{"id":6274,"date":"2024-12-15T19:55:19","date_gmt":"2024-12-15T17:55:19","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-32-z-nr-467\/"},"modified":"2024-12-15T19:55:19","modified_gmt":"2024-12-15T17:55:19","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-32-z-nr-467","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-32-z-nr-467\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (32) (z nr 467)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Bitwa pod Po\u0142taw\u0105 (<\/strong>Pierre-Denis Martin) <\/strong><\/strong><\/p>\n

<\/strong>Formalnie poczet hetman\u00f3w Ukrainy Prawobrze\u017cnej zamyka Filip Orlik <\/strong>(1672-1742), cho\u0107 praktycznie – z uwagi na spowodowan\u0105 wojnami niestabilno\u015b\u0107 sytuacji – nie m\u00f3g\u0142 pe\u0142ni\u0107 tej funkcji. Ojciec Filipa – Stefan – by\u0142 szlachcicem czeskiego pochodzenia, kt\u00f3rego przodkowie wyemigrowali podczas wojen husyckich w XV wieku do Kr\u00f3lestwa Polskiego, a nast\u0119pnie do Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego. Stefan Orlik jako lojalny obywatel Rzeczypospolitej odda\u0142 jej \u017cycie w bitwie pod Chocimiem (IX\/X.1621 przeciwko Turkom). Cho\u0107 ojciec Filipa by\u0142 katolikiem, on sam – z woli prawos\u0142awnej matki Ireny Orlik z domu Ma\u0142achowskiej – zosta\u0142 ochrzczony w obrz\u0105dku wschodnim.<\/p>\n

Przysz\u0142y hetman otrzyma\u0142 \u015bwietne wykszta\u0142cenie, posiad\u0142 umiej\u0119tno\u015b\u0107 bieg\u0142ego w\u0142adania, co najmniej, pi\u0119cioma j\u0119zykami. Pocz\u0105tkowo uczy\u0142 si\u0119 w Wilnie (prawdopodobnie w kolegium jezuickim), a nast\u0119pnie w Akademii Kijowsko-Mohyla\u0144skiej. Zapewne tam zosta\u0142 dostrze\u017cony i doceniony przez Iwana Mazep\u0119, z kt\u00f3rym zwi\u0105za\u0142 niebawem sw\u00f3j los. W 1698 roku o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Hann\u0105 Hercyk; w\u0142a\u015bnie Mazepa zosta\u0142 ojcem chrzestnym ich pierwszego syna.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Filip Orlik<\/strong><\/p>\n

W latach 1698-1700 Orlik pracowa\u0142 dla metropolity kijowskiego w jego kancelarii. Potem zosta\u0142 pisarzem Wojsk Zaporoskich, zrazu w pu\u0142ku po\u0142tawskim, a nast\u0119pnie (w roku 1702 lub 1706) jako g\u0142\u00f3wny pisarz i najbli\u017cszy wsp\u00f3\u0142pracownik hetmana Ukrainy Lewobrze\u017cnej Iwana Mazepy. Po bitwie pod Po\u0142taw\u0105*, wraz z nim oraz kr\u00f3lem Szwecji Karolem XII i wieloma Kozakami, wyemigrowa\u0142 na terytorium Turcji. Kr\u00f3l i hetman, a wraz z nimi Orlik, zatrzymali si\u0119 w miejscowo\u015bci Bendery.<\/p>\n

2 pa\u017adziernika 1709 r. Mazepa zmar\u0142, a p\u00f3\u0142 roku po jego \u015bmierci, 16 kwietnia 1710 r., Filip Orlik zosta\u0142 obrany hetmanem na uchod\u017astwie. 10 maja wyb\u00f3r ten zosta\u0142 oficjalnie zatwierdzony przez szwedzkiego monarch\u0119. Na pocz\u0105tku 1711 r. odda\u0142 si\u0119 pod protekcj\u0119 chana krymskiego Dewlet II Gireja. Jeszcze w tym samym roku \u015bwiat\u0142o dzienne ujrza\u0142a tak zwana Konstytucja Benderska, czyli zredagowane przez Orlika po \u0142acinie i po rusku Pacta et Constitutiones legum libertatumqe Exercitus Zaporoviensis<\/em> (Pakty i konstytucje praw i wolno\u015bci wojska zaporoskiego). Mimo, \u017ce dokument ten nigdy nie wszed\u0142 w \u017cycie, uzyska\u0142 w historii Ukrainy poczesne miejsce i jest uwa\u017cany za jej pierwsz\u0105 konstytucj\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Hetman Ukrainy Lewobrze\u017cnej Iwan Mazepa<\/strong><\/p>\n

Gdy 8 listopada 1710 r. Turcja wypowiedzia\u0142a wojn\u0119 Rosji, hetman Filip Orlik postanowi\u0142 w\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do niej ze swoimi Kozakami. Na pocz\u0105tku 1711r. wraz z Tatarami, Turkami i Polakami – zwolennikami Stanis\u0142awa Leszczy\u0144skiego, kontrowersyjnego polskiego kr\u00f3la – ruszy\u0142 na Ukrain\u0119. Pocz\u0105tkowo odnosi\u0142 sukcesy w walkach z Rosjanami, p\u00f3\u017aniej jednak – os\u0142abiony dezercj\u0105 sojusznik\u00f3w w zwi\u0105zku z wie\u015bci\u0105 o nadchodzeniu du\u017cych si\u0142 rosyjskich – musia\u0142 powr\u00f3ci\u0107 do Bender.<\/p>\n

16 marca 1712 r. su\u0142tan wyda\u0142 hetmanowi Orlikowi przywilej gwarantuj\u0105cy Kozakom protektorat – opiek\u0119 bez p\u0142acenia daniny, ale z obowi\u0105zkiem s\u0142u\u017cby wojskowej. W lutym 1713 r. oddzia\u0142 kozacki pod dow\u00f3dztwem Dany\u0142a Hor\u0142enki wyruszy\u0142 na Prawobrze\u017cn\u0105 Ukrain\u0119 dla jej zaj\u0119cia. Oczywi\u015bcie napotka\u0142 op\u00f3r wojsk polskich. Walki polsko-kozackie toczy\u0142y si\u0119 do wiosny 1714 roku, gdy Polska i Turcja zawar\u0142y pok\u00f3j; w mi\u0119dzyczasie, 24 czerwca 1713 r., z Turcj\u0105 przesta\u0142a wojowa\u0107 tak\u017ce Rosja. W tym stanie rzeczy Kozacy – maj\u0105c nadziej\u0119 na amnesti\u0119 – powr\u00f3cili na Sicz, a ich hetman emigrowa\u0142 do zachodniej Europy.<\/p>\n

\"\"<\/a>|
Resztki<\/strong> <\/strong>mur\u00f3w twierdzy w okolicach Bender,<\/strong> <\/strong>z<\/strong> <\/strong>Dniestrem<\/strong> <\/strong>w tle<\/strong><\/strong><\/p>\n

Dla kozackiej sprawy Filip Orlik u\u0142o\u017cy\u0142 na emigracji plan antyrosyjskiego sojuszu i do ko\u0144ca \u017cycia zabiega\u0142 w europejskich stolicach o wprowadzenie go w czyn. Umar\u0142 24 maja 1742 r. w Jassach (na terenie dzisiejszej Rumunii).<\/p>\n

*) Bitwa pod Po\u0142taw\u0105<\/strong> \u2013 starcie zbrojne, kt\u00f3re mia\u0142o miejsce 8 lipca 1709 roku podczas wielkiej wojny p\u00f3\u0142nocnej, stoczone pod Po\u0142taw\u0105 na Ukrainie Lewobrze\u017cnej pomi\u0119dzy wojskami kr\u00f3la szwedzkiego Karola XII a wojskami rosyjskimi cara Piotra Wielkiego. W wyniku bitwy armia szwedzka zosta\u0142a rozbita.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/em><\/strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bitwa pod Po\u0142taw\u0105 (Pierre-Denis Martin) Formalnie poczet hetman\u00f3w Ukrainy Prawobrze\u017cnej zamyka Filip Orlik (1672-1742), cho\u0107 praktycznie – z uwagi na spowodowan\u0105 wojnami niestabilno\u015b\u0107 sytuacji –…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6275,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6274","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t