{"id":6363,"date":"2024-12-15T20:17:59","date_gmt":"2024-12-15T18:17:59","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-42\/"},"modified":"2024-12-15T20:17:59","modified_gmt":"2024-12-15T18:17:59","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-42","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-42\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (42)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Stanis\u0142aw Ma\u0142achowski, referendarz wielki koronny, sejmowy i konfederacji prowincji koronnych marsza\u0142ek, (J\u00f3zef Peszka)<\/strong><\/p>\n

Mimo przygotowywania Konstytucji w tajemnicy, jej g\u0142\u00f3wne postanowienia by\u0142y \u0142atwe do odgadni\u0119cia i w zwi\u0105zku z tym niebezpiecze\u0144stwo storpedowania obrad sejmowych przez prorosyjskich konserwatyst\u00f3w by\u0142o oczywiste. Patrioci zastosowali wi\u0119c fortel \u2013 ustalony wcze\u015bniej termin g\u0142osowania na 5 maja 1791 r. przy\u015bpieszono o trzy dni.<\/p>\n

Chodzi\u0142o o wykorzystanie faktu, \u017ce g\u0142\u00f3wni oponenci nie wr\u00f3cili jeszcze z przerwy \u015bwi\u0105tecznej na Wielkanoc. Wieczorem dnia 2 maja odby\u0142o si\u0119 w Pa\u0142acu Radziwi\u0142\u0142owskim zebranie, na kt\u00f3rym odczytano projekt Konstytucji.<\/p>\n

W nocy z 2 na 3 maja w domu marsza\u0142ka Ma\u0142achowskiego podpisano \u201eAssekuracy\u0119\u201d o tre\u015bci W szczerej ch\u0119ci ratunku ojczyzny, w okropnych na Rzeczpospolit\u0105 okoliczno\u015bciach, projekt pod tytu\u0142em Ustawa Rz\u0105du w r\u0119ku j. w. marsza\u0142ka sejmowego i konfederacji koronnej z\u0142o\u017cony do jak najdzielniejszego popierania przyjmujemy, zar\u0119czaj\u0105c to nasze przedsi\u0119wzi\u0119cie has\u0142em mi\u0142o\u015bci ojczyzny i s\u0142owem honoru, co dla wi\u0119kszej wiary podpisami naszymi stwierdzamy.<\/em><\/p>\n

Podpisy z\u0142o\u017cy\u0142 Ma\u0142achowski oraz 83 senator\u00f3w i pos\u0142\u00f3w. Obrady sejmowe i przyj\u0119cie Konstytucji odby\u0142y si\u0119 w warunkach zamachu stanu. Wielu pos\u0142\u00f3w przyby\u0142o wcze\u015bniej w tajemnicy, a miejscem obrad by\u0142 Zamek Kr\u00f3lewski w Warszawie strze\u017cony przez Gwardi\u0119 Kr\u00f3lewsk\u0105 i oddzia\u0142y wojskowe pod dow\u00f3dztwem ksi\u0119cia J\u00f3zefa Poniatowskiego, kt\u00f3ry wraz z grup\u0105 oficer\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 w izbie sejmowej w pobli\u017cu tronu.<\/p>\n

Projekt uchwalenia nowej ustawy wywo\u0142a\u0142 \u017cywe protesty opozycji sejmowej. Pose\u0142 kaliski Jan Suchorzewski wyci\u0105gn\u0105\u0142 na \u015brodek sali swojego kilkuletniego syna, wo\u0142aj\u0105c: Zabij\u0119 w\u0142asne dzieci\u0119, aby nie do\u017cy\u0142o niewoli, kt\u00f3r\u0105 ten projekt krajowi gotuje<\/em> (w kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej opowiada\u0142 w Wiedniu, \u017ce by\u0142 \u201ebity i deptany\u201d przez cz\u0142onk\u00f3w Stronnictwa Patriotycznego). Wojewoda mazowiecki Antoni Ma\u0142achowski, kasztelan wojnicki Piotr O\u017carowski, pos\u0142owie pozna\u0144ski Franciszek Miel\u017cy\u0144ski i podolski Antoni Z\u0142otnicki podkre\u015blali obowi\u0105zek deliberacji nad ka\u017cdym projektem, sprzeczno\u015b\u0107 artyku\u0142u o sukcesji tronu z obowi\u0105zuj\u0105cymi pacta conventa<\/em>, przywo\u0142ywali te\u017c negatywny stosunek do sukcesji tronu wynikaj\u0105cy z wielu instrukcji sejmikowych. Zwolennicy projektu podkre\u015blali zagro\u017cenia zewn\u0119trzne, wskazywali na fatalne skutki zachowania poprzedniego ustroju Rzeczypospolitej.<\/p>\n

O przyj\u0119ciu konstytucji bez czytania przes\u0105dzi\u0142 przypadek. Pose\u0142 inflancki Micha\u0142 Zabie\u0142\u0142o wezwa\u0142 do przyj\u0119cia Konstytucji, a kr\u00f3la do jej zaprzysi\u0119\u017cenia. W\u0142adca podni\u00f3s\u0142 r\u0119k\u0119 na znak, \u017ce chce przem\u00f3wi\u0107, co zwolennicy konstytucji poczytali za gotowo\u015b\u0107 Stanis\u0142awa Augusta do z\u0142o\u017cenia przysi\u0119gi. Kr\u00f3l z\u0142o\u017cy\u0142 przysi\u0119g\u0119 na r\u0119ce biskupa krakowskiego Feliksa Turskiego, nast\u0119pnie wezwa\u0142 zebranych do przej\u015bcia do kolegiaty \u015bw. Jana na nabo\u017ce\u0144stwo dzi\u0119kczynne.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Kazimierz Nestor Sapieha (J\u00f3zef Peszka) <\/strong><\/p>\n

Konstytucja zosta\u0142a przyj\u0119ta tego samego dnia przyt\u0142aczaj\u0105c\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w, co zosta\u0142o owacyjnie przyj\u0119te przez t\u0142um zgromadzony przed zamkiem. 7 maja marsza\u0142kowie sejmowi wydali uniwersa\u0142, og\u0142aszaj\u0105cy uchwalenie konstytucji. G\u0142osi\u0142 on m.in.: Ojczyzna nasza ju\u017c jest ocalona. Swobody nasze zabezpieczone. Jeste\u015bmy odt\u0105d narodem wolnym i niepodleg\u0142ym. Opad\u0142y p\u0119ta niewoli i nierz\u0105du<\/em>.<\/p>\n

Konstytucj\u0119, jako jej sygnatariusze, podpisali:<\/p>\n

– Stanis\u0142aw Ma\u0142achowski, referendarz wielki koronny, sejmowy i konfederacji prowincji koronnych marsza\u0142ek,<\/p>\n

– Kazimierz Nestor Sapieha, genera\u0142 artylerii litewskiej, marsza\u0142ek konfederacji Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego,<\/p>\n

– J\u00f3zef Kazimierz Kossakowski, biskup inflancki i kurlandzki, nast\u0119pca koadiutor biskupstwa wile\u0144skiego, jako deputowany,<\/p>\n

– Antoni Barnaba Jab\u0142onowski, kasztelan krakowski, deputat z Senatu Ma\u0142ej Polski,<\/p>\n

– Szymon Kazimierz Szyd\u0142owski, kasztelan \u017carnowski, deputowany z Senatu prowincji ma\u0142opolskiej,<\/p>\n

– Franciszek Antoni Kwilecki, kasztelan kaliski, deputowany do konstytucji z Senatu z prowincji wielkopolskiej,<\/p>\n

– Kazimierz Konstanty Plater, kasztelan genera\u0142a trockiego, deputowany do konstytucji z Senatu Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego,<\/p>\n

– Walerian Stroynowski, podkomorzy buski, pose\u0142 wo\u0142y\u0144ski, z Ma\u0142opolski deputat do konstytucji,<\/p>\n

– Stanis\u0142aw Kostka Potocki, pose\u0142 lubelski, deputowany do konstytucji z prowincji ma\u0142opolskiej,<\/p>\n

– Jan Nepomucen Zboi\u0144ski, pose\u0142 ziemi dobrzy\u0144skiej, deputowany do konstytucji z prowincji wielkopolskiej,<\/p>\n

– Tomasz Nowowiejski, \u0142owczy i pose\u0142 ziemi wyszogrodzkiej, deputowany do konstytucji,<\/p>\n

– J\u00f3zef Radzicki, podkomorzy i pose\u0142 ziemi zakroczymskiej, deputowany do konstytucji z prowincji wielkopolskiej,<\/p>\n

– J\u00f3zef Zabie\u0142\u0142o, pose\u0142 z Ksi\u0119stwa \u017bmudzkiego, deputowany do konstytucji,<\/p>\n

– Jacek Antoni Puttkamer, pose\u0142 wojew\u00f3dztwa mi\u0144skiego, deputowany do konstytucji z prowincji Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego.<\/p>\n

W odczuciu wielu opozycyjnych pos\u0142\u00f3w, Sejm przyjmuj\u0105c Konstytucj\u0119 3 maja sprzeniewierzy\u0142 si\u0119 swojemu podstawowemu obowi\u0105zkowi, jakim by\u0142a obrona wolno\u015bci przed kr\u00f3lewskimi usi\u0142owaniami jej ograniczenia<\/em>. Zwolennicy Konstytucji 3 maja uznawali, \u017ce pa\u0144stwo i jego byt niepodleg\u0142y s\u0105 dobrem nadrz\u0119dnym, od kt\u00f3rego zale\u017cy tak\u017ce istnienie wolno\u015bci obywateli.<\/p>\n

Dla jej przeciwnik\u00f3w,\u00a0 tzw. malkontent\u00f3w, nadrz\u0119dnym dobrem by\u0142a wolno\u015b\u0107, kt\u00f3rej nie warto by\u0142o po\u015bwi\u0119ca\u0107 dla wzmocnienia pa\u0144stwa. Malkontenci podawali si\u0119 za ofiary spisku monarchicznego, kt\u00f3ry odebra\u0142 szlachcie wolno\u015b\u0107. Anonimowy autor Zastanowienia si\u0119 nad Konstytucj\u0105 polsk\u0105<\/em> pisa\u0142: Polsko ju\u017c nie jeste\u015b Polsk\u0105, bo nie jeste\u015b woln\u0105.<\/em> Zr\u00f3wnywano przy tym despotyzm rodzimy i obcy. Seweryn Rzewuski pisa\u0142 do kr\u00f3la: kajdany nasze s\u0105 zawsze kajdanami, a w\u0142o\u017cone r\u0119k\u0105 obc\u0105 lub domow\u0105 r\u00f3wnie ci\u0119\u017c\u0105<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Zarzucano, \u017ce Sejm Czteroletni dokona\u0142 zdrady, sprzeniewierzaj\u0105c si\u0119 aktowi konfederacji z 1788 roku, kt\u00f3ry gwarantowa\u0142 zachowanie naj\u015bwi\u0105tobliwsze rz\u0105du wolnego republikanckiego<\/em>. Pose\u0142 Ignacy Chomi\u0144ski ostrzega\u0142: widzisz ju\u017c, \u017ce sejm sta\u0142 si\u0119 panem twojej woli, a ty narodzie, nadawcz\u0105 moc reprezentantom maj\u0105c dotychczas, ju\u017c j\u0105 utraci\u0142e\u015b.<\/em> Oburzenie malkontent\u00f3w wywo\u0142a\u0142o przeniesienie przez Ustaw\u0119 Rz\u0105dow\u0105 w\u0142adzy prawodawczej z sejmik\u00f3w ziemskich na Sejm oraz uznanie pos\u0142\u00f3w za reprezentant\u00f3w ca\u0142ego narodu. Krytykowano podj\u0119cie tak wa\u017cnych decyzji ustrojowych bez konsultacji z sejmikami, kt\u00f3re s\u0105 t\u0142umaczami woli narodu i zdania przychodz\u0105cego pod decyzj\u0105 sejmow\u0105<\/em>. Akcentowano, \u017ce sejmiki listopadowe nie zaakceptowa\u0142y sukcesji tronu w Polsce, zarzucaj\u0105c, \u017ce Sejm przyw\u0142aszczy\u0142 sobie w\u0142adz\u0119 despotyczn\u0105. Pojawia\u0142y si\u0119 pisma, opisuj\u0105ce despotyzm wielkich zgromadze\u0144, por\u00f3wnuj\u0105ce rewolucj\u0119 polsk\u0105 do rewolucji francuskiej.<\/p>\n

Pos\u0142owie wo\u0142y\u0144scy: J\u00f3zef Klemens Czartoryski, Benedykt Hulewicz i J\u00f3zef Pini\u0144ski w manife\u015bcie przeciwko Konstytucji 3 Maja, narzekali nad odebraniem mocy wi\u0105\u017c\u0105cej pos\u0142\u00f3w laudom sejmikowym: nar\u00f3d nie w mie\u015bcie Warszawie, lecz w ca\u0142ym kraju, a wola jego nie w reprezentantach, lecz w instrukcjach tych\u017ce przez wojew\u00f3dztwa nadanych.<\/em><\/p>\n

Dyzma Bo\u0144cza-Tomaszewski pisa\u0142 z oburzeniem o uwolnieniu kr\u00f3la przez kilkadziesi\u0105t pos\u0142\u00f3w \u017cadnej na to nie maj\u0105cych ani mocy, ani instrukcji, od przysi\u0119gi, kt\u00f3r\u0105 wykona\u0142 przed tysi\u0105cami na jego obranie zgromadzonej szlachty na pacta conventa.<\/em> Malkontenci oceniali, \u017ce z\u0142amanie przez kr\u00f3la przysi\u0119gi, a zarazem praw kardynalnych oznacza\u0142o zerwanie umowy pomi\u0119dzy kr\u00f3lem a narodem, pozwala\u0142o zakwestionowa\u0107 jego prawo do tronu.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Stanis\u0142aw Ma\u0142achowski, referendarz wielki koronny, sejmowy i konfederacji prowincji koronnych marsza\u0142ek, (J\u00f3zef Peszka) Mimo przygotowywania Konstytucji w tajemnicy, jej g\u0142\u00f3wne postanowienia by\u0142y \u0142atwe do odgadni\u0119cia…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6364,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6363","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t