{"id":6351,"date":"2024-12-15T20:12:52","date_gmt":"2024-12-15T18:12:52","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-40-z-nr-480\/"},"modified":"2024-12-15T20:12:52","modified_gmt":"2024-12-15T18:12:52","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-40-z-nr-480","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-40-z-nr-480\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (40) (z nr 480)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
J\u00f3zef II Habsburg i <\/strong>Maria Teresa Habsburg<\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n

<\/strong>Poza ukr\u00f3ceniem anarchii w Rzeczypospolitej, rzekomo zagra\u017caj\u0105cej s\u0105siaduj\u0105cym pa\u0144stwom, zaborcy uzasadniali rozbiory konieczno\u015bci\u0105 o\u015bwiecenia \u201eciemnego ludu\u201d. Cesarz J\u00f3zef II Habsburg, niew\u0105tpliwie czuj\u0105cy si\u0119 w\u0142adc\u0105 o\u015bwieconym i odpowiedzialnym za kontynuowanie cywilizacji \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego, mia\u0142 ambicj\u0119 organizowania podleg\u0142ych mu kraj\u00f3w tak, aby przede wszystkim sprawnie nimi zarz\u0105dza\u0107 i tworzy\u0107 warunki do przysparzania maksymalnych korzy\u015bci cesarstwu.<\/p>\n

Dla wszystkich ziem, poza tylko W\u0119grami, cesarz utworzy\u0142 Zjednoczon\u0105 Czesko-Austriack\u0105 Kancelari\u0119 Nadworn\u0105, Izb\u0119 Nadworn\u0105 i Ministerialno Bankow\u0105 Deputacj\u0119. Dla Galicji i Bukowiny ustanowi\u0142 gubernatora z podleg\u0142ym mu zespo\u0142em radc\u00f3w tworz\u0105cych tzw. gubernium galicyjskie. Siedzib\u0105 gubernatora sta\u0142o si\u0119 oczywi\u015bcie miasto Lw\u00f3w, nazywane ju\u017c po niemiecku Lembergiem, jako \u017ce w krajach cesarstwa Habsburg\u00f3w j\u0119zykiem oficjalnym musia\u0142 by\u0107 j\u0119zyk niemiecki.<\/p>\n

Na podstawowe jednostki rz\u0105dowej administracji lokalnej w Galicji wprowadzono cyrku\u0142y<\/em><\/strong> \u2013 odpowiedniki powiat\u00f3w \u2013 zarz\u0105dzane przez Kreishauptmann\u00f3w (\u201estarost\u00f3w\u201d). Kadr\u0119 administracyjn\u0105 stanowi\u0142y osoby niemieckoj\u0119zyczne, a w przypadkach ich braku urz\u0119dnicy magistraccy w miastach oraz w\u0142a\u015bciciele ziemscy na wsiach. Si\u0119ganie po szlacht\u0119 do wykonawczego aparatu w\u0142adz mia\u0142o niekorzystne reperkusje w lokalnych stosunkach spo\u0142ecznych \u2013 wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 szlachty w nak\u0142adaniu podatk\u00f3w i poborze rekruta stawia\u0142 j\u0105 po stronie uciskaj\u0105cego pa\u0144stwa.<\/p>\n

\"ZamekZamek Kmit\u00f3w w Lesku. W latach 1775-1782 siedziba w\u0142adz cyrku\u0142u leskiego, obecnie hotel<\/strong><\/p>\n

W odr\u00f3\u017cnieniu od natychmiastowej reorganizacji cywilnej administracji Galicji, jej prawodawstwo i s\u0105downictwo by\u0142y zmieniane stopniowo. W pierwszej kolejno\u015bci wprowadzono nowy system podatkowy i przepisy dotycz\u0105ce relacji mi\u0119dzy szlacht\u0105 i ch\u0142opstwem. Poza na\u0142o\u017ceniem na szlacht\u0119 podatk\u00f3w, pozbawiono j\u0105 w\u0142adzy nad ch\u0142opami (decyzje nie do pomy\u015blenia pod polskimi rz\u0105dami!).<\/p>\n

Dla uregulowania ch\u0142opskich powinno\u015bci, cesarz J\u00f3zef II wyda\u0142 tzw. urbaria<\/em><\/strong> (w 1775 prowizoryczne, a szczeg\u00f3\u0142owe w 1786 r.). Okre\u015blono w nich maksymalne ci\u0119\u017cary pa\u0144szczy\u017aniane (nie wi\u0119cej ni\u017c 3 dni w tygodniu) i wyj\u0119to ch\u0142op\u00f3w spod jurysdykcji pan\u00f3w. Zarazem jednak obj\u0119to ich obowi\u0105zkiem s\u0142u\u017cby wojskowej, czego nie zastosowano wobec szlachty.<\/p>\n

Zaborca powo\u0142a\u0142 w miejsce szlacheckich sejmik\u00f3w Landtag (Sejm Stanowy), kt\u00f3ry nie mia\u0142 prawa zg\u0142aszania wniosk\u00f3w, a jedynie obowi\u0105zek przedyskutowywania sposob\u00f3w realizacji cesarskich zarz\u0105dze\u0144. W ten spos\u00f3b szlacheck\u0105 samorz\u0105dno\u015b\u0107 ograniczono do symbolicznej roli organu opiniodawczego.<\/p>\n

Cesarskie reformy obj\u0119\u0142y proces asymilacji \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rym umo\u017cliwiono przyjmowanie niemieckich nazwisk, zezwalano na nauk\u0119 w szko\u0142ach i swobodny wyb\u00f3r zawodu, ograniczaj\u0105c wszak ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 w arendach karczem i browar\u00f3w.<\/p>\n

J\u00f3zef II Habsburg zas\u0142u\u017cy\u0142 na miano odwa\u017cnego reformatora, bowiem g\u0142\u0119boko ingerowa\u0142 tak\u017ce w sfer\u0119 nietykalnego wcze\u015bniej Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Chodzi\u0142o o dodanie Ko\u015bcio\u0142owi do duszpasterskiego pos\u0142annictwa du\u017cego zakresu funkcji spo\u0142ecznie przydatnych, czyli innymi s\u0142owy o wprz\u0119gni\u0119cie go w pa\u0144stwowy system opieki spo\u0142ecznej. Cho\u0107 autork\u0105 tej idei by\u0142a w\u0142a\u015bciwie cesarzowa Maria Teresa*, to dzi\u0119ki energicznemu jej wdra\u017caniu przez J\u00f3zefa II, przyj\u0119to j\u0105 nazywa\u0107 j\u00f3zefinizmem<\/em><\/strong>.<\/em><\/p>\n

Teoretyczne podstawy polityki j\u00f3zefinizmu stworzy\u0142 w p\u00f3\u017anych latach 1750-ch Paul Joseph Riegger (1705-1775), a rozwin\u0105\u0142 je Joseph von Sonnenfels (1733-1817), kt\u00f3ry jako zapalony rzecznik humanitaryzmu doprowadzi\u0142 w roku 1776 do zmian prawa, m.in. w zakresie zniesienia tortur. Istotne zmiany zasz\u0142y w sferze w\u0142asno\u015bciowej Ko\u015bcio\u0142a i edukacji. Kasacji uleg\u0142o wiele zakon\u00f3w, a ich maj\u0105tek przekazywany by\u0142 ubogim. Po zlikwidowaniu w 1773 r. Zakonu Jezuit\u00f3w, na bazie ich maj\u0105tku utworzono Fundusz Edukacyjny. Szkolnictwo oddano w r\u0119ce nowo utworzonej Nadwornej Komisji Edukacyjnej.\u00a0 Zreformowano szkolnictwo wy\u017csze oraz szko\u0142y ludowe, kt\u00f3re opar\u0142y si\u0119 na nowo opracowanych podr\u0119cznikach.<\/p>\n

Cesarz J\u00f3zef II tworzy\u0142 pa\u0144stwowy Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, oderwany od Rzymu, odg\u00f3rnie drobiazgowo zaprogramowany, z duchowie\u0144stwem w\u0142\u0105czonym do kadry urz\u0119dniczej monarchii habsburskiej. Ten Ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142 dominowa\u0107, ale tolerowa\u0107 inne religie \u2013 w 1781 r. og\u0142oszono tzw. Patent religijny, na podstawie kt\u00f3rego prawa uzyskali protestanci, prawos\u0142awni i starozakonni.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Przyk\u0142ad<\/strong> tolerancyjnego domu modlitwy<\/strong> w m. Wysoka, w Czechach<\/strong><\/p>\n

Zosta\u0142y ograniczone w\u0142a\u015bciwo\u015bci s\u0105d\u00f3w ko\u015bcielnych w sprawach ma\u0142\u017ce\u0144skich. Opodatkowano kler, ograniczono mo\u017cliwo\u015bci nabywania nieruchomo\u015bci. Zmieniano sie\u0107 parafii, zak\u0142adano pa\u0144stwowe seminaria duchowne.<\/p>\n

Opory, jakie spo\u0142eczno\u015bci katolickie stawia\u0142y reformie Ko\u015bcio\u0142a, by\u0142y pokonywane w spos\u00f3b policyjny. Od 1782 r. nast\u0119puje rozbudowa sieci tajnych agent\u00f3w, systemu szpiegostwa, donosicielstwa i prowokacji.<\/p>\n

Proboszczom gro\u017cono karami za odprawianie nabo\u017ce\u0144stw w \u015bwi\u0119ta zniesione. Po\u0142ow\u0119 sumy uiszczonej kary otrzymywa\u0142 donosiciel, po\u0142ow\u0119 zarz\u0105d gminy. J\u00f3zefinizm sta\u0142 si\u0119 przyk\u0142adem karykatury, do jakiej ludzka \u201eniedoskona\u0142o\u015b\u0107\u201d mo\u017ce doprowadzi\u0107 szlachetn\u0105 teoretycznie ide\u0119.<\/p>\n

Taki spos\u00f3b wprowadzania reform doprowadzi\u0142 m.in. do wybuchu powstania ch\u0142opskiego w Siedmiogrodzie w 1784 r. Po roku 1790 \u2013 roku \u015bmierci J\u00f3zefa II, jedne z postanowie\u0144 tego cesarza odwo\u0142ywano, inne sukcesywnie obumiera\u0142y.<\/p>\n

_______________________________<\/p>\n

*) Maria Teresa Habsburg<\/strong> (1717 – 1780) \u2013 c\u00f3rka cesarza Karola VI Habsburga i ksi\u0119\u017cniczki El\u017cbiety von Braunschweig-Wolfenb\u00fcttl, kr\u00f3lowa Czech i W\u0119gier, niekoronowana cesarzowa od 1745 r. Po \u015blubie w 1736 r. z ksi\u0119ciem Lotaryngii Franciszkiem I Stefanem, p\u00f3\u017aniejszym cesarzem Franciszkiem I Stefanem, zapocz\u0105tkowa\u0142a dom Habsbursko-Lotary\u0144ski. Maria Teresa wraz z Franciszkiem I Stefanem, a p\u00f3\u017aniej z synem (wsp\u00f3\u0142regentem) J\u00f3zefem II Habsburgiem, prowadzi\u0142a rz\u0105dy w duchu o\u015bwieceniowego absolutyzmu, dzi\u0119ki jej reformom administracji, s\u0105downictwa, o\u015bwiaty, armii i finans\u00f3w, Austria sta\u0142a si\u0119 mocarstwem europejskim, za\u015b jej stolica Wiede\u0144 drugim, po Pary\u017cu, o\u015brodkiem sztuki, kultury, \u017cycia towarzyskiego (dw\u00f3r wiede\u0144ski) oraz mody w Europie. Ze zwi\u0105zku z Franciszkiem I Stefanem, Maria Teresa urodzi\u0142a szesna\u015bcioro dzieci, m.in.: cesarza J\u00f3zefa II, wielkiego ksi\u0119cia Toskanii i nast\u0119pc\u0119 J\u00f3zefa, Leopolda II oraz wydan\u0105 za Ludwika XVI Mari\u0119 Antonin\u0119. Maria Teresa za\u017c\u0105da\u0142a, aby wszystkim jej pierworodnym wnuczkom nadawa\u0107 imiona na jej cze\u015b\u0107 i ostatecznie pod koniec XVIII wieku, w r\u00f3\u017cnych krajach europejskich by\u0142o sze\u015b\u0107 ksi\u0119\u017cniczek o imieniu Maria Teresa<\/em>.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

J\u00f3zef II Habsburg i Maria Teresa Habsburg Poza ukr\u00f3ceniem anarchii w Rzeczypospolitej, rzekomo zagra\u017caj\u0105cej s\u0105siaduj\u0105cym pa\u0144stwom, zaborcy uzasadniali rozbiory konieczno\u015bci\u0105 o\u015bwiecenia \u201eciemnego ludu\u201d. Cesarz J\u00f3zef…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6352,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6351","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t