{"id":6341,"date":"2024-12-15T20:10:48","date_gmt":"2024-12-15T18:10:48","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-39-z-nr-476\/"},"modified":"2024-12-15T20:10:48","modified_gmt":"2024-12-15T18:10:48","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-39-z-nr-476","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-39-z-nr-476\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (39) (z nr 476)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
By\u0142a rezydencja prawos\u0142awnych metropolit\u00f3w Bukowiny i Dalmacji w Czerniowcach, powsta\u0142a w latach 1864-1882 wed\u0142ug projektu czeskiego architekta J\u00f3zefa Hlavki. Jest przyk\u0142adem architektury dojrza\u0142ego historyzmu, z nawi\u0105zaniem do tradycji bizanty\u0144skich dla podkre\u015blenia znaczenia prawos\u0142awnego metropolity autonomicznej i wielonarodowej Bukowiny oraz pot\u0119gi patronuj\u0105cego jemu Imperium Austrow\u0119gierskiego. Dzi\u015b mie\u015bci si\u0119 tu rektorat oraz cz\u0119\u015b\u0107 wydzia\u0142\u00f3w Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowicza <\/strong><\/p>\n

<\/strong>Wraz z rozbiorami Rzeczypospolitej rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 \u2013 si\u0142\u0105 rzeczy – proces depolonizacji utraconych przez ni\u0105 ziem wschodnich, do dzi\u015b ch\u0119tnie okre\u015blanych w Polsce terminem Kresy.<\/p>\n

Ciekawe zmiany nast\u0105pi\u0142y w cz\u0119\u015bci zabranej przez imperium Habsburg\u00f3w, kt\u00f3re to mocarstwo wtedy jeszcze zwano Austri\u0105 nieoficjalnie, a jakiego zarodkiem by\u0142a stworzona jeszcze w X wieku Marchia Wschodnia*.<\/p>\n

W czasie pierwszego rozbioru na wiede\u0144skim tronie zasiada\u0142 J\u00f3zef II Habsburg, kt\u00f3ry dzier\u017c\u0105c godno\u015b\u0107 cesarza by\u0142 zarazem \u2013 jako w\u0142adca poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w i prowincji tworz\u0105cych imperium – kr\u00f3lem W\u0119gier i Czech, arcyksi\u0119ciem Austrii, ksi\u0119ciem Styrii, Karyntii, hrabi\u0105 Tyrolu itd. Z zabranych Polsce w 1772 r. ziem cesarz utworzy\u0142 nowy kraj koronny, jaki nazwa\u0142 \u2013 z szacunku do ich historii zwi\u0105zanej z dawnym Ksi\u0119stwem Halicko-W\u0142odzimierskim – Kr\u00f3lestwem Galicji i Lodomerii ze Lwowem jako stolic\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Herb<\/strong> <\/strong>Kr\u00f3lestwa<\/strong> <\/strong>Galicji i <\/strong>Lodomerii<\/strong><\/strong><\/p>\n

Lw\u00f3w by\u0142 wtedy najwi\u0119kszym i centralnie po\u0142o\u017conym miastem tego obszaru – z dawnych stolic Halicz sta\u0142 si\u0119 podrz\u0119dn\u0105 mie\u015bcin\u0105, a W\u0142odzimierz pozosta\u0142 poza zaborem. Oficjalna nazwa nowej zdobyczy Austrii nie wesz\u0142a w powszechne u\u017cycie – do dzi\u015b zwyk\u0142o si\u0119 okre\u015bla\u0107 t\u0119 krain\u0119 jako po prostu Galicj\u0119.<\/p>\n

W wyniku porozumienia ko\u0144cz\u0105cego V wojn\u0119 rosyjsko-tureck\u0105 1768-1774 (traktat z 21 VII 1774 r. podpisany w Kajnard\u017cy), do Galicji w 1775 r. przy\u0142\u0105czono Bukowin\u0119** \u2013 wielki le\u015bny (g\u0142\u00f3wnie buki!) obszar, kt\u00f3ry pod habsburskim zarz\u0105dem przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 z \u201ezielonej pustyni\u201d w przyzwoicie zurbanizowany kraj, zasiedlony mozaik\u0105 lud\u00f3w.<\/p>\n

Do dawnego wiejskiego osadnictwa rusi\u0144skiego (w tym huculskich pasterzy w terenach g\u00f3rskich) i mo\u0142dawskiego, a w miasteczkach \u017cydowskiego i ormia\u0144skiego, doszli w efekcie energicznej polityki imigracyjnej Niemcy, Austriacy i Polacy.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Flaga Galicji<\/strong><\/strong><\/p>\n

Polityka ta polega\u0142a na uczciwych i atrakcyjnych ofertach, g\u0142\u00f3wnie polegaj\u0105cych na otrzymywaniu przez wyr\u0119buj\u0105cych las ziemi spod wyr\u0119bu za darmo jako swoist\u0105 premi\u0119 za sprzedawane cesarstwu drewno.<\/p>\n

Pierwsze polskie rodziny (\u015bl\u0105skich g\u00f3rali z okolic Czadcy oraz innych rejon\u00f3w \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego) przyby\u0142y na Bukowin\u0119 ju\u017c na samym pocz\u0105tku XIX wieku. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 nowych wsi powstaj\u0105cych na Bukowinie mia\u0142a od samego pocz\u0105tku charakter wieloetniczny, czego wyrazistym przyk\u0142adem jest Pojana Mikuli***.<\/p>\n

Cho\u0107 w XIX wieku na Bukowinie nie dochodzi\u0142o raczej do ma\u0142\u017ce\u0144stw mieszanych ze wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cnice kulturowe i j\u0119zykowe, to jednak powstawa\u0142a tam coraz bardziej \u015bwiadoma kultura wielonarodowa, przesi\u0105kni\u0119ta etosem pogranicza, dzi\u0119ki kt\u00f3remu kilkana\u015bcie grup etniczno-wyznaniowych mog\u0142o wsp\u00f3\u0142\u017cy\u0107 w pokoju i poszanowaniu s\u0105siad\u00f3w. Odzwierciedla si\u0119 to w wielu do dzi\u015b funkcjonuj\u0105cych przys\u0142owiach i porzekad\u0142ach bukowi\u0144skich.<\/p>\n

\"\"<\/a>
J\u00f3zef II Habsburg<\/strong>\u00a0 <\/strong><\/p>\n

Trzeba sprawiedliwie zaakcentowa\u0107 fakt, \u017ce to Habsburgowie przyczynili si\u0119 do rozwoju pokojowej i zarazem wielonarodowej Bukowiny. Cesarz J\u00f3zef II samodzielnie wybiera\u0142 urz\u0119dnik\u00f3w i dostojnik\u00f3w ko\u015bcielnych wysy\u0142anych na Bukowin\u0119. On r\u00f3wnie\u017c zapewni\u0142 powstanie wieloj\u0119zycznego szkolnictwa na tych ziemiach. Na Bukowinie istnia\u0142o szkolnictwo ukrai\u0144skie, rumu\u0144skie, niemieckie, polskie, \u017cydowskie i w\u0119gierskie. Nauczyciele byli tu op\u0142acani najlepiej z ca\u0142ego cesarstwa, a w\u0142adza wojskowa zapewnia\u0142a pokojowy rozw\u00f3j wielonarodowego osadnictwa.<\/p>\n

Polskie skupiska to przede wszystkim miejscowo\u015bci wzd\u0142u\u017c Czeremoszu i Prutu, tak\u017ce Seretu na p\u00f3\u0142nocy, a na po\u0142udniu \u2013 okolice rzeki Suczawy i Mo\u0142dawy. Istotn\u0105 rol\u0119 w historii polskiego osadnictwa odegra\u0142a kopalnia soli w Kaczyce (m. Kaczyka<\/em>), do kt\u00f3rej sprowadzano ca\u0142e rodziny g\u00f3rnik\u00f3w m.in. z Wieliczki.\u00a0<\/p>\n

W marcu 1849 r. Bukowina zosta\u0142a od\u0142\u0105czona od Galicji i sta\u0142a si\u0119 osobnym krajem koronnym jako Ksi\u0119stwo Bukowiny z osobnymi organami w\u0142adzy \u2013 Prezydium Krajowym, Sejmem Krajowym Bukowiny i wydzia\u0142em krajowym.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Pojana Mikuli <\/strong>– polska wie\u015b na Bukowinie<\/strong><\/p>\n

Nasta\u0142y najlepsze lata rozwoju Bukowiny, przede wszystkim jej stolicy \u2013 Czerniowiec. Godzi si\u0119 tu wspomnie\u0107 znakomit\u0105 posta\u0107 Antoniego von Kochanowskiego, prawdziwego ojca tego miasta. Piastowa\u0142 on godno\u015b\u0107 rajcy czerniowieckiego przez 42 lata, b\u0119d\u0105c burmistrzem przez 27 lat. By\u0142 on r\u00f3wnie\u017c deputowanym do Sejmu Krajowego Bukowiny, wicemarsza\u0142kiem i marsza\u0142kiem tego\u017c sejmu i pos\u0142em do Rady Pa\u0144stwa.<\/p>\n

On to zmieni\u0142 wygl\u0105d Czerniowiec – ma\u0142\u0105 drewnian\u0105 mie\u015bcin\u0119 przekszta\u0142ci\u0142 w dobrze uporz\u0105dkowane miasto, z kanalizacj\u0105, pr\u0105dem, brukiem i nawet tramwajem.<\/p>\n

W 1840 r. Czerniowce liczy\u0142y tylko 12500 mieszka\u0144c\u00f3w, w 1859. ju\u017c 26345, a w 1880. a\u017c 45600. Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w rozwoju miasta odgrywa\u0142a wybudowana przez polskich in\u017cynier\u00f3w kolej \u0142\u0105cz\u0105ca Lw\u00f3w, Czerniowce, Suczaw\u0119 i Jassy, a wi\u0119c tym samym Ba\u0142tyk z Morzem Czarnym.<\/p>\n

W pa\u017adzierniku 1875 r. powsta\u0142 uniwersytet w Czerniowcach, a przy nim organizacje studenckie poszczeg\u00f3lnych grup etnicznych (np. \u201eAustria\u201d, \u201eAllemania\u201d, ukrai\u0144ski \u201eSojuz\u201d, \u201eOgnisko\u201d polskich katolik\u00f3w, \u201eLechia\u201d, syjonistyczna \u201eKarima\u201d, \u017cydowskie \u201eZefira\u201d i \u201eHebronia\u201d…).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Panorama Lwowa (1825), obraz A.Lange<\/strong><\/p>\n

Generalnie rzecz bior\u0105c, \u017cycie kulturalne poszczeg\u00f3lnych grup etnicznych rozwija\u0142o si\u0119 w r\u00f3\u017cnorodnych klubach i stowarzyszeniach, w czytelniach prasy, domach kultury i bibliotekach. Rodzi\u0142a si\u0119 wieloetniczna inteligencja, wsp\u00f3\u0142zawodnicz\u0105ca w organizowaniu imprez kulturalnych o coraz to wy\u017cszym poziomie. Przyk\u0142adem ambitnych inicjatyw by\u0142o na prze\u0142omie wiek\u00f3w XIX\/XX wyk\u0142adanie w jednej z najlepszych kawiar\u0144 Czerniowiec codziennie 159 tytu\u0142\u00f3w czasopism z ca\u0142ego \u015bwiata.<\/p>\n

Dobre wsp\u00f3\u0142\u017cycie zr\u00f3\u017cnicowanych etnicznie \u015brodowisk objawia\u0142o si\u0119 tak\u017ce w sferze kszta\u0142towania \u015bwiadomo\u015bci narodowych. Na przyk\u0142ad pierwsze odezwy do powstaj\u0105cej narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej by\u0142y drukowane w gazetach polskich, gdy\u017c Ukrai\u0144cy nie mieli w\u00f3wczas jeszcze swoich gazet.<\/p>\n

Sympatyczn\u0105 ciekawostk\u0105 i charakterystycznym wyr\u00f3\u017cnikiem zarazem \u00f3wczesnej Bukowiny jest to, \u017ce dzi\u0119ki codziennemu stykaniu si\u0119 ludzi o r\u00f3\u017cnym pochodzeniu, nawet pro\u015bci obywatele tej krainy byli poliglotami.<\/p>\n

Dobrym tego przyk\u0142adem by\u0142 dziadek pisz\u0105cego te s\u0142owa, potomek polskich osadnik\u00f3w, kt\u00f3ry dzi\u0119ki znajomo\u015bci ok. 10 j\u0119zyk\u00f3w zrobi\u0142 niez\u0142\u0105 karier\u0119 w ck (cesarsko-kr\u00f3lewskich)<\/em> Pocztach i Telegrafach Austro-W\u0119gier.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

*) Marchia Wschodnia<\/strong> \u2013 s\u0142owo marchia<\/strong> (\u0142ac., niem. mark<\/em>), inaczej margrabstwo<\/strong>, oznacza\u0142o w czasach Imperium Karoli\u0144skiego (pa\u0144stwa frankijskiego) teren przygraniczny Imperium, a p\u00f3\u017aniej \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego, zorganizowany jako struktura feudalno-wojskowa. Marchie tworzono dla ochrony cesarstwa przed najazdami z zewn\u0105trz. Pan feudalny marchii \u2013 margrabia (markgraf<\/em>) \u2013 podlega\u0142 bezpo\u015brednio cesarzowi i mia\u0142 wi\u0119kszy zakres samodzielno\u015bci, ni\u017c hrabia zarz\u0105dzaj\u0105cy hrabstwem w g\u0142\u0119bi kraju. W 937 r. cesarz Otton I utworzy\u0142 na po\u0142udniowo-wschodnich rubie\u017cach Saksonii Marchi\u0119 Wschodni\u0105<\/strong>, kt\u00f3r\u0105 od 967 r. za rz\u0105d\u00f3w Babenberg\u00f3w zacz\u0119to okre\u015bla\u0107 jako Wschodnie W\u0142adztwo<\/strong>, kt\u00f3remu to okre\u015bleniu we wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zyku niemieckim odpowiada s\u0142owo \u00d6sterreich<\/strong> czyli Austria <\/strong>w polskiej wersji j\u0119zykowej. Panuj\u0105cy od 1276 r. we W\u0142adztwie Wschodnim Habsburgowie powi\u0119kszali sukcesywnie swoje imperium, by w 1556 r. po abdykacji Karola V podzieli\u0107 je na dwie cz\u0119\u015bci: jedna z Hiszpani\u0105, Niderlandami, Franche-Comt\u00e9, Lombardi\u0105, Neapolem, Sycyli\u0105, Sardyni\u0105 i koloniami w Ameryce (odziedziczy\u0142 t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 syn Karola V \u2013 Filip II) oraz druga z terenami dzisiejszej Austrii, \u015al\u0105ska, Czech i zachodnich W\u0119gier (przypad\u0142a ona Ferdynandowi \u2013 bratu Karola V). Habsburgowie podzielili si\u0119 tym samym na linie hiszpa\u0144sk\u0105 i austriack\u0105. Ta ostatnia w 1804 r. ustanowi\u0142a Cesarstwo Austrii, w obawie przed zarysowuj\u0105cym si\u0119 rozpadem Starej Rzeszy (\u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego).<\/p>\n

**) Bukowina<\/strong> \u2013 kraina historyczna po\u0142o\u017cona pomi\u0119dzy Karpatami Wschodnimi a \u015brodkowym Dniestrem; obecnie dzieli si\u0119 na Bukowin\u0119 p\u00f3\u0142nocn\u0105 nale\u017c\u0105c\u0105 do Ukrainy i po\u0142udniow\u0105 – rumu\u0144sk\u0105. Dawniej Bukowina nale\u017ca\u0142a do p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci historycznej Mo\u0142dawii.<\/p>\n

***) Pojana Mikuli<\/strong> \u2013 wie\u015b w po\u0142udniowej Bukowinie (dzis. Rumunia), stanowi jedno z trzech zwartych skupisk wiejskich Polonii po\u0142udniowej Bukowiny. W 1837 r. urz\u0105d powiatowy w Czerniowcach zdecydowa\u0142 si\u0119 zasiedli\u0107 ca\u0142kowicie zalesion\u0105 dolin\u0119 rzeki M\u0103n\u0103stirea Humorului, odwiedzan\u0105 do tego czasu jedynie przez my\u015bliwych i opryszk\u00f3w. W 1838 r. dolin\u0119 \u201erozdarowano\u201d ok. 80 rodzinom niemieckich i polskim. Tak powsta\u0142a Pojana Mikuli (etym.: polana ch\u0142opa imieniem Miculi<\/em>).<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

By\u0142a rezydencja prawos\u0142awnych metropolit\u00f3w Bukowiny i Dalmacji w Czerniowcach, powsta\u0142a w latach 1864-1882 wed\u0142ug projektu czeskiego architekta J\u00f3zefa Hlavki. Jest przyk\u0142adem architektury dojrza\u0142ego historyzmu, z…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6342,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6341","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t