{"id":6267,"date":"2024-12-15T19:52:51","date_gmt":"2024-12-15T17:52:51","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-31-z-nr-466\/"},"modified":"2024-12-15T19:52:51","modified_gmt":"2024-12-15T17:52:51","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-31-z-nr-466","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-31-z-nr-466\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (31) (z nr 466)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Hetmanat w po\u0142owie XVIII w.<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Po zwrocie Piotra Doroszenki ku tureckiemu zwierzchnictwu, hetmanem Ukrainy Prawobrze\u017cnej zosta\u0142 obrany w roku 1669 Micha\u0142 Chanenko<\/strong> (ur. ok. 1620, zm. ok. 1680), syn zaporoskiego Kozaka pochodzenia tatarskiego i polskiej szlachcianki. Chanenko od 1658 r. dowodzi\u0142 pu\u0142kiem huma\u0144skim. Uczestniczy\u0142 w wyborze Iwana Wyhowskiego na hetmana. Podczas podpisywania ugody cudnowskiej w roku 1660 by\u0142 zwolennikiem poddania Ukrainy Rzeczypospolitej, za co otrzyma\u0142 polskie szlachectwo (nobilitowany w 1661 r.). Jednak po odzyskaniu w\u0142adzy przez Doroszenk\u0119<\/strong> przekaza\u0142 insygnia hetma\u0144skie hetmanowi Ukrainy Lewobrze\u017cnej Iwanowi Samoj\u0142owiczowi<\/strong> i do ko\u0144ca \u017cycia pozosta\u0142 poddanym cara. Nied\u0142ugo potem podobnie post\u0105pi\u0142 Piotr Doroszenko.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>
Hetman Ukrainy Lewobrze\u017cnej Iwan Samoj\u0142owicz<\/strong><\/p>\n

W skomplikowanej sytuacji dw\u00f3ch Ukrain, gdy hetmana nie zawsze mo\u017cna by\u0142o demokratycznie wybra\u0107, zaistnia\u0142a formu\u0142a powo\u0142ywania hetmana – nakazywania. Hetmanem naka\u017anym zostawa\u0142a tymczasowo osoba spo\u015br\u00f3d starszyzny kozackiej w razie \u015bmierci lub trwa\u0142ej niezdolno\u015bci do sprawowania funkcji dotychczasowego hetmana. Hetmana naka\u017anego wybierano r\u00f3wnie\u017c (najcz\u0119\u015bciej spo\u015br\u00f3d pu\u0142kownik\u00f3w) w celu dowodzenia wojskiem kozackim w sytuacji, kiedy hetman z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w nie m\u00f3g\u0142 tego czyni\u0107 (na przyk\u0142ad w czasie rozm\u00f3w dyplomatycznych).Wyb\u00f3r hetmana naka\u017anego og\u0142aszano uniwersa\u0142em, a od lat 20. XVIII wieku na Ukrainie Lewobrze\u017cnej carskim ukazem. Takimi hetmanami na Prawobrze\u017cu byli Ostap Gogol i Samuel Samus.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Ostap Gogol (Hoho\u0142) kozacki hetman naka\u017any Ukrainy Prawobrze\u017cnej – Eustachy Janowski Herbu Jastrz\u0119biec i Janina <\/strong><\/p>\n

Ostap Gogol (Hoho\u0142)<\/strong>, hetman naka\u017any prawobrze\u017cny w latach 1676-77, pochodzi\u0142 ze szlacheckiego rodu z Wo\u0142ynia; by\u0142 praszczurem s\u0142ynnego pisarza Miko\u0142aja Gogola. W 1648 r. s\u0142u\u017cy\u0142 w polskim wojsku jako rotmistrz \u201epancernych Kozak\u00f3w\u201d; z nimi te\u017c przeszed\u0142 na stron\u0119 powsta\u0144c\u00f3w Bohdana Chmielnickiego, a po jego \u015bmierci w 1657 r. stara\u0142 si\u0119 by\u0107 lojalnym wobec kolejnych hetman\u00f3w i zwierzchnictw ponadkozackich; po ugodzie cudnowskiej w 1660 r. stan\u0105\u0142 po stronie Rzeczypospolitej, za co zosta\u0142 nobilitowany. W 1664 r., gdy na Prawobrze\u017cu wybuch\u0142o powstanie przeciwko propolskiemu Paw\u0142owi Teterze, pu\u0142kownik Gogol zrazu stan\u0105\u0142 po stronie powsta\u0144c\u00f3w, ale wkr\u00f3tce odwr\u00f3ci\u0142 pozycj\u0119, aby ratowa\u0107 syn\u00f3w wzi\u0119tych przez polskie wojska do niewoli i wi\u0119zionych we Lwowie w charakterze zak\u0142adnik\u00f3w. Po obraniu hetmanem Piotra Doroszenki, Ostap Gogol wraz ze swoim pu\u0142kiem wspiera\u0142 jego poczynania. Sta\u0142y si\u0119 one dramatyczne dla pu\u0142kownika po oddaniu si\u0119 Doroszenki pod zwierzchnictwo tureckie \u2013 w 1671 r., w starciu z polskimi wojskami hetmana koronnego Jana Sobieskiego pod Mogilewem, zgin\u0105\u0142 jeden z jego syn\u00f3w. Sam pu\u0142kownik uciek\u0142 do Mo\u0142dawii, sk\u0105d wys\u0142a\u0142 Sobieskiemu ju\u017c jako kr\u00f3lowi Janowi III pismo z pokajaniem, za co zosta\u0142 nagrodzony maj\u0105tkiem ziemskim (wie\u015b Olchowiec) i nast\u0119pnie uhonorowany bu\u0142aw\u0105 hetma\u0144sk\u0105. Dzier\u017cy\u0142 j\u0105 kr\u00f3tko, bo niebawem su\u0142tan turecki \u2013 chwilowo silniejszy od kr\u00f3la polskiego – przywr\u00f3ci\u0142 j\u0105 Jerzemu Chmielnickiemu<\/strong>, o czym mowa by\u0142a ju\u017c wcze\u015bniej. Natomiast Ostap Gogol doko\u0144czy\u0142 \u017cywota w 1679 r. w swoim maj\u0105tku pod Kijowem.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Hetman naka\u017any Ukrainy Prawobrze\u017cnej Stefan Kunicki <\/strong><\/p>\n

Stefan Kunicki<\/strong> (ur. ok. 1640 \u2013 zm. ok.1684), nobilitowany w 1673 r. na wniosek hetmana Micha\u0142a Chanenki szlachcic herbu Sas, do jakiego przyj\u0105\u0142 go Aleksander K\u0142odnicki \u2013 podstoli rac\u0142awicki, dworzanin pokojowy i rotmistrz nadwornej chor\u0105gwi kozackiej. 24.VIII.1683 roku, miesi\u0105c po tym, jak rada prawobrze\u017cnych Kozak\u00f3w zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 do polskiego kr\u00f3la o opiek\u0119, Stefan Kunicki zosta\u0142 wyznaczony przez kr\u00f3la Jana III Sobieskiego hetmanem naka\u017anym prawobrze\u017cnego wojska zaporoskiego. Pod koniec tego samego roku Kunicki powi\u00f3d\u0142 5-tysi\u0119czne wojsko na wypraw\u0119 przez mo\u0142dawskie ziemie do budziackich i bia\u0142ogrodzkich step\u00f3w. Kozacy uwolnili prawie ca\u0142e Prawobrze\u017ce od Turk\u00f3w i zadali pora\u017ck\u0119 Tatarom, ale na pocz\u0105tku 1684 roku sami zostali rozbici w Mo\u0142dawii. W odwrocie z wyprawy mo\u0142dawskiej Kunicki zostawi\u0142 wojsko kozackie pod dow\u00f3dztwem Piotra Mohy\u0142y, sam za\u015b zbieg\u0142. Po szcz\u0119\u015bliwej obronie taboru atamanem obwo\u0142ano Mohy\u0142\u0119, a Kunicki zosta\u0142 zamordowany przez dawnych towarzyszy.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Hetman naka\u017any Ukrainy Prawobrze\u017cnej Samuel Samus<\/strong><\/p>\n

Samuel Samus<\/strong> (\u0421\u0430\u043c\u0456\u0439\u043b\u043e \u0406\u0432\u0430\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447 \u0421\u0430\u043c\u0443\u0441\u044c) \u0421\u0410\u041c\u0423\u0421\u042c<\/strong> \u0421\u0430\u043c\u0456\u0439\u043b\u043e<\/strong> \u0406\u0432\u0430\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447<\/strong> (daty urodzenia oraz \u015bmierci nieznane) pochodzi\u0142 z okolic Perejes\u0142awia; by\u0142 pu\u0142kownikiem bohus\u0142awskim w latach 1688\u20131713, a hetmanem naka\u017anym Ukrainy Prawobrze\u017cnej w latach 1692\u20131704. Bra\u0142 udzia\u0142, jako dow\u00f3dca jednego z pu\u0142k\u00f3w, w powstaniu Kozak\u00f3w przeciwko Rzeczypospolitej w latach 1702-1704. Powstanie to zainicjowa\u0142 pu\u0142kownik Semen Palej w zwi\u0105zku z decyzj\u0105 polskiego Sejmu o likwidacji rejestrowego wojska kozackiego w 1699 roku. Do listopada 1702 roku powstanie ogarn\u0119\u0142o wojew\u00f3dztwo kijowskie i brac\u0142awskie oraz cz\u0119\u015b\u0107 Wo\u0142ynia i Podola. Powsta\u0144cy kozaccy opanowali Bia\u0142\u0105 Cerkiew, Berdycz\u00f3w i Niemir\u00f3w.<\/p>\n

Chc\u0105c zjednoczenia\u00a0 Ukrainy Prawobrze\u017cnej i Lewobrze\u017cnej, Samus opowiedzia\u0142 si\u0119 za zwierzchno\u015bci\u0105 hetmana Lewobrze\u017ca Iwana Mazepy. Jednak kontratak przewa\u017caj\u0105cych si\u0142 polskich oraz brak pomocy ze strony Moskwy i Mazepy zmusi\u0142 go do schronienia si\u0119 w Bohus\u0142awiu. W styczniu 1704 roku Samus zrzek\u0142 si\u0119 godno\u015bci hetmana. Pomimo tego nadal pozostawa\u0142 faktycznym dow\u00f3dc\u0105 swoich wojsk i kontynuowa\u0142 walk\u0119 z Rzeczpospolit\u0105 na Prawobrze\u017cu. W 1711 roku podporz\u0105dkowa\u0142 si\u0119, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 Kozak\u00f3w, hetmanowi Filipowi Orlikowi. Po wyst\u0105pieniu Orlika przeciwko Rosji zosta\u0142 w czasie walk wzi\u0119ty, wraz z synem, do niewoli i najprawdopodobniej zes\u0142any. Dalsze jego losy nie s\u0105 znane.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hetmanat w po\u0142owie XVIII w. Po zwrocie Piotra Doroszenki ku tureckiemu zwierzchnictwu, hetmanem Ukrainy Prawobrze\u017cnej zosta\u0142 obrany w roku 1669 Micha\u0142 Chanenko (ur. ok. 1620,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6268,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6267","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t