{"id":6306,"date":"2024-12-15T20:04:43","date_gmt":"2024-12-15T18:04:43","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-36-z-nr-471\/"},"modified":"2024-12-15T20:04:43","modified_gmt":"2024-12-15T18:04:43","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-36-z-nr-471","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-36-z-nr-471\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (36) (z nr 471)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Ostatni w\u0142adca Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w Stanis\u0142aw August Poniatowski<\/strong><\/strong><\/p>\n

W XVIII wieku Rzeczpospolita – pa\u0144stwo wielkie lecz bardzo os\u0142abione licznymi wojnami w poprzednim stuleciu – sta\u0142a si\u0119 przedmiotem destrukcyjnej dla niej gry politycznej Austrii, Prus i Rosji. Szczeg\u00f3ln\u0105 aktywno\u015b\u0107 w tej grze wykaza\u0142a Rosja Katarzyny II.<\/p>\n

Caryca Katarzyna II by\u0142a osob\u0105 nieprzeci\u0119tnie uzdolnion\u0105 i o\u015bwiecon\u0105, niestety tyle\u017c ambitn\u0105 co przebieg\u0142\u0105 i pozbawion\u0105 hamulc\u00f3w moralnych.<\/p>\n

Urodzi\u0142a si\u0119 2 maja 1729 roku w Szczecinie, jako Zofia Fryderyka Augusta von Anhalt-Zerbst, w rodzinie niemieckich ksi\u0105\u017c\u0105t. <\/strong>W 1745 roku, przyjmuj\u0105c w Petersburgu wiar\u0119 prawos\u0142awn\u0105, zmieni\u0142a imi\u0119 na Katarzyna i po\u015blubi\u0142a pretendenta do rosyjskiego tronu – holszty\u0144skiego ksi\u0119cia Piotra Ulryka.<\/p>\n

W czerwcu 1755 r. ambasador brytyjski w Petersburgu, Charles H. Williams, przedstawi\u0142 przysz\u0142ej carycy swojego urokliwego sekretarza, 23-letniego Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, kt\u00f3rego temperamentna ksi\u0119\u017cna rych\u0142o uwiod\u0142a i obieca\u0142a, \u017ce kiedy\u015b zrobi go polskim kr\u00f3lem. \u00d3w romans okaza\u0142 si\u0119 fatalnym: wpierw szybka \u015bmier\u0107 owocu mi\u0142o\u015bci – c\u00f3rka Anna Piotrowna \u017cy\u0142a zaledwie 15 miesi\u0119cy, a p\u00f3\u017aniej manipulacje polskim kr\u00f3lem w kierunku katastrofy \u201ejego\u201d kr\u00f3lestwa.<\/p>\n

Piotr Ulryk obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 jako Piotr III Romanow 5 I 1762 r. Nowy car szybko ujawni\u0142 swe uwielbienie dla Prus, a nienawi\u015b\u0107 do Rosji. Poniewa\u017c wcielanie pruskich wzorc\u00f3w do rosyjskiej armii spotka\u0142o si\u0119 z powszechnym oburzeniem, pomys\u0142owa \u017cona szpetnego i kiepskiego seksualnie dyktatora postanowi\u0142a to natychmiast wykorzysta\u0107. Stan\u0119\u0142a na czele spisku i po raptem p\u00f3\u0142rocznych rz\u0105dach Piotr III zosta\u0142 w wyniku zamachu stanu obalony. Cho\u0107 jeszcze nie wdowa, Katarzyna og\u0142osi\u0142a si\u0119 w\u0142adczyni\u0105 Rosji 9 VII 1762 r. Dopiero 8 dni p\u00f3\u017aniej podano oficjaln\u0105 przyczyn\u0119 \u015bmierci cara: kolka hemoroidalna; faktycznie zosta\u0142 zamordowany.<\/p>\n

Caryca Katarzyna II, wzorem Piotra I Wielkiego, stara\u0142a si\u0119 rz\u0105dzi\u0107 samodzielnie, niekiedy tylko dopuszczaj\u0105c do podpowiedzi niekt\u00f3rych ze swych cz\u0119sto zmienianych faworyt\u00f3w, m.in. Grzegorza Or\u0142owa i hrabiego Potiomkina (nie tylko doradzaj\u0105cego, ale i raj\u0105cego carycy dora\u017anych kochank\u00f3w). Zaraz po obj\u0119ciu w\u0142adzy Katarzyna II potwierdzi\u0142a sojusz z Prusami, co by\u0142o swoist\u0105 kontynuacj\u0105 zapocz\u0105tkowanej przez Piotra I polityki \u201esystemu p\u00f3\u0142nocnego\u201d. Dodatkowo potwierdzi\u0142a dekret Piotra I o uprawnieniach dla szlachty, czym zyska\u0142a sobie jej uznanie. W ci\u0105gu swego d\u0142ugiego panowania (1762-1796) wzmocni\u0142a pot\u0119g\u0119 pa\u0144stwa, w\u0142adzy centralnej i absolutyzmu panuj\u0105cego.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Wielka ksi\u0119\u017cna Katarzyna Aleksiejewna, p\u00f3\u017aniejsza cesarzowa Katarzyna II, wielka mi\u0142o\u015b\u0107 Poniatowskiego<\/strong><\/p>\n

W okresie jej rz\u0105d\u00f3w znacznie si\u0119 powi\u0119kszy\u0142o terytorium i zaludnienie Rosji (z 20 do ok. 35 mln). Wprowadzi\u0142a w Rosji upraw\u0119 ziemniak\u00f3w (zwanych tam w\u00f3wczas \u201eziemnymi jab\u0142kami\u201d); by\u0142a tak\u017ce autork\u0105 planu osadzenia kolonist\u00f3w niemieckich na g\u00f3rnym Powo\u0142\u017cu, gdzie zapewniono im ulgi podatkowe, wolno\u015b\u0107 wyznania i opiek\u0119 prawn\u0105.<\/p>\n

W latach 1762-1766 przeprowadzono w Rosji sekularyzacj\u0119 d\u00f3br duchownych. Cerkwie i klasztory przesz\u0142y na utrzymanie skarbu pa\u0144stwa, kt\u00f3ry przej\u0105\u0142 posiadane przez nie maj\u0105tki ziemskie, obejmuj\u0105ce oko\u0142o 900 tysi\u0119cy poddanych. Grunty u\u017cytkowane bezpo\u015brednio przez ch\u0142op\u00f3w zosta\u0142y przekazane im na w\u0142asno\u015b\u0107, a obowi\u0105zki pa\u0144szczy\u017aniane nieco pomniejszone.<\/p>\n

Ju\u017c wkr\u00f3tce po obj\u0119ciu carskiego tronu, Katarzyna II pokaza\u0142a sw\u0105 aktywno\u015b\u0107 w sprawach Rzeczypospolitej – po \u015bmierci w 1763 r. kr\u00f3la Augusta III Sasa, jego nast\u0119pc\u0105 na polskim tronie zosta\u0142 – przy poparciu wojsk rosyjskich – stolnik wielki litewski Stanis\u0142aw August Poniatowski. Katarzyna II, spe\u0142niaj\u0105c obietnic\u0119 dan\u0105 swojemu by\u0142emu kochankowi, czyni\u0142a jednocze\u015bnie sobie poddan\u0105 t\u0119 koronowan\u0105 g\u0142ow\u0119. Ceremonia odby\u0142a si\u0119 25 XI 1764 r., w dniu imienin protektorki (!).<\/p>\n

Stanis\u0142aw August Poniatowski herbu Cio\u0142ek (ur. 17 I 1732 w Wo\u0142czynie, zm. 12 II 1798 w Petersburgu) by\u0142 cz\u0142owiekiem bardzo wykszta\u0142conym i nowoczesnym (nale\u017ca\u0142 do masonerii), pragn\u0105cym wesp\u00f3\u0142 z patriotyczn\u0105 i post\u0119pow\u0105 \u201eFamili\u0105\u201d (stronnictwem Czartoryskich) unowocze\u015bnia\u0107 pa\u0144stwo oraz wzmacnia\u0107 go poprzez reform\u0119 administracji i armii, ograniczenie absurdalnej wolno\u015bci szlacheckiej (liberum veto*) etc.<\/p>\n

===========================<\/p>\n

*) Liberum veto<\/strong> (z \u0142ac. nie pozwalam<\/em><\/strong>), prawo umo\u017cliwiaj\u0105ce jednemu pos\u0142owi zerwanie sejmu i uniewa\u017cnienie tak\u017ce wszystkich wcze\u015bniejszych jego uchwa\u0142. Funkcjonowa\u0142o w Polsce w XVII i XVIII w. Wyros\u0142o z prawa jednomy\u015blno\u015bci wymaganej do podejmowania uchwa\u0142 sejmowych. W praktyce wi\u0105za\u0142o si\u0119 z wp\u0142ywami wielkich rod\u00f3w magnackich na sejmikach i sejmach, a tak\u017ce z interwencj\u0105 pa\u0144stw obcych w wewn\u0119trzne sprawy Rzeczypospolitej. \u015arodkiem zaradczym przeciwko liberum veto by\u0142o chwilowe zawieszenie czy odraczanie obrad sejmu lub zawi\u0105zywanie konfederacji, w czasie trwania kt\u00f3rej obowi\u0105zywa\u0142a zasada wi\u0119kszo\u015bci g\u0142os\u00f3w, a sejm skonfederowany nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 zerwany. Po 1764 prawo liberum veto praktycznie wysz\u0142o z u\u017cycia, zniesione ostatecznie przez Konstytucj\u0119 3 Maja.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ostatni w\u0142adca Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w Stanis\u0142aw August Poniatowski W XVIII wieku Rzeczpospolita – pa\u0144stwo wielkie lecz bardzo os\u0142abione licznymi wojnami w poprzednim stuleciu – sta\u0142a…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6307,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6306","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t