{"id":6276,"date":"2024-12-15T19:58:12","date_gmt":"2024-12-15T17:58:12","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-33-z-nr-468\/"},"modified":"2024-12-15T19:58:12","modified_gmt":"2024-12-15T17:58:12","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-33-z-nr-468","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-33-z-nr-468\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (33) (z nr 468)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Baturin. <\/strong>Twierdza. Kr\u00f3l Stefan Batory (1575) organizuj\u0105c Kozak\u00f3w w sotnie i pu\u0142ki za\u0142o\u017cy\u0142 tu miasto jako siedzib\u0119 hetman\u00f3w zaporoskiego wojska, daj\u0105c mu swoje imi\u0119<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Jednym z najwybitniejszych hetman\u00f3w kozackich by\u0142 Iwan Mazepa<\/strong>, wa\u017cna posta\u0107 jako nie tylko hetman Ukrainy Lewobrze\u017cnej, ale polityk maj\u0105cy znacz\u0105cy udzia\u0142 w historii ca\u0142ej Ukrainy, a tak\u017ce Rosji i Rzeczypospolitej. By\u0142 to cz\u0142owiek wielkiego kalibru, dyplomata niekiedy kontrowersyjny, ale nigdy pospolicie fa\u0142szywy. Swoj\u0105 osobowo\u015bci\u0105 i dokonaniami zainspirowa\u0142 wielu tw\u00f3rc\u00f3w literatury i sztuki; mi\u0119dzy innymi zosta\u0142 bohaterem dramatu Juliusza S\u0142owackiego p.t. \u201eMazepa\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Pomnik Iwana Mazepy. Na postumencie herb hetmana <\/strong><\/p>\n

Iwan Mazepa, a w\u0142a\u015bciwie Iwan Stepanowycz Koledyn\u015bkyj, <\/strong>urodzi\u0142 si\u0119 20 marca 1639 r. we wsi Mazepinka ko\u0142o Bia\u0142ej Cerkwi na Kijowszczy\u017anie, w ruskiej rodzinie szlacheckiej herbu Ko\u0142odyn. Jego ojciec \u2013 Adam \u2013 by\u0142 podczaszym czernihowskim, a w m\u0142odo\u015bci pokojowym kr\u00f3la Jana Kazimierza. Iwan kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w Akademii Kijowsko-Mohyla\u0144skiej w Kijowie, kolegium jezuickim w Warszawie, a nast\u0119pnie na uniwersytetach Europy Zachodniej. <\/sup>W latach 1659\u20131663 by\u0142 anga\u017cowany w s\u0142u\u017cbie dyplomatycznej Rzeczypospolitej, zako\u0144czonej w 1663 r., kiedy to powr\u00f3ci\u0142 na Ukrain\u0119 naddnieprza\u0144sk\u0105 w poselstwie wioz\u0105cym bu\u0142aw\u0119 hetma\u0144sk\u0105 Paw\u0142owi Teterze. Wtedy obj\u0105\u0142 po ojcu urz\u0105d podczaszego czernihowskiego, a tak\u017ce mocno podupad\u0142y na skutek napad\u00f3w kozackich maj\u0105tek Mazepi\u0144ce. W czasie walki o urz\u0105d hetma\u0144ski zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z obozem p\u00f3\u017aniejszego hetmana Prawobrze\u017ca, Piotra Doroszenki. Na jego dworze pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dow\u00f3dcy gwardii przybocznej, a nast\u0119pnie pisarza generalnego Prawobrze\u017ca.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Pierwszy na Ukrainie i w Europie pomnik hetmana Mazepy we wsi Mazepinka. Na piedestale umieszczono jego sentencj\u0119: \u00ab<\/em>\u0410<\/em><\/strong> \u0437\u0430<\/em><\/strong> \u0432\u0456\u0440\u0443<\/em><\/strong> \u0445\u043e\u0447<\/em><\/strong> \u0443\u043c\u0440\u0456\u0442\u0435<\/em><\/strong> \u0456<\/em><\/strong> \u0432\u043e\u043b\u044c\u043d\u043e\u0441\u0442\u0435\u0439<\/em><\/strong> \u0431\u043e\u0440\u043e\u043d\u0456\u0442\u0435<\/em><\/strong>\u00bb<\/em><\/strong>.<\/strong><\/p>\n

Podczas misji dyplomatycznej do Chanatu Krymskiego i Turcji zosta\u0142 schwytany przez oddzia\u0142 kozacki z Lewobrze\u017ca. Przekazany hetmanowi Iwanowi Samoj\u0142owiczowi, od 1682 r. pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 generalnego esau\u0142a* Lewobrze\u017ca. W 1687 r., po usuni\u0119ciu Samoj\u0142owicza z urz\u0119du przez Rosj\u0119, pod jej naciskiem zosta\u0142 wybrany hetmanem. Niejako w podzi\u0119ce, czy te\u017c po prostu chc\u0105c zyska\u0107 przychylno\u015b\u0107 \u00f3wczesnego cara Rosji Piotra I, Mazepa zgodzi\u0142 si\u0119 na udzia\u0142 oddzia\u0142\u00f3w kozackich po stronie Rosji w wyprawach przeciwko Turcji i w III wojnie p\u00f3\u0142nocnej**. Nie protestowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c przeciw wprowadzeniu wojsk rosyjskich na terytorium Hetmanatu po rozpocz\u0119ciu wojny ze Szwecj\u0105, mimo negatywnych reakcji spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Widok obecny<\/strong><\/p>\n

W sierpniu 1704 r. i lipcu 1705 r. na polecenie cara Piotra I mia\u0142 wspiera\u0107 zbrojnie polskiego kr\u00f3la w walkach ze Szwedami. W 1705 r., wobec plan\u00f3w Piotra I likwidacji Hetmanatu, Mazepa zacz\u0105\u0142 prowadzi\u0107 tajne rozmowy z Rzecz\u0105pospolit\u0105 i Szwecj\u0105, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do zawarcia w 1708 r. umowy mi\u0119dzy Mazep\u0105 a Stanis\u0142awem Leszczy\u0144skim z gwarantem w osobie kr\u00f3la szwedzkiego Karola XII Gustawa. Po ujawnieniu porozumienia, wojska Piotra I spali\u0142y stolic\u0119 Lewobrze\u017ca \u2013 Baturyn i wymordowa\u0142y jego mieszka\u0144c\u00f3w, za\u015b Rosyjska Cerkiew Prawos\u0142awna ob\u0142o\u017cy\u0142a Mazep\u0119 kl\u0105tw\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Staraniem Mazepy powsta\u0142o wiele budowli w stylu baroku kozackiego, m.in. dzwonnica soboru Sofijskiego <\/strong><\/p>\n

Po przy\u0142\u0105czeniu si\u0119 do Szwed\u00f3w, wojska kozackie wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 w ofensywie na Moskw\u0119, zosta\u0142y jednak zatrzymane pod Po\u0142taw\u0105, gdzie 8 lipca 1709 r. rozegra\u0142a si\u0119 decyduj\u0105ca bitwa, zako\u0144czona wielk\u0105 kl\u0119sk\u0105 wojsk szwedzkich. Mazepa wraz z Karolem XII schroni\u0142 si\u0119 na terytorium Turcji. Zatrzyma\u0142 si\u0119 pod Benderami (rum. Tighina, obecnie Mo\u0142dawia), gdzie zmar\u0142 2 pa\u017adziernika 1709 r. Maj\u0105tek Mazepi\u0144ce, zostawiony pod zarz\u0105dem zi\u0119cia Mazepy – Andrzeja Wojnarowskiego, zosta\u0142 skonfiskowany, a Andrzej zes\u0142any do Jakucka. Sam Mazepa zosta\u0142 pochowany w Ga\u0142aczu nad Dunajem (rum. Gala\u0163i, obecnie Rumunia), sk\u0105d w 1999 r. jego prochy zosta\u0142y sprowadzone do Baturyna.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Stanis\u0142aw Leszczy\u0144ski, dwukrotnie wybierany kr\u00f3lem Polski<\/strong><\/p>\n

\n

W historiografii rosyjskiej Iwan Mazepa jest przedstawiany jako zdrajca Rusi i prawos\u0142awia. Natomiast na Ukrainie jako cz\u0142owiek szerokich horyzont\u00f3w, kt\u00f3ry swoje talenty dyplomatyczne stara\u0142 si\u0119 wykorzysta\u0107 jak najlepiej w trudnej sytuacji Hetmanatu, podzielonego i wci\u015bni\u0119tego mi\u0119dzy \u00f3wczesne pot\u0119gi europejskie \u2013 Rosj\u0119, Polsk\u0119, Szwecj\u0119 i Turcj\u0119. Staraniem Mazepy powsta\u0142o wiele budowli w stylu baroku kozackiego, m.in. nowa siedziba Akademii Kijowsko-Mohyla\u0144skiej, dzwonnica soboru Sofijskiego, cerkiew Objawienia Pa\u0144skiego i nowe mury \u0141awry Peczerskiej w Kijowie, a tak\u017ce sob\u00f3r katedralny w Perejas\u0142awiu. Z inicjatywy Mazepy powo\u0142ano do \u017cycia kolegium w Czernihowie, obok kt\u00f3rego 21 sierpnia 2009 r. ods\u0142oni\u0119to pomnik hetmana (z br\u0105zu i marmuru) autorstwa Giennadija Jerszowa.<\/p>\n

*) Esau\u0142<\/strong> (te\u017c asau\u0142<\/strong>) \u2013 oficer w dawnych wojskach kozackich. Odpowiada\u0142 husarskiemu namiestnikowi, czyli dzisiejszemu majorowi. U kozak\u00f3w zaporoskich esau\u0142<\/em> by\u0142 zast\u0119pc\u0105 atamana koszowego, natomiast generalny esau\u0142<\/em> by\u0142 pomocnikiem hetmana<\/p>\n<\/div>\n

**) III wojna p\u00f3\u0142nocna<\/strong> (wielka wojna p\u00f3\u0142nocna) toczy\u0142a si\u0119 w latach 1700-1721 pomi\u0119dzy Kr\u00f3lestwem Danii i Norwegii, Rosj\u0105, Saksoni\u0105, Prusami i Hanowerem (od 1715) z jednej strony a Szwecj\u0105 z drugiej. Rzeczpospolita formalnie pozostawa\u0142a neutralna a\u017c do 1704 roku, ale faktycznie znaczna cz\u0119\u015b\u0107 walk toczy\u0142a si\u0119 na jej terytorium i jej kosztem ju\u017c od 1700 roku. Zako\u0144czy\u0142a si\u0119 podpisaniem pokoju w Nystad, w wyniku kt\u00f3rego wzros\u0142o znaczenie Rosji, a Szwecja utraci\u0142a status europejskiego mocarstwa.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Baturin. Twierdza. Kr\u00f3l Stefan Batory (1575) organizuj\u0105c Kozak\u00f3w w sotnie i pu\u0142ki za\u0142o\u017cy\u0142 tu miasto jako siedzib\u0119 hetman\u00f3w zaporoskiego wojska, daj\u0105c mu swoje imi\u0119 Jednym…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6277,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6276","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t