{"id":6311,"date":"2024-12-15T20:06:31","date_gmt":"2024-12-15T18:06:31","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-37-z-nr-472\/"},"modified":"2024-12-15T20:06:31","modified_gmt":"2024-12-15T18:06:31","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-37-z-nr-472","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-37-z-nr-472\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (37) (z nr 472)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Micha\u0142 Fryderyk Czartoryski, kanclerz wielki litewski by\u0142 przyw\u00f3dc\u0105 Familii<\/strong><\/p>\n

Stanis\u0142aw August Poniatowski by\u0142 cz\u0142owiekiem bardzo wykszta\u0142conym i nowoczesnym, pragn\u0105cym, pragn\u0105cym wesp\u00f3\u0142 z patriotyczn\u0105 i post\u0119pow\u0105 \u201eFamili\u0105\u201d (stronnictwem Czartoryskich) unowocze\u015bnia\u0107 pa\u0144stwo oraz wzmacnia\u0107 go poprzez reform\u0119 administracji i armii, ograniczenie absurdalnej wolno\u015bci szlacheckiej (liberum veto) etc.<\/p>\n

Katarzyna II by\u0142a akurat przeciwna uzdrawianiu s\u0105siada, wi\u0119c nakaza\u0142a swojemu ambasadorowi, ksi\u0119ciu Niko\u0142ajowi Repninowi, dzia\u0142ania w kierunku zachowania starych przywilej\u00f3w szlacheckich (anarchizuj\u0105cych pa\u0144stwo) i przywr\u00f3cenia praw dysydenckich* (os\u0142abiaj\u0105cych Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Pose\u0142 nadzwyczajny i minister pe\u0142nomocny Niko\u0142aj Repnin, kt\u00f3ry wype\u0142niaj\u0105c instrukcje petersburskie, doprowadzi\u0142 do zawi\u0105zania si\u0119 w 1767 antykr\u00f3lewskiej i katolickiej konfederacji radomskiej. W 1769 poleci\u0142 oddzia\u0142om wojsk rosyjskich Piotra Kreczetnikowa otoczy\u0107 miejsca obrad sejmik\u00f3w, tak by wybrani zostali kandydaci wskazani przez Rosjan<\/strong><\/p>\n

Tak wi\u0119c wyst\u0119powa\u0142 Repnin przed magnatami i szlacht\u0105 jako rzekomy obro\u0144ca ich wolno\u015bci, dzi\u0119ki czemu pocz\u0105tkowo torpedowanie inicjatyw kr\u00f3la i Familii sz\u0142o mu g\u0142adko. Jednak zawi\u0105zywanie pod \u201eparasolem\u201d wojsk rosyjskich konfederacji (w S\u0142upsku, Toruniu, Wilnie i Radomiu) sta\u0142o si\u0119 w pewnym momencie nie do zaakceptowania – nadgorliwy ambasador rozkaza\u0142 uwi\u0119zi\u0107 czterech senator\u00f3w, a zastraszony sejm (zwany przez to Repninowskim, 1767-1768) uchwali\u0142 r\u00f3wne prawa dla dysydent\u00f3w oraz prawa kardynalne**, kt\u00f3rych gwarantem zosta\u0142a Rosja.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Szturm Oczkowa w w<\/strong>ojnie rosyjsko-tureckiej <\/strong>(mal. Januar Suchodolski)<\/strong><\/p>\n

Sejm \u201eRepninowski\u201d by\u0142 na tyle drastycznym nadu\u017cyciem, \u017ce \u201eotworzy\u0142 oczy\u201d szlachcie i spowodowa\u0142 zawi\u0105zanie konfederacji barskiej przeciwko kr\u00f3lowi i Rosji. Wykorzysta\u0142a to Turcja, kt\u00f3ra 25 wrze\u015bnia 1768 r. wypowiedzia\u0142a wojn\u0119 Rosji. Katarzyna II zaproponowa\u0142a w\u00f3wczas Stanis\u0142awowi Augustowi przyst\u0105pienie Rzeczypospolitej do wojny z Turcj\u0105 i gotowa by\u0142a odda\u0107 pod jego naczelne dow\u00f3dztwo r\u00f3wnie\u017c wojska rosyjskie. Nie wierz\u0105c w szczero\u015b\u0107 intencji tej nie\u017ale ju\u017c poznanej femme fatale<\/em>, <\/em>obie propozycje kr\u00f3l Polski odrzuci\u0142.<\/p>\n

Wojna rosyjsko-turecka zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w 1774 roku korzystnie dla Rosji, kt\u00f3ra powi\u0119kszy\u0142a swe terytorium w rejonie Krymu, uzyska\u0142a szerszy dost\u0119p do Morza Czarnego, prawo korzystania z przep\u0142ywu swych statk\u00f3w i okr\u0119t\u00f3w wojennych przez Bosfor i Dardanele; ponadto nast\u0105pi\u0142o uniezale\u017cnienie Chanatu Krymskiego od Turcji etc.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Ziemie zabrane przez 3 mocarstwa w I rozbiorze Polski (<\/strong>1772 r.)<\/strong><\/p>\n

Podczas wojny Rosji z Turcj\u0105 nie pr\u00f3\u017cnowa\u0142 tak\u017ce kr\u00f3l Fryderyk II Wielki \u2013 dla powi\u0119kszenia terytorium Prus postanowi\u0142 zaj\u0105\u0107 le\u017c\u0105ce mi\u0119dzy Brandenburgi\u0105 a Prusami Ksi\u0105\u017c\u0119cymi polskie Prusy Kr\u00f3lewskie.<\/p>\n

W tym celu zaproponowa\u0142 rozbi\u00f3r Rzeczypospolitej pomi\u0119dzy Prusy, Rosj\u0119 i Austri\u0119. Katarzyna II nie natychmiast podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 \u2013 no bo co za interes uszczupla\u0107 ju\u017c ustanowiony sw\u00f3j protektorat? Jednak uleg\u0142a austriacko-pruskiemu naciskowi; w ko\u0144cu p\u0142yn\u0119\u0142a w niej te\u017c germa\u0144ska krew. Decyzja o rozbiorze Polski zapad\u0142a w Petersburgu potajemnie ju\u017c w po\u0142owie 1771 r. Oficjalne podpisanie traktat\u00f3w rozbiorowych nast\u0105pi\u0142o w Petersburgu 5 sierpnia 1772 r.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Udzia\u0142 poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stw w ca\u0142o\u015bci ziem zagarni\u0119tych w I rozbiorze Polski<\/strong><\/p>\n

*) Dysydenci <\/strong>(tak\u017ce: r\u00f3\u017cnowiercy, innowiercy<\/strong>), odst\u0119pcy od dogmat\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a panuj\u0105cego na danym terenie. W Polsce XVI-XVIII w. chrze\u015bcijanie nie uznaj\u0105cy wszystkich dogmat\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, g\u0142\u00f3wnie luteranie, kalwini i arianie, nazw\u0105 t\u0105 obejmowano r\u00f3wnie\u017c prawos\u0142awnych. Przyznania swob\u00f3d religijnych i r\u00f3wnouprawnienia dla dysydent\u00f3w domaga\u0142 si\u0119 szlachecki ruch egzekucji praw. Uchwa\u0142\u0105 sejmu konwokacyjnego 1573 (konfederacja warszawska) wprowadzono r\u00f3wnouprawnienie mi\u0119dzy szlacht\u0105 dysydenck\u0105 i katolick\u0105. Jednak ju\u017c od po\u0142owy XVII w. stopniowo ograniczano prawa polityczne i wyznaniowe dysydent\u00f3w i dopiero sejm 1768 ponownie przyzna\u0142 im r\u00f3wne prawa.<\/p>\n

**) Prawa kardynalne<\/strong> \u2013 ustawy przeforsowane w latach 1767\u20131768 w Warszawie na sejmie zwanym\u00a0 \u201eRepninowskim\u201d. Obejmowa\u0142y podstawowe zasady ustroju demokracji szlacheckiej, gwarantuj\u0105ce szlachcie: woln\u0105 elekcj\u0119, utrzymanie liberum veto<\/em> na sejmach, prawo wypowiadania pos\u0142usze\u0144stwa kr\u00f3lowi, nietykalno\u015b\u0107 osobist\u0105 (neminem captivabimus<\/em>), przywileje w sprawowaniu rz\u0105d\u00f3w oraz posiadania ziemi i w\u0142adzy nad ch\u0142opstwem.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Micha\u0142 Fryderyk Czartoryski, kanclerz wielki litewski by\u0142 przyw\u00f3dc\u0105 Familii Stanis\u0142aw August Poniatowski by\u0142 cz\u0142owiekiem bardzo wykszta\u0142conym i nowoczesnym, pragn\u0105cym, pragn\u0105cym wesp\u00f3\u0142 z patriotyczn\u0105 i post\u0119pow\u0105…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6312,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6311","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t