{"id":6221,"date":"2024-12-15T19:45:42","date_gmt":"2024-12-15T17:45:42","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-28\/"},"modified":"2024-12-15T19:45:42","modified_gmt":"2024-12-15T17:45:42","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-28","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-28\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (28)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Mychai\u0142o Chmielko \u201eRada perejas\u0142awska\u201d<\/strong><\/p>\n

Z marszem armii kozacko-tatarskiej do Mo\u0142dawii w 1652 roku wi\u0105za\u0142 Bohdan Chmielnicki nie tylko polityczne cele. Przypuszczalnie nawet g\u0142\u00f3wnym powodem tej wyprawy by\u0142o zmuszenie hospodara mo\u0142dawskiego Bazylego Lupu do wydania jego s\u0142ynnej z urody c\u00f3rki Rozandy za Tymofieja Chmielnickiego \u2013 syna Bohdana. Natomiast niejako tylko przy okazji mia\u0142o nast\u0105pi\u0107 ewentualne zawarcie sojuszu strategicznego z hospodarem, kt\u00f3ry do tego czasu pot\u0119pia\u0142 rebeli\u0119 kozack\u0105 i sojusz kozacko-tatarski, czego dobitnym dowodem by\u0142o uczestnictwo Mo\u0142dawii w bitwie pod Beresteczkiem po stronie Rzeczypospolitej.<\/p>\n

Z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w rzeczone zabiegi matrymonialne w\u0142adca Mo\u0142dawii dotychczas ignorowa\u0142, jednak po kl\u0119sce sojusznika pod Batohem i wkroczeniu pogromcy Polak\u00f3w do Mo\u0142dawii, musia\u0142 zadeklarowa\u0107 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z agresorem i odda\u0107 c\u00f3rk\u0119 jego synowi.<\/p>\n

Poprzez ma\u0142\u017ce\u0144stwo syna wszed\u0142 Bohdan Chmielnicki w niezwykle cenne, ale\u00a0 trudne i cz\u0119sto zwodnicze, relacje dyplomatyczne z najwa\u017cniejszymi dworami kr\u00f3lewskimi Europy. Ju\u017c w rok po zaistnieniu sojuszu kozacko-mo\u0142dawskiego dosz\u0142o do spisku przeciw Bazylemu Lupu, zawi\u0105zanego przy poparciu Rzeczypospolitej przez w\u0142adc\u00f3w Siedmiogrodu i Wo\u0142oszczyzny \u2013 ksi\u0119cia Jerzego II Rakoczego i Mateusza Basaraba.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Rozanda Lupu<\/strong><\/p>\n

Chmielnicki nie m\u00f3g\u0142 odm\u00f3wi\u0107 pomocy te\u015bciowi swego syna, przez co uwik\u0142a\u0142 si\u0119 w nowy i zb\u0119dny dla sprawy kozackiej, a niebezpieczny prywatnie \u2013 jak si\u0119 mia\u0142o niebawem okaza\u0107 \u2013 konflikt zbrojny. Wys\u0142ane pod dow\u00f3dztwem syna wojska zosta\u0142y obl\u0119\u017cone na kilka miesi\u0119cy w twierdzy suczawskiej przez si\u0142y wo\u0142osko-mo\u0142dawsko-polskie i w pa\u017adzierniku 1653 roku pokonane; sam Tymofiej Chmielnicki w wyniku odniesionych ran tam\u017ce zmar\u0142.<\/p>\n

Mimo pora\u017cki w Suczawie i epidemii cholery, kt\u00f3ra dziesi\u0105tkowa\u0142a mieszka\u0144c\u00f3w Rzeczypospolitej w 1653 roku, powstanie kozackie tli\u0142o si\u0119 nadal, a i polska ofensywa rozwija\u0142a si\u0119 wprawdzie powoli, acz pomy\u015blnie. Wojska koronne, zajmuj\u0105ce umocnione pozycje pod Barem, uda\u0142y si\u0119 latem na \u017bwaniec, dok\u0105d mia\u0142y przyby\u0107 posi\u0142ki w\u0119gierskie i wo\u0142oskie. Po dotarciu na miejsce, Polacy roz\u0142o\u017cyli si\u0119 taborem w wid\u0142ach rzek \u017bwa\u0144czyk i Dniestr, gdzie pod dow\u00f3dztwem kr\u00f3la Jana Kazimierza oczekiwa\u0142y starcia z armi\u0105 kozacko-tatarsk\u0105 dowodzon\u0105 przez hetmana Chmielnickiego i chana Islama III Gireja.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Tymofiej Chmielnicki<\/strong><\/p>\n

Gdy si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce spodziewane posi\u0142ki w\u0119giersko-wo\u0142oskie s\u0105 nader skromne (w sumie 3 tys. \u017co\u0142nierzy), Chmielnicki \u201ezamkn\u0105\u0142\u201d Jana Kazimierza na zamku w \u017bwa\u0144cu. Obl\u0119\u017cenie to trwa\u0142o od ko\u0144ca sierpnia do po\u0142owy grudnia 1653 roku. Nie dochodzi\u0142o do wi\u0119kszych walk \u2013 Kozacy ch\u0119tniej robili wypady daleko na Podole, a Polacy ograniczali si\u0119 do kr\u00f3tkotrwa\u0142ych harc\u00f3w w pobli\u017cu zamku.<\/p>\n

Sytuacj\u0119 z niepokojem obserwowa\u0142 chan Islam III Girej, kt\u00f3ry konsekwentnie prowadz\u0105c polityk\u0119 niedopuszczania do nadmiernego wzmacniania \u017cadnego z aktor\u00f3w sceny mi\u0119dzynarodowej, ani my\u015bla\u0142 doprowadzi\u0107 do katastrofy polskiej armii. Do obu oboz\u00f3w dotar\u0142y r\u00f3wnie\u017c wie\u015bci o postanowieniach Ziemskiego Soboru Rosji, kt\u00f3ry deklarowa\u0142 ch\u0119\u0107 wzi\u0119cia Ukrainy pod protekcj\u0119 i rozpocz\u0119cia wojny z Polsk\u0105. W tej sytuacji 16 grudnia Polacy zawarli z Tatarami separatystyczny rozejm, co Chmielnickiego tak dalece zniech\u0119ci\u0142o do kontynuowania walk, \u017ce po wynegocjowaniu z Janem Kazimierzem tzw. ugody \u017cwanieckiej (podobnej do ugody zborowskiej) pod\u0105\u017cy\u0142 pod Perejes\u0142aw, gdzie 18 stycznia 1654 r. dosz\u0142o do brzemiennej w dalekosi\u0119\u017cne skutki dla Ukrainy ugody mi\u0119dzy Rosj\u0105 a Kozakami.<\/p>\n

Poniewa\u017c ugod\u0105 perejas\u0142awsk\u0105 podarowa\u0142 Chmielnicki lewobrze\u017cn\u0105 Ukrain\u0119 Rosji, a jej carowi przekaza\u0142 pod opiek\u0119 Rad\u0119 Kozack\u0105, dat\u0119 zawarcia owej ugody zwyk\u0142o si\u0119 przyjmowa\u0107 jako r\u00f3wnie\u017c dat\u0119 zako\u0144czenia powstania Chmielnickiego.<\/p>\n

<\/a>\"\"<\/a>
Masakra polskich je\u0144c\u00f3w po bitwie pod Batohem<\/strong><\/p>\n

Nie odpowiada to sytuacji, jaka istnia\u0142a na terenach Ukrainy prawobrze\u017cnej, gdzie Kozactwo nie z\u0142o\u017cy\u0142o broni. W listopadzie 1655 roku wojska polskie Piotra Potockiego i Tatarzy pod wodz\u0105 chana krymskiego Mehmeda IV Gireja pobili Kozak\u00f3w w bitwie pod Jeziern\u0105, zmuszaj\u0105c Bohdana Chmielnickiego do uznania formalnej zwierzchno\u015bci Rzeczypospolitej nad Ukrain\u0105. Jak wykaza\u0142a przysz\u0142o\u015b\u0107, by\u0142o to kolejne wymuszone ust\u0119pstwo taktyczne Bohdana Chmielnickiego, kt\u00f3ry nie zrezygnowa\u0142 z d\u0105\u017cenia do pe\u0142nej niezale\u017cno\u015bci Hetmanatu i w tym kierunku prowadzi\u0142 a\u017c do \u015bmierci w 1657 roku samodzieln\u0105 polityk\u0119 zagraniczn\u0105.<\/p>\n

Po \u015bmierci hetmana jego najbli\u017csi wsp\u00f3\u0142pracownicy z Iwanem Wyhowskim na czele wznowili rozmowy z Rzeczpospolit\u0105, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do zawarcia w 1658 r. pomi\u0119dzy ni\u0105 a Hetmanatem Unii Hadziackiej. Unia ta, przekre\u015blaj\u0105ca podleg\u0142o\u015b\u0107 Ukrainy wobec Rosji i ustanawiaj\u0105ca Ksi\u0119stwo Ruskie jako trzeci r\u00f3wnoprawny cz\u0142on Rzeczypospolitej (obok Korony i Litwy), nie utrzyma\u0142a si\u0119 wobec kontrakcji Carstwa Rosyjskiego i os\u0142abienia Rzeczypospolitej. Wojna polsko-rosyjska, rozpocz\u0119ta po ugodzie perejas\u0142awskiej, zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w 1667 roku zawarciem rozejmu andruszowskiego, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do trwa\u0142ego podzia\u0142u Ukrainy naddnieprza\u0144skiej mi\u0119dzy Rzeczpospolit\u0105 a Rosj\u0119. Ukraina wkroczy\u0142a w okres\u00a0 tzw. Ruiny*.<\/p>\n

CDN
Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/em><\/p>\n

*) Ruina<\/strong> \u2013 termin stosowany w ukrai\u0144skich badaniach historycznych na okre\u015blenie okresu w historii Hetmanatu, datowany od \u015bmierci Bohdana Chmielnickiego w 1657 r. do wyboru hetmana Iwana Mazepy w 1687 r. Okres ten charakteryzowa\u0142 si\u0119 post\u0119puj\u0105cym upadkiem autonomicznych rz\u0105d\u00f3w na Hetma\u0144szczy\u017anie, post\u0119puj\u0105c\u0105 anarchi\u0105, wojn\u0105 domow\u0105 oraz interwencjami pa\u0144stw s\u0105siednich. Okres ten podsumowuje ludowe powiedzenie ukrai\u0144skie: \u201e\u0412\u0456\u0434 \u0411\u043e\u0433\u0434\u0430\u043d\u0430 \u0434\u043e \u0406\u0432\u0430\u043d\u0430 \u043d\u0435 \u0431\u0443\u043b\u043e \u0433\u0435\u0442\u044c\u043c\u0430\u043d\u0430\u201d (od Bohdana do Iwana nie by\u0142o hetmana).<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mychai\u0142o Chmielko \u201eRada perejas\u0142awska\u201d Z marszem armii kozacko-tatarskiej do Mo\u0142dawii w 1652 roku wi\u0105za\u0142 Bohdan Chmielnicki nie tylko polityczne cele. Przypuszczalnie nawet g\u0142\u00f3wnym powodem tej…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6222,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6221","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t