{"id":6245,"date":"2024-12-15T19:48:15","date_gmt":"2024-12-15T17:48:15","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-29-z-nr-463\/"},"modified":"2024-12-15T19:48:15","modified_gmt":"2024-12-15T17:48:15","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-29-z-nr-463","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-29-z-nr-463\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (29) (z nr 463)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Hetman Iwan Wyhowski<\/strong><\/p>\n

W odr\u00f3\u017cnieniu od ugody perejas\u0142awskiej, kt\u00f3ra w historii Ukrainy jest raczej wstydliw\u0105 dla niej kart\u0105, zawarta 16 wrze\u015bnia 1658 roku Unia hadziacka <\/strong>ma bardzo pozytywne oceny i zas\u0142uguje na nieco wi\u0119cej uwagi.<\/p>\n

By\u0142a <\/strong>ona <\/strong>efektem rozs\u0105dnej inicjatywy obronnej Rzeczypospolitej w zwi\u0105zku z tak zwan\u0105 wojn\u0105 polsko-rosyjsk\u0105 i stanowi do dzi\u015b przyk\u0142ad m\u0105dro\u015bci politycznej stron j\u0105 uk\u0142adaj\u0105cych. Owe strony to Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w z kr\u00f3lem Janem Kazimierzem na czele oraz Kozackie Wojsko Zaporoskie dowodzone przez hetmana Iwana Wyhowskiego. Umowa przewidywa\u0142a przekszta\u0142cenie Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w w uni\u0119 trzech r\u00f3wnorz\u0119dnych pa\u0144stw: Korony, Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego i Ksi\u0119stwa Ruskiego utworzonego z wojew\u00f3dztw kijowskiego, brac\u0142awskiego i czernihowskiego.<\/p>\n

Konsekwencj\u0105 powo\u0142ania tej Unii mia\u0142o by\u0107 traktatowe ustanowienie odr\u0119bnych urz\u0119d\u00f3w dla Rusi (tworzono funkcje marsza\u0142ka ruskiego, obok marsza\u0142ka koronnego i litewskiego, hetmana ruskiego, kanclerza ruskiego i inne stanowiska analogiczne do istniej\u0105cych w pozosta\u0142ych dw\u00f3ch cz\u0142onach federacji), dopuszczenie pos\u0142\u00f3w ruskich do Sejmu, a biskup\u00f3w prawos\u0142awnych do Senatu.<\/p>\n

Ksi\u0119stwo Ruskie mia\u0142o posiada\u0107 w\u0142asne wojsko, w\u0142asny skarb, w\u0142asne ministerstwa i urz\u0119dy, pod zwierzchnictwem hetmana z w\u0142asnego wyboru. Szlachta wszystkich trzech pa\u0144stw mia\u0142a wybiera\u0107 wsp\u00f3lnie kr\u00f3la i wysy\u0142a\u0107 pos\u0142\u00f3w na sejm walny. Ponadto z terenu Ksi\u0119stwa Ruskiego mia\u0142y by\u0107 wykluczone postanowienia Unii brzeskiej, a wy\u017csze duchowie\u0144stwo prawos\u0142awne otrzymywa\u0142o uprawnienia na r\u00f3wni z \u0142aci\u0144skim. Tysi\u0105cu Kozakom ze starszyzny kozackiej obiecano nadanie praw szlacheckich natychmiast po ratyfikowaniu postanowienia o powo\u0142aniu Unii, a nast\u0119pnie corocznie kr\u00f3l mia\u0142 nobilitowa\u0107 stu Kozak\u00f3w rekomendowanych przez hetmana. Liczebno\u015b\u0107 wojska kozackiego (tzw. rejestru) ustalano na 30 tysi\u0119cy, a tak\u017ce przywracano maj\u0105tki naddnieprza\u0144skiej szlachcie, tak polskiej, jak i ruskiej.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Jerzy Chmielnicki, syn Bogdana<\/strong><\/p>\n

Unia hadziacka uniewa\u017cnia\u0142a ugod\u0119 perejas\u0142awsk\u0105 i tym samym pozbawia\u0142a Rosj\u0119 w\u0142adztwa nad Ukrain\u0105. Ura\u017cony hegemon zareagowa\u0142 wzmo\u017ceniem dzia\u0142a\u0144 w trwaj\u0105cej od 1654 roku wojnie polsko-rosyjskiej. W dniach 7- 8 VII 1659 r. pod Konotopem dosz\u0142o do wielkiej bitwy, okre\u015blanej niekiedy jako najwi\u0119kszy triumf wojsk ukrai\u0144skich nad rosyjskimi, poniewa\u017c zwyci\u0119sk\u0105 armi\u0105 dowodzi\u0142 tam hetman Iwan Wyhowski. Gwoli \u015bcis\u0142o\u015bci nale\u017cy poda\u0107, \u017ce by\u0142a to armia z\u0142o\u017cona nie tylko z Kozak\u00f3w (14-22 tys.), ale te\u017c Tatar\u00f3w (15-25 tys.) i Polak\u00f3w (ok.1,5 tys.). Armia moskiewska dowodzona przez ksi\u0119cia Aleksieja Nikitycza Trubeckiego liczy\u0142a ok. 36 tys. \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n

Kl\u0119ska zbrojna nie zrazi\u0142a Rosjan, kt\u00f3rzy drog\u0105 knowa\u0144 i siania fermentu doprowadzili do buntu ch\u0142opstwa ruskiego (tzw. czerni), w wyniku czego \u017cycie straci\u0142 kanclerz ruski Jerzy Niemirycz (g\u0142\u00f3wny autor postanowie\u0144 Unii hadziackiej), a hetman Iwan Wyhowski zosta\u0142 zmuszony do oddania bu\u0142awy 18-letniemu Jerzemu Chmielnickiemu, synowi Bohdana, po \u015bmierci kt\u00f3rego Wyhowski sprawowa\u0142 nad Jerzym opiek\u0119.<\/p>\n

Jerzy Chmielnicki (ur. 1641, zm. 1685), dotkni\u0119ty epilepsj\u0105 absolwent Kolegium Mohyla\u0144skiego w Kijowie, bez opor\u00f3w podda\u0142 si\u0119 carowi i podpisa\u0142 tzw. drug\u0105 ugod\u0119 perejas\u0142awsk\u0105, jeszcze drastyczniej ograniczaj\u0105c\u0105 autonomi\u0119 Hetma\u0144szczyzny. Z kolei w 1660 r. ponownie podporz\u0105dkowa\u0142 Ukrain\u0119 Rzeczypospolitej tzw. ugod\u0105 cudnowsk\u0105, zawart\u0105 w do\u015b\u0107 oryginalnych okoliczno\u015bciach \u2013 sam Jerzy znajdowa\u0142 si\u0119 pod S\u0142obodyszczami w obozie otoczonym przez polskie wojska dowodzone przez Jerzego Sebastiana Lubomirskiego, ale w tym samym czasie pod Cudnowem wojska rosyjskie dowodzone przez Wasyla Szeremietiewa z\u0142o\u017cy\u0142y bro\u0144 przed armi\u0105 polsk\u0105. W 1663 r. zrzek\u0142 si\u0119 godno\u015bci hetmana i zosta\u0142 mnichem o imieniu Gedeon. Nie na d\u0142ugo, bo od lutego 1664 do stycznia 1665 Chmielnickiego wi\u0119ziono w Malborku w zwi\u0105zku z buntami kozackimi na Zadnieprzu i prawobrze\u017cnej Ukrainie. Wybiegaj\u0105c nieco do przodu, dla sko\u0144czenia zarysu biografii Jerzego Chmielnickiego: w 1676 r. znalaz\u0142 si\u0119 on w niewoli su\u0142tana Mehmeda IV, kt\u00f3ry wyznaczy\u0142 go w roku 1678 na hetmana prawobrze\u017cnej Ukrainy ze stolic\u0105 w Niemirowie, przez co wci\u0105gn\u0105\u0142 Kozak\u00f3w do udzia\u0142u w wojnie rosyjsko-tureckiej. Po ko\u0144cz\u0105cym t\u0119 wojn\u0119 pokoju, zawartym w 1681 r. w Bachczysaraju, zosta\u0142 pozbawiony funkcji przez Turk\u00f3w, ale w roku 1683 zn\u00f3w ustanowiony hetmanem \u2013 tym razem przez Polak\u00f3w. W roku 1685 zosta\u0142 ponownie pojmany przez Turk\u00f3w i za zdrad\u0119 stracony (uduszony) w Kamie\u0144cu Podolskim, znajduj\u0105cym si\u0119 od 1672 r. pod panowaniem tureckim.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Jerzy Sebastian Lubomirski<\/strong><\/p>\n

Kr\u0119te i licho zako\u0144czone \u017cycie Jerzego Chmielnickiego odzwierciedla ponur\u0105 mozaikowo\u015b\u0107 wojny polsko-rosyjskiej i innych wojen toczonych na Ukrainie i wok\u00f3\u0142 niej; wojen, w kt\u00f3rych splata\u0142y si\u0119 interesy wielu pa\u0144stw i narodowo\u015bci. Bardzo istotny dla Ukrainy by\u0142 koniec roku 1666, gdy hetman kozacki Piotr Doroszenko podda\u0142 si\u0119 protekcji Turcji oraz Krymu i sta\u0142 si\u0119 pierwszym w historii hetmanem kozackim z ramienia Turcji. W grudniu sprzymierzeni z Kozakami Doroszenki Tatarzy rozbili pod \u015acian\u0105 i Brai\u0142owem 6-tysi\u0119czn\u0105 polsk\u0105 dywizj\u0119 Sebastiana Machowskiego, a jej wodza wzi\u0119li do niewoli. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wojna polsko-kozacko-tatarska 1666-1671, po kt\u00f3rej mia\u0142a nast\u0105pi\u0107 wojna polsko-turecka 1672-1676. Zanim ona zaistnia\u0142a, wizja utraty Ukrainy na rzecz nadzwyczaj ekspansywnej w\u00f3wczas Turcji przy\u015bpieszy\u0142a toczone od pewnego czasu\u00a0 polsko-rosyjskie rozmowy pokojowe.<\/p>\n

30 stycznia 1667 roku w Andruszowie wojuj\u0105ce strony zawar\u0142y rozejm na trzyna\u015bcie i p\u00f3\u0142 roku. W tym okresie oba pa\u0144stwa mia\u0142y stara\u0107 si\u0119 o zawarcie trwa\u0142ego pokoju. Na podstawie traktatu wraca\u0142y do Rzeczypospolitej Inflanty polskie, wojew\u00f3dztwo po\u0142ockie i witebskie. Rosja odzyska\u0142a Smole\u0144sk i Siewierszczyzn\u0119, a ponadto lewobrze\u017cn\u0105 Ukrain\u0119 oraz na dwa i p\u00f3\u0142 roku Kij\u00f3w, kt\u00f3ry w praktyce pozosta\u0142 ju\u017c w r\u0119kach Rosji. Zaporo\u017ce mia\u0142o by\u0107 wsp\u00f3lnym protektoratem Polski i Rosji jako zas\u0142ona przed Tatarami.<\/p>\n

Obie strony da\u0142y sobie prawo do protekcji nad religiami \u2013 Polska nad religi\u0105 katolick\u0105 na terenie Rosji, a Rosja nad religi\u0105 prawos\u0142awn\u0105 na terenie Rzeczypospolitej. Zawarty traktat na ponad sto lat podzieli\u0142 Ukrain\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci \u2013 rosyjsk\u0105 i polsk\u0105. Rozejm andruszowski w swojej idei mia\u0142 by\u0107 zal\u0105\u017ckiem sojuszu wojskowego zwr\u00f3conego przeciw Turcji i Tatarom. Zamys\u0142 ten szybko si\u0119 zdezaktualizowa\u0142, natomiast dokonany w\u00f3wczas podzia\u0142 Ukrainy do dzi\u015b jest odczuwalny.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Rzeczpospolita w 1667 roku, kolorem ciemnym zaznaczono ziemie Rzeczypospolitej b\u0119d\u0105ce w posiadaniu Carstwa Rosyjskiego na mocy rozejmu andruszowskiego<\/strong><\/p>\n

Jerzy Chmielnicki (ur. 1641, zm. 1685), dotkni\u0119ty epilepsj\u0105 absolwent Kolegium Mohyla\u0144skiego w Kijowie, bez opor\u00f3w podda\u0142 si\u0119 carowi i podpisa\u0142 tzw. drug\u0105 ugod\u0119 perejas\u0142awsk\u0105, jeszcze drastyczniej ograniczaj\u0105c\u0105 autonomi\u0119 Hetma\u0144szczyzny. Z kolei w 1660 r. ponownie podporz\u0105dkowa\u0142 Ukrain\u0119 Rzeczypospolitej tzw. ugod\u0105 cudnowsk\u0105, zawart\u0105 w do\u015b\u0107 oryginalnych okoliczno\u015bciach \u2013 sam Jerzy znajdowa\u0142 si\u0119 pod S\u0142obodyszczami w obozie otoczonym przez polskie wojska dowodzone przez Jerzego Sebastiana Lubomirskiego, ale w tym samym czasie pod Cudnowem wojska rosyjskie dowodzone przez Wasyla Szeremietiewa z\u0142o\u017cy\u0142y bro\u0144 przed armi\u0105 polsk\u0105. W 1663 r. zrzek\u0142 si\u0119 godno\u015bci hetmana i zosta\u0142 mnichem o imieniu Gedeon. Nie na d\u0142ugo, bo od lutego 1664 do stycznia 1665 Chmielnickiego wi\u0119ziono w Malborku w zwi\u0105zku z buntami kozackimi na Zadnieprzu i prawobrze\u017cnej Ukrainie. Wybiegaj\u0105c nieco do przodu, dla sko\u0144czenia zarysu biografii Jerzego Chmielnickiego: w 1676 r. znalaz\u0142 si\u0119 on w niewoli su\u0142tana Mehmeda IV, kt\u00f3ry wyznaczy\u0142 go w roku 1678 na hetmana prawobrze\u017cnej Ukrainy ze stolic\u0105 w Niemirowie, przez co wci\u0105gn\u0105\u0142 Kozak\u00f3w do udzia\u0142u w wojnie rosyjsko-tureckiej. Po ko\u0144cz\u0105cym t\u0119 wojn\u0119 pokoju, zawartym w 1681 r. w Bachczysaraju, zosta\u0142 pozbawiony funkcji przez Turk\u00f3w, ale w roku 1683 zn\u00f3w ustanowiony hetmanem \u2013 tym razem przez Polak\u00f3w. W roku 1685 zosta\u0142 ponownie pojmany przez Turk\u00f3w i za zdrad\u0119 stracony (uduszony) w Kamie\u0144cu Podolskim, znajduj\u0105cym si\u0119 od 1672 r. pod panowaniem tureckim.<\/p>\n

Kr\u0119te i licho zako\u0144czone \u017cycie Jerzego Chmielnickiego odzwierciedla ponur\u0105 mozaikowo\u015b\u0107 wojny polsko-rosyjskiej i innych wojen toczonych na Ukrainie i wok\u00f3\u0142 niej; wojen, w kt\u00f3rych splata\u0142y si\u0119 interesy wielu pa\u0144stw i narodowo\u015bci. Bardzo istotny dla Ukrainy by\u0142 koniec roku 1666, gdy hetman kozacki Piotr Doroszenko podda\u0142 si\u0119 protekcji Turcji oraz Krymu i sta\u0142 si\u0119 pierwszym w historii hetmanem kozackim z ramienia Turcji. W grudniu sprzymierzeni z Kozakami Doroszenki Tatarzy rozbili pod \u015acian\u0105 i Brai\u0142owem 6-tysi\u0119czn\u0105 polsk\u0105 dywizj\u0119 Sebastiana Machowskiego, a jej wodza wzi\u0119li do niewoli. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wojna polsko-kozacko-tatarska 1666-1671, po kt\u00f3rej mia\u0142a nast\u0105pi\u0107 wojna polsko-turecka 1672-1676. Zanim ona zaistnia\u0142a, wizja utraty Ukrainy na rzecz nadzwyczaj ekspansywnej w\u00f3wczas Turcji przy\u015bpieszy\u0142a toczone od pewnego czasu\u00a0 polsko-rosyjskie rozmowy pokojowe.<\/p>\n

30 stycznia 1667 roku w Andruszowie wojuj\u0105ce strony zawar\u0142y rozejm na trzyna\u015bcie i p\u00f3\u0142 roku. W tym okresie oba pa\u0144stwa mia\u0142y stara\u0107 si\u0119 o zawarcie trwa\u0142ego pokoju. Na podstawie traktatu wraca\u0142y do Rzeczypospolitej Inflanty polskie, wojew\u00f3dztwo po\u0142ockie i witebskie. Rosja odzyska\u0142a Smole\u0144sk i Siewierszczyzn\u0119, a ponadto lewobrze\u017cn\u0105 Ukrain\u0119 oraz na dwa i p\u00f3\u0142 roku Kij\u00f3w, kt\u00f3ry w praktyce pozosta\u0142 ju\u017c w r\u0119kach Rosji. Zaporo\u017ce mia\u0142o by\u0107 wsp\u00f3lnym protektoratem Polski i Rosji jako zas\u0142ona przed Tatarami.<\/p>\n

Obie strony da\u0142y sobie prawo do protekcji nad religiami \u2013 Polska nad religi\u0105 katolick\u0105 na terenie Rosji, a Rosja nad religi\u0105 prawos\u0142awn\u0105 na terenie Rzeczypospolitej. Zawarty traktat na ponad sto lat podzieli\u0142 Ukrain\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci \u2013 rosyjsk\u0105 i polsk\u0105. Rozejm andruszowski w swojej idei mia\u0142 by\u0107 zal\u0105\u017ckiem sojuszu wojskowego zwr\u00f3conego przeciw Turcji i Tatarom. Zamys\u0142 ten szybko si\u0119 zdezaktualizowa\u0142, natomiast dokonany w\u00f3wczas podzia\u0142 Ukrainy do dzi\u015b jest odczuwalny.<\/p>\n

CDN
Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hetman Iwan Wyhowski W odr\u00f3\u017cnieniu od ugody perejas\u0142awskiej, kt\u00f3ra w historii Ukrainy jest raczej wstydliw\u0105 dla niej kart\u0105, zawarta 16 wrze\u015bnia 1658 roku Unia hadziacka…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6246,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6245","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t