborc\u00f3w nie zawiod\u0142y Chmielnickiego \u2013 mimo, \u017ce pocz\u0105tkowo Karola Ferdynanda popiera\u0142o 2\/3 senator\u00f3w, to zwolennicy Jana Kazimierza dzi\u0119ki wiernopodda\u0144czym deklaracjom kozackiego hetmana przeci\u0105gn\u0119li na swoj\u0105 stron\u0119 tylu senator\u00f3w, ilu brakowa\u0142o do powierzenia 20 XII 648 r. – po p\u00f3\u0142rocznym bezkr\u00f3lewiu – monarszej w\u0142adzy w\u0142a\u015bnie Janowi Kazimierzowi*.<\/p>\n

\"JerzyJerzy Ossoli\u0144ski<\/strong> <\/strong>– herbu Top\u00f3r; ur. 15 XII 1595, zm. 9 VIII 1650; kanclerz wielki koronny od 1643 r. B\u0119d\u0105c najbli\u017cszym doradc\u0105 W\u0142adys\u0142awa IV d\u0105\u017cy\u0142 do wzmocnienia w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej. W czasie bezkr\u00f3lewia po \u015bmierci W\u0142adys\u0142awa IV, wobec podesz\u0142ego wieku prymasa Rzeczypospolitej i niemo\u017cno\u015bci kierowania przez niego krajem (nominalnie prymas zast\u0119powa\u0142 monarch\u0119 w takich przypadkach), Jerzy Ossoli\u0144ski obj\u0105\u0142 faktycznie na blisko dwa lata stery w\u0142adzy w Rzeczypospolitej. Przeforsowa\u0142 w\u00f3wczas kandydatur\u0119 kr\u00f3lewicza Jana Kazimierza na tron polski. W okresie powstania Chmielnickiego na Ukrainie d\u0105\u017cy\u0142 do porozumienia z Kozakami. Latem 1649 r. towarzyszy\u0142 kr\u00f3lowi w wyprawie pod Zbor\u00f3w i doprowadzi\u0142 do ugody z chanem tatarskim i Bohdanem Chmielnickim (sierpie\u0144 1649 r.). Powr\u00f3ciwszy z wyprawy usi\u0142owa\u0142 przedstawi\u0107 ugod\u0119 Zborowsk\u0105 jako sukces polityki kr\u00f3la. Jednak w kraju odezwa\u0142a si\u0119 surowa krytyka kanclerza<\/strong><\/p>\n

Chytry, lecz bez logicznych konsekwencji zabieg Chmielnickiego i jego konszachty z Tatarami oraz sprzeczno\u015b\u0107 interes\u00f3w polskich i ruskich mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w na terenach obj\u0119tych roszczeniami kozackimi nie sprzyja\u0142y zaistnieniu polsko-kozackiej ugody. Odebranie ksi\u0119ciu Jeremiemu Wi\u015bniowieckiemu przez sejm koronacyjny dow\u00f3dztwa nad wojskiem koronnym, wcale nie sk\u0142oni\u0142o Chmielnickiego do udawania cho\u0107by powa\u017cnego traktowania w\u0142asnych zobowi\u0105za\u0144. Wr\u0119cz przeciwnie \u2013 po triumfalnym wje\u017adzie do Kijowa stawia\u0142 ju\u017c zupe\u0142nie inne warunki pokoju z Rzeczpospolit\u0105, lekcewa\u017c\u0105co potraktowa\u0142 obietnice strony polskiej o amnestii dla Kozak\u00f3w, wolno\u015bci religii prawos\u0142awnej, zwi\u0119kszeniu rejestru wojska zaporoskiego i przyznaniu bu\u0142awy hetma\u0144skiej jemu samemu.<\/p>\n

Armia kozacka nadal prowadzi\u0142a akcj\u0119 \u201ewyrzucania Lach\u00f3w za San\u201d, ksi\u0105\u017c\u0119 Jeremi Wi\u015bniowiecki w\u0142asnym sumptem prowadzi\u0142 \u201eswoj\u0105\u201d wojn\u0119 z Chmielnickim, a kr\u00f3l Jan Kazimierz w ko\u0144cu te\u017c musia\u0142 dostrzec w Chmielnickim bardziej awanturnika, ani\u017celi politycznego przeciwnika szanuj\u0105cego w\u0142asne s\u0142owa.<\/p>\n

Wobec naporu Kozak\u00f3w, wojska skoncentrowano w Zbara\u017cu \u2013 dobrach bratank\u00f3w Wi\u015bniowieckiego, do kt\u00f3rych w lipcu 1649 roku do\u0142\u0105czy\u0142 tak\u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 Jeremi. Mimo heroicznej obrony, Polakom nie udawa\u0142o si\u0119 wyzwoli\u0107 bez pomocy z zewn\u0105trz. Takow\u0105 zorganizowa\u0142 i wyruszy\u0142 na jej czele sam kr\u00f3l Jana Kazimierz, jednak utkn\u0105\u0142 pod Zborowem, tak\u017ce otoczony przez Kozak\u00f3w posi\u0142kuj\u0105cych si\u0119 Tatarami. Nieszcz\u0119\u015bciu zapobieg\u0142 kanclerz Jerzy Ossoli\u0144ski, kt\u00f3ry odwi\u00f3d\u0142 Islama Gereja od udzia\u0142u w niegodziwej akcji i nast\u0119pnie doprowadzi\u0142 do rozs\u0105dnej ugody polsko-kozackiej, w wyniku kt\u00f3rej uwolnione zosta\u0142y polskie wojska w Zbara\u017cu i pod Zborowem, a w kozacki zarz\u0105d dostawa\u0142y si\u0119 tereny wojew\u00f3dztw kijowskiego, brac\u0142awskiego i czernihowskiego.<\/p>\n

Ponadto ugoda ta dawa\u0142a Kozakom powszechn\u0105 amnesti\u0119, zezwala\u0142a na posiadanie 40-tysi\u0119cznego rejestru wojskowego, potwierdza\u0142a bu\u0142aw\u0119 hetma\u0144sk\u0105 dla Chmielnickiego, zabrania\u0142a wojskom koronnym wkraczania na tereny kozackiej autonomii oraz likwidowa\u0142a na nich hierarchi\u0119 ko\u015bcio\u0142a unickiego.<\/p>\n

Cho\u0107 ugoda zborowska dawa\u0142a Kozakom wi\u0119cej ni\u017c kiedykolwiek, nie byli oni z niej zadowoleni. Cho\u0107by dlatego, \u017ce nie rozwi\u0105za\u0142a ona tak wa\u017cnych kwestii, jak przedstawicielstwo w strukturach w\u0142adzy Rzeczypospolitej (np. nie dopuszczono do Senatu metropolity prawos\u0142awnego Sylwestra Kossowa). Tak\u017ce i po drugiej stronie by\u0142a niezgoda, szczeg\u00f3lnie szlachty na utrat\u0119 d\u00f3br wskutek kozackiej autonomii. Tak zwana wojna kozacko-polska mia\u0142a zatem jeszcze trwa\u0107.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/em><\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jan II Kazimierz Waza – ur. 22 III 1609r., zm. 16 XII 1672; kr\u00f3l Polski w latach 1648-1668, tytularny kr\u00f3l Szwecji do 1660 z dynastii…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6192,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6191","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t